Sau khi chiếm thị phần lớn trong mảng bán lẻ điện thoại, điện máy, Thế Giới Di Động muốn lặp lại thành công với chuỗi bán lẻ Bách Hóa Xanh. 

TRONG MÙA DỊCH TOÀN QUỐC PHẢI THỰC HIỆN GIÃN CÁCH XÃ HỘI, tạm ngưng các hoạt động không cần thiết, dịch vụ đi chợ thay của Bách Hóa Xanh trở thành lựa chọn phù hợp với một số gia đình. Thay vì xách giỏ đến cửa hàng Bách Hóa Xanh, người dùng có thể vào ứng dụng, chọn các mặt hàng, số lượng và đặt hàng. Nhân viên trong hệ thống của công ty Đầu tư Thế Giới Di Động (TGDĐ), công ty sở hữu chuỗi bán lẻ gần 1.000 cửa hàng Bách Hóa Xanh, sẽ giao hàng tận nhà.

Vững vàng tay lái - ảnh 1

Ông Nguyễn Đức Tài, chủ tịch HĐQT công ty Đầu tư Thế Giới Di Động.

Dịch vụ mới này là một trong các giải pháp của các hệ thống bán lẻ thuộc TGDĐ để xoay trở khi đại dịch Covid-19 diễn ra tại Việt Nam. Như các nhà bán lẻ khác, một số cửa hàng thuộc doanh nghiệp đang sở hữu ba chuỗi bán lẻ điện thoại, điện máy và thực phẩm này cũng phải đóng cửa khoảng 15% số cửa hàng, chủ yếu thuộc chuỗi bán lẻ điện thoại di động và điện máy, theo ông Đoàn Văn Hiểu Em, thành viên hội đồng quản trị, người quản lý chuỗi bán lẻ điện thoại và điện máy.

Bên cạnh các biện pháp thường thấy ở các doanh nghiệp cắt giảm chi phí, điều chuyển giữa các bộ phận, ban lãnh đạo TGDĐ tự tin, các nền móng doanh nghiệp 16 năm tuổi này xây dựng đủ vững để họ có thể tồn tại trong đại dịch và phát triển khi giông bão qua đi.

“Dịch bệnh làm cho thu nhập người dân bị ảnh hưởng, tổng nhu cầu có thể bị sụt giảm, nguồn cung có khả năng bị sụt giảm theo. Quan trọng là ai trụ lại, chuẩn bị phương án để khi dịch bệnh kết thúc, đứng lên và chạy nhanh về tương lai,” ông Nguyễn Đức Tài, chủ tịch HĐQT TGDĐ chia sẻ.

Thị trường không hẳn có cùng cái nhìn như lãnh đạo TGDĐ. Sau kỳ nghỉ Tết, tin tức dịch bệnh khiến cho hoạt động kinh doanh của phần lớn các ngành, lĩnh vực kinh tế bị ảnh hưởng tiêu cực. Thị giá cổ phiếu của TGDĐ từ mức 120.000 đồng trong ngày 22.1 giảm sâu 50%, có lúc xuống dưới 60.000 đồng/cổ phiếu trong phiên giao dịch đầu tháng 4, trước hồi phục một phần.

“Người ta hay nói, khi có sự cố như cháy rừng, những con thú lớn, như voi chậm chạp, nặng nề dễ bị chết cháy. TGDĐ tuy lớn nhưng không phải là người béo phì, chậm chạp mà có sức mạnh, biết cách xoay chuyển, thậm chí tận dụng cơ hội thị trường sàng lọc doanh nghiệp có sức cạnh tranh thấp để lấy thêm thị phần,” ông Tài nói.

Có nhiều cách nhìn về sức mạnh của chuỗi bán lẻ thiết bị công nghệ hàng đầu Việt Nam. Xét về thị phần, hai mảng cốt lõi là điện thoại và điện máy lần lượt giữ động lực tăng trưởng trong 12 năm kể từ ngày thành lập của TGDĐ đang có thị phần 45% và 38% cuối năm 2019. Xét về số lượng và độ phủ của mạng lưới cửa hàng điện thoại, TGDĐ có 1.000 cửa hàng, gấp đôi FPT Shop.

Về điện máy, chuỗi hơn 800 cửa hàng Điện Máy Xanh mới hoạt động từ cuối năm 2010, vượt qua các tên tuổi lâu năm như Nguyễn Kim, Thiên Hòa, Điện máy Chợ Lớn.

