Foxconn, GoerTek và Hl Corp đều đang suy xét dịch chuyển chuỗi cung sang Việt Nam nhờ điều kiện "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" nơi đây. 

Việt Nam sẽ là công xưởng mới của thế giới?  - ảnh 1

Công nhân tại xưởng sản xuất lụa tơ tằm tại Đà Lạt, Việt Nam. Ảnh: Godong/UIG.

Dù đình chiến hay không, mức thuế 25% áp lên 250 triệu đô la Mỹ hàng hóa Trung Quốc đến từ chiến tranh thương mại thực sự đang cản đường các sản phẩm xuất khẩu của Trung Quốc, gây ảnh hưởng không hề nhỏ lên các nhà máy sản xuất tại quốc gia tỉ dân.

Trong khi đó, những quốc gia láng giềng của Trung Quốc như Việt Nam đang trở thành điểm đến tiềm năng tiếp theo của các doanh nghiệp. Các nhà phân tích cho rằng nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện đang chú ý tới quốc gia hình chữ S để có thể xuất khẩu mà không chịu đòn thuế từ Mỹ.

Foxconn, một trong những hãng chế tạo linh kiện điện tử và máy tính lớn nhất thế giới, bao gồm cả iPhone, đang xem xét đặt cơ sở sản xuất thay thế tại Việt Nam. Công ty này hiện đang vận hành một mạng lưới những nhà máy khổng lồ tại Trung Quốc. Foxconn đã có những buổi nói chuyện tại Ủy ban nhân dân Hà Nội về việc xây dựng các nhà máy iPhone để né tránh tác động của chiến tranh thương mại, theo một bài báo của Vietnam Investment Review.

Việt Nam sẽ là công xưởng mới của thế giới?  - ảnh 2

Chủ tịch Foxconn, Terry Gou tham dự một diễn đàn kinh tế số tại Trung Quốc tháng 12.2018. Ảnh: VCG/VCG via Getty Images.

Không chỉ gã khổng lồ Foxconn, GoerTek cũng đang có dự tính chuyển dây chuyền sản xuất tai nghe không dây từ Trung Quốc sang Việt Nam. Công ty chuyên sản xuất phụ tùng xe đạp Hl Corp cũng đã thông báo với các nhà đầu tư vào tháng 8.2018 rằng họ quyết định chuyển cơ sở sản xuất sang Việt Nam do ảnh hưởng của thuế suất.  

Trong bối cảnh này, giới chức Mỹ đang buộc tội các nhà sản xuất thép Trung Quốc lợi dụng việc xuất khẩu trung gian qua các nước khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, để tránh thuế. Chuyên gia phân tích cấp cao Maxfield Brown nhận định: "Để tránh lời buộc tội này, một vài công ty hiện đang thực hiện sản xuất tại cả Trung Quốc và các nước Đông Nam Á."

Vì sao Việt Nam là điểm đến cho các cơ sở sản xuất?

Việt Nam nằm giáp biển Đông và Trung Quốc. Vị trí địa lý đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và cơ hội tiếp cận với thị trường béo bở Trung Quốc. Mảnh đất hình chữ S đã và đang vươn lên sau hàng thập kỉ hứng chịu những hậu quả của chiến tranh và nghèo đói. Những vấn đề kinh tế vi mô xảy ra sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu cũng đã được giải quyết triệt để.

Quốc gia này hiện thu hút được một nguồn vốn nước ngoài không hề nhỏ nhờ giữ lương nhân công tối thiểu ở mức 2,7 triệu đồng một tháng trong khu vực kinh tế tư nhân. Việt Nam cũng đang hướng tới hoàn tất hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu và 10 nước nằm trong khu vực vành đai Thái Bình Dương khác. Những điều kiện kể trên đã giúp thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đạt tới con số 35,8 tỉ đô la Mỹ.

Hiện tại chính phủ Việt Nam đang phát triển các chính sách nhằm thu hút các công ty công nghệ cao. Samsung, tập đoàn điện tử lớn nhất Hàn Quốc, đã chọn Việt Nam làm "mảnh đất lành" trong nhiều năm. Rajiv Biswas, chuyên gia kinh tế học của IHS Markit Singapore chỉ ra: "Sự bành trướng nhanh chóng của xuất khẩu điện tử Việt Nam là một hệ quả tất yếu."

Trong bài phát biểu vào tháng 11.2018, phó tổng thống Mỹ Mike Pence đã nói với lãnh đạo 21 quốc gia khu vực Châu Á - Thái Bình Dương rằng Mỹ hiện đang tìm kiếm các thỏa thuận thương mại được xây dựng dựa trên "các nguyên tác thương mại công bằng và có qua có lại." Có thể thấy cánh cửa cơ hội đang mở rộng cho Việt Nam.

Tuy vậy ngay cánh cửa này vẫn còn đó chướng ngại vật. Dòng vốn đầu tư trực tiếp vào Việt Nam trong tháng 11.2018 lại đạt 1,8 tỉ đô la Mỹ, giảm từ con số 1,8 tỉ đô la Mỹ cùng kì năm ngoái. Trong khi đó nguồn vốn đầu tư trong 11 tháng đầu năm 2018 đạt 23,18 tỉ đô la Mỹ, cũng giảm 16% so với con số cùng kì một năm trước đây. Fiachra MacCana, trưởng bộ phận phân tích của công ty cổ phần chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh dự đoán rằng con số năm 2019 cũng sẽ phát triển vô cùng dè dặt.

Nhiều nhà đầu tư vẫn đang trì hoãn việc xây dựng nhà máy tại Việt Nam. Nguyên nhân nằm ở cơ chế pháp lý. Quá trình xin giấy phép có thể mất tới một năm, trong khi lao động và đất đai của một số ngành nghề nhất định lại thuộc dạng hiếm có khó tìm. Chưa hết, các doanh nghiệp nước ngoài vẫn còn đang đắn đo lựa chọn vị trí và thiết bị phù hợp, trong khi loay hoay tìm cách giữ chân người tiêu dùng của đất nước tỉ dân, theo công ty tư vấn Dezan Shira và đồng sự.

"Họ cần tìm kiếm nơi phù hợp tại các khu công nghiệp, xây dựng các nhà máy và nhập máy móc thiết bị," Kevin Snowball, CEO của công ty quản lý tài sản Việt Nam PXP. "Nhưng tôi cảm nhận được Việt Nam có thể trở thành điểm đến thay thế lý tưởng nhất thay cho Trung Quốc."