Đánh giá lợi thế cạnh tranh của TGDĐ, báo cáo chuyên ngành bán lẻ của Việt Nam do McKinsey công bố tháng 9.2019 nhấn mạnh đến các yếu tố như lợi thế quy mô, dịch vụ, quản trị hệ thống và định hướng bán hàng đa kênh (omnichannel). Nhờ lợi thế quy mô mang lại lợi thế đàm phán khi mua hàng, cộng thêm với năng lực quản trị hệ thống, biên lợi nhuận gộp của hai mảng cốt lõi tiếp tục gia tăng. Quý 1.2019 biên lợi nhuận gộp đạt 19,5% so với mức 18% của đầu năm 2019.

Trong khi mảng điện thoại di động có chiều hướng đi ngang do nhu cầu thị trường không còn ở mức cao, ngành hàng điện máy tiếp tục đóng vai trò là đầu máy kiếm tiền cho MWG trong hai năm tới khi tốc độ tăng trưởng của ngành vẫn ở mức từ 10 – 15%/năm.

Vững vàng tay lái - ảnh 2

Bên cạnh các yếu tố mang tính kỹ trị như quản trị hệ thống bằng cách áp dụng công nghệ, quản trị bán hàng, chuỗi logistics, “sức mạnh mềm” của TGDĐ thể hiện trong văn hóa doanh nghiệp lấy khách hàng làm trung tâm, thể hiện ở hình ảnh cúi người chào khách từ nhân viên giữ xe cho tới đội ngũ bán hàng, kỹ thuật. Làm được điều đó trong đội ngũ hơn 40.000 nhân viên ở khắp ba miền, từ đồng bằng tới vùng cao là chuyện nhiều doanh nghiệp mơ ước.

Các nhà lãnh đạo TGDĐ là người biết nhìn xa. Câu chuyện thành công của Điện Máy Xanh giai đoạn 2010 đến nay là một minh chứng. Năm 2016, hai năm sau ngày cổ phiếu TGDĐ chào sàn TP.HCM, khi chuỗi điện máy mới xác lập vị thế trong tốp đầu, TGDĐ đã khởi động dự án mới.

Trong cơ cấu doanh thu bán lẻ, điện tử, điện gia dụng và di động có giá trị khoảng 10 tỉ USD, chiếm 30%. Lớn nhất là bách hóa, với quy mô thị trường khoảng 60 tỉ USD, theo báo cáo của công ty Chứng khoán ngân hàng Quân đội. Trong khi các mô hình bán lẻ hiện đại mới chiếm ưu thế trong ngành điện tử, điện máy, bách hóa vẫn là đất của mô hình truyền thống, chưa có doanh nghiệp bán lẻ hiện đại nào chiếm thị phần lớn.

Tỷ lệ cửa hàng bán lẻ bách hóa hiện đại ở Việt Nam ở mức 7%, thấp hơn so với mức 14% của Indonesia, và thấp hơn rất nhiều so với mức 45% của Malaysia, Thái Lan. Bách Hóa Xanh ra đời trong toan tính tìm động lực tăng trưởng mới cho tương lai của TGDĐ. Không chỉ có quy mô thị trường lớn hơn nhiều so với điện tử, điện máy, nhu cầu sử dụng thực phẩm hầu như không bị suy giảm.

Sau hai năm thử nghiệm ở một vài quận vùng ven, ban đầu là Tân Bình, sau mở rộng ra các quận lân cận, có sự điều chỉnh quan trọng như tăng diện tích, bổ sung “thịt tươi, cá lội,” Bách Hóa Xanh được mở rộng ra các tỉnh, thành phố.

Biên lợi nhuận gộp cũng tăng dần từ mức 12% của năm 2017 tăng lên 18% trong năm 2019 và hiện nay, xấp xỉ 20%, theo nhận định từ báo cáo của VCBS. Doanh thu trung bình cũng tăng từ mức 800 triệu đồng/cửa hàng lên 1,3 tỉ đồng/cửa hàng trong quý 1.2020.

Thị trường bán lẻ thực phẩm là đại dương đỏ thẫm, với nhiều anh tài trong và ngoài nước cùng có mặt. Doanh nghiệp trong nước, phải kể tới hệ thống siêu thị Co.opmart, cộng với các mô hình cửa hàng Co.op Food, Co.op Smile. Ở nhóm có vốn đầu tư nước ngoài, các tên tuổi sừng sỏ như Big C, MM Mega Market, Aeon, Lotte…

Bách Hóa Xanh được nhận diện có các lợi thế về quy mô, giá trị cung ứng cho khách hàng, quản trị chuỗi cung ứng. Về khả năng đọc và hiểu thị trường, lãnh đạo TGDĐ tỏ ra chịu học hỏi, chấp nhận trả học phí khi thử nghiệm các mô hình mới. “Thời kỳ đầu mới mở cửa hàng điện thoại cũng đập đi, xây lại nhiều lần,” ông Tài kể với Forbes Việt Nam trong cuộc trả lời phỏng vấn cách đây sáu năm.

Vững vàng tay lái - ảnh 3

Cùng lúc với thử nghiệm bán lẻ thực phẩm, TGDĐ có lúc lấn qua mảng bán lẻ dược phẩm khi mua lại chuỗi bán lẻ Phúc An Khang. Bên cạnh đầu tư mở rộng ngành mới, các chuỗi hiện hữu cũng có các thay đổi theo mô hình cửa hàng trong cửa hàng. Trong cửa hàng điện thoại, có gian điện máy hay ngược lại, nay có thêm đồng hồ.

Ghi nhận sơ bộ của VCBS, có hơn 174 cửa hàng trong tổng số 1.940 cửa hàng điện máy, điện thoại có gian hàng đồng hồ. Các cửa hàng Bách Hóa Xanh có thêm các mặt hàng nồi niêu, xoong chảo.  Ở thời điểm hiện tại, có nhiều dấu hiệu cho thấy thị trường bắt đầu vào giai đoạn sàng lọc. Hàng loạt các thương vụ M&A diễn ra.

Co.opmart tiếp quản 16 siêu thị Auchan sau khi tập đoàn bán lẻ của Pháp này rút lui. Chuỗi siêu thị VinMart, cửa hàng VinMart+ có sự thay đổi chủ sở hữu, với sự hiện diện của Masan Group, tập đoàn có thế mạnh trong sản xuất hàng tiêu dùng. Aeon, Lotte tiếp tục mở rộng sự hiện diện. 

Bối cảnh phát triển như vậy cộng thêm tác động tiêu cực từ đại dịch COVID-19 và bóng dáng khủng hoảng kinh tế toàn cầu có cản đà mở rộng Bách Hóa Xanh?

Kế hoạch mở rộng chuỗi của TGDĐ tuy có bị dịch bệnh làm chậm lại, nhưng dường như không có nhiều thay đổi. Trong kế hoạch mở rộng, chuỗi Điện Máy Xanh, với thị phần 35% thị trường điện máy, tiếp tục mở thêm 100 cửa hàng.

Bách Hóa Xanh, chuỗi bán lẻ thực phẩm tiếp tục gia tăng độ phủ ra các tỉnh, thành phố, với kế hoạch từ 700 cho tới 1.000 cửa hàng mới trong năm 2020. Thực tế cho thấy, việc mở rộng đang tiếp tục diễn ra. Trong bảy ngày kể từ 17.4, hai tuần sau cuộc gặp giữa lãnh đạo TGDĐ với các nhà phân tích, Bách Hóa Xanh liên tục mở mới gần 30 cửa hàng ở TP.HCM, Long An, Bến Tre, An Giang, Phan Rang, Nha Trang, Đắk Lắk.

Điểm khác biệt so với trước khi dịch bệnh xảy ra là ngày khai trương “lẳng lặng mà làm,” như lời ông Trần Kinh Doanh, giám đốc phụ trách Bách Hóa Xanh cho biết. 

Số lượng hóa đơn mua hàng trên toàn hệ thống Bách Hóa Xanh trong tháng 3 tăng gần 17 triệu lượt, cao gấp rưỡi so với tháng trước, theo số liệu do ông Doanh cung cấp. Doanh thu tăng gần 1.900 tỉ đồng trong tháng 3. Kết quả kinh doanh quý 1.2020 của TGDĐ đạt hơn 29.000 tỉ đồng, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước. Con số này xấp xỉ bằng 1/3 doanh thu của cả năm 2019.

Tuy nhiên, Bách Hóa Xanh chưa đảm nhiệm được vai trò trụ cột khi cơ cấu đóng góp 29% doanh thu quý 1. Quan trọng hơn, nó chưa trở thành cỗ máy tạo tiền khi chưa đạt điểm hòa vốn. Hai cỗ máy tạo tiền là chuỗi bán lẻ điện thoại và điện máy, theo chia sẻ của ông Tài, có điểm hòa vốn “cực kỳ thấp,” lý do chính mang lại “nhiều ngàn tỉ đồng tiền lời” cho doanh nghiệp sáu năm liền xuất hiện trong danh sách 50 doanh nghiệp niêm yết tốt nhất do Forbes Việt Nam bình chọn.

Năm 2019, lợi nhuận sau thuế của TGDĐ là 3.836 tỉ đồng, tăng hơn 30% so với năm trước. Ngay trong ngày đầu thực hiện lệnh giãn cách xã hội, ông Trần Kinh Doanh chia sẻ, khả năng đạt mục tiêu mở mới 700 – 1.000 cửa hàng Bách Hóa Xanh trong năm 2020 “rất gần trong cảm nhận” của ông.

Dịch bệnh có thể làm chậm lại tiến độ mở mới hai kho trung tâm, khiến cho hai trung tâm phân phối của khu vực TP.HCM và Biên Hòa trong tình trạng quá tải, phải tăng thêm giờ phục vụ để bảo đảm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân. Ông Doanh kể, có cửa hàng phải đóng cửa lúc 11h đêm. Ông Tài cho biết thêm, do kho làm ba ca, không thể tăng thêm được nữa khiến hệ thống phải khóa khung giao hàng, khách đặt có khi “2–3 ngày mới giao.”

“Hiệu ứng biên lợi nhuận mở rộng khi quy mô chuỗi Bách Hóa Xanh gia tăng, đặc biệt là tại các tỉnh nơi các trung tâm phân phối chưa vận hành hết công suất,” báo cáo của VCBS nhận định.

Vững vàng tay lái - ảnh 4

Vị thuyền trưởng lèo lái con tàu di động từ chỗ có một cửa hàng ngày khởi đầu khẳng định tham vọng, trong vài năm tới, chuỗi Bách Hóa Xanh sẽ mở rộng nhanh, có thị phần lớn nhất trong ngành bán lẻ tiêu dùng. “Mở rộng nhanh, chiếm thị phần lớn một cách lành mạnh, nghĩa là càng mở rộng, điểm hòa vốn càng đến gần,” ông Tài giải thích.

Khó khăn do dịch bệnh khiến hoạt động kinh doanh bị đình trệ cũng là “lửa thử vàng,” không ngăn trở ông Tài nghĩ xa hơn về tương lai. Ông tiết lộ, Bách Hóa Xanh đang thử nghiệm mô hình tương tự giao hàng thực phẩm của Grab hay Now nhưng do TGDĐ tự xây dựng. Xa hơn nữa, là mô hình bán hàng trực tuyến.

“Tôi hi vọng sau dịch bệnh, trong hai năm tới, Bách Hóa Xanh sẽ có vị thế cao trong tâm tưởng của người tiêu dùng,” ông nói. Đây là điều mà các nhà phân tích của McKinsey đang để trống trong cột phân tích năng lực cạnh tranh của Bách Hóa Xanh. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 84, tháng 5.2020

Đọc thêm>>>
Khi tỉ phú thép làm nông nghiệp
Phác đồ mới cho du lịch
50 doanh nghiệp niêm yết tốt nhất 2020: Sức bật thị trường nội địa
Xây dựng doanh nghiệp lớn mạnh và trường tồn
Lấp đầy khoảng trống

"Những người dân khỏe mạnh là tài sản lớn nhất của bất cứ quốc gia nào". ---- Winston Churchill - Chính trị gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 86 tháng 7.2020

 Số 86 tháng 7.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - KỲ VỌNG LÀN SÓNG THỨ TƯ

    30 Công ty lớn nhất trong danh sách Golbal 2000 đầu tư trực tiếp vào Việt Nam. Nhìn lại ba làn sóng đầu tư trong 30 năm qua để kỳ vọng vào làn sóng thứ tư.

  • - TÁO MỸ TRỒNG ĐẤT VIỆT

    Việt Nam chính thức xuất hiện trong báo cáo về các nhà cung ứng của Apple. Hướng đi sắp tới: sản xuất tại Việt Nam ?

  • - TRONG TỔ SẾU ĐẦU ĐÀN

    Khu công nghệ cao TP.HCM đón các doanh nghiệp công nghệ và thu hút ngành phụ trợ.

  • HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

    Bất động sản công nghiệp nóng lên với sự dịch chuyển chuỗi sản xuất của nhà đầu tư nước ngoài. Quy mô khiêm tốn nhưng khu công nghiệp Long Hậu có hướng phát triển riêng

  • - 25 DOANH NGHIỆP MỸ PHẢN ỨNG SỚM NHẤT TRƯỚC COVID-19

    Bảng xếp hạng mới của Forbes hợp tác với đối tác nghiên cứu Just Capital, đánh giá phản ứng của 100 doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Hoa Kỳ trong đại dịch COVID-19 về khía cạnh hỗ trợ và bảo vệ người lao động, khách hàng và cộng đồng.

  • - NHỮNG CÔNG TY KHỞI NGHIỆP TỈ ĐÔ TIẾP THEO - GƯƠNG THẦN

     Nghệ sĩ ba lê Brynn Putnam có được nguồn doanh thu đột biến 300 triệu đô la Mỹ nhờ một thiết bị tập luyện tương tác có thể treo ở bất cứ nơi đâu trong nhà

  • - DANH SÁCH CELEBITY 100