Khi đại dịch bùng phát tại Việt Nam, Việt Á, đơn vị sản xuất cung cấp bộ sinh phẩm thử virus gây bệnh Covid-19, bất ngờ giành được sự quan tâm lớn từ  xã hội: họ là ai, từ đâu tới, kinh doanh như thế nào?

QUÁ TRƯA MỘT NGÀY CUỐI THÁNG 4, một người đàn ông tầm thước, áo thun “cá sấu”, quần jean, dép tổ ong lệt xệt bước vào phòng họp của công ty cổ phần Công nghệ Việt Á đặt tại khu công nghiệp Sóng Thần, Bình Dương. Ngồi chưa nóng chỗ, anh tất bật trả lời các cuộc điện thoại, cắt ngang cuộc trò chuyện. 

Việt Á: Đóng góp thầm lặng - ảnh 1

Phan Quốc Việt, tổng giám đốc công ty cổ phần Công nghệ Việt Á.

Hai tháng nay, kể từ sau Tết Nguyên đán 2020, anh Phan Quốc Việt, tổng giám đốc công ty cổ phần Công nghệ Việt Á đã quen với những cuộc gọi bất chợt, thậm chí vào lúc 2-3 giờ sáng khi đại dịch lan rộng trên thế giới và bùng phát tại nhiều điểm nóng ở Việt Nam.

Hiện nay, Việt Á là đơn vị duy nhất ở Việt Nam được cấp phép sản xuất sinh phẩm xét nghiệm (test) Covid-19. “Thời gian qua, chúng tôi đã quá tải 300%,” vị lãnh đạo Việt Á nói với tạp chí Forbes Việt Nam sau bốn lần hủy hẹn trong bốn ngày do các công việc phát sinh đột xuất liên quan đến công tác xét nghiệm Covid-19 ở khu vực phía Nam.

Trái với tình trạng yên ắng của nhiều nhà máy kế bên trong thời điểm giãn cách xã hội ngăn dịch lan rộng, không khí làm việc tại nhà máy của Việt Á bận rộn hơn bao giờ hết. Dòng người nườm nượp ra vào liên tục. Hàng dài các xe tải chờ để xuất hàng và nhập nguyên liệu. Các thùng carton chứa hàng hóa xếp ngang dọc bít cả lối đi.

Trước đại dịch Covid-19, nhà máy này sản xuất 3.000-5.000 test xét nghiệm/ngày trong nhiều lĩnh vực. Khi đại dịch bùng phát, năng lực sản xuất được đẩy gấp 3-5 lần, tương đương công suất 15.000-20.000 test xét nghiệm/ngày. Nhà máy được thiết kế với công suất sản xuất có thể đạt 30.000 test xét nghiệm/ngày cho nhiều mục đích.

Sau giai đoạn 1 với 16 ca nhiễm bệnh, đầu tháng 3.2020, diễn biến dịch bệnh trở nên phức tạp ở Việt Nam. Có thời điểm cả xã hội căng thẳng khi xuất hiện 20 ca nhiễm mới/ngày với một số ổ dịch phức tạp ở Hà Nội và TP.HCM.

Giữa những ngày căng thẳng, chính phủ Việt Nam thể hiện quyết tâm cao nhất phòng chống đại dịch, đối phó dịch Covid-19 “như thời chiến.” Dốc nguồn lực cao nhất phòng chống dịch, từ cuối tháng 3, tất cả những hành khách nhập cảnh Việt Nam đều phải cách ly và xét nghiệm, chưa kể các ổ dịch phát sinh trong cộng đồng được truy vết tới F2, F3.

Việt Á, công ty có quy mô nhỏ ở Bình Dương trước đó rất ít người ngoài ngành biết tới bất ngờ trở thành cái tên nóng, giành được mối quan tâm lớn khi trở thành đơn vị duy nhất được cấp phép sản xuất bộ sinh phẩm xét nghiệm Covid-19. Sản phẩm của công ty được chọn vì có độ nhạy, chính xác, dễ sử dụng, cho ra kết quả nhanh và giá thành thấp hơn sản phẩm ngoại nhập.

Anh Phan Quốc Việt cùng với Việt Á trở thành một trong số hàng chục ngàn người hùng thầm lặng trong cuộc chiến chống COVID-19 của Việt Nam. Trong báo cáo gửi bộ Y tế ngày 19.4.2020, Việt Á cho hay, họ đã chuyển gần 183.000 test (mỗi test xét nghiệm được một người) đến hơn 95% các cơ sở thực hiện xét nghiệm Covid-19 trên cả nước. Bộ test do Việt Á sản xuất được đóng gói ở dạng “ready to use” (sẵn sàng để sử dụng), chỉ cần bóc bao bì là có thể sử dụng.

Độ đặc hiệu, chính xác của kit xét nghiệm là 100%. “Độ đặc hiệu 100% nghĩa là khi nói trường hợp này âm tính, tính chính xác 100%, không bỏ sót trường hợp dương tính ra ngoài cộng đồng,” trung tướng, giáo sư Đỗ Quyết, giám đốc học viện Quân y, đơn vị được chính phủ giao làm nhiệm vụ nghiên cứu phương pháp phát hiện COVID-19 cho biết.

Sau Tết Nguyên đán, Trung Quốc phong tỏa thành phố Vũ Hán nhằm khống chế virus  corona - sau đó có tên chính thức là SARS-CoV-2, trong nỗ lực ngăn cản dịch bệnh lan rộng. Cách đó vài ngàn km, tại Hà Nội, Chính phủ Việt Nam sớm hành động đề phòng dịch bệnh qua biên giới tràn vào Việt Nam.

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, học viện Quân y được bộ Khoa học và Công nghệ giao nhiệm vụ nghiên cứu phương pháp phát hiện virus corona chủng mới. Dựa trên quy trình pha chế test xét nghiệm dưới dạng phối trộn các nguyên liệu rời được tổ chức Y tế thế giới (WHO) và trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh của Mỹ (CDC) công bố, học viện Quân y nghiên cứu, cải biến quy trình “phát hiện virus corona”.

Trong khi chức năng chính của học viện Quân y là nghiên cứu, Việt Nam cần một đơn vị có khả năng sản xuất ở quy mô lớn. Việt Á được lựa chọn do từng phối hợp chặt chẽ với học viện Quân y trong một số dự án xét nghiệm bệnh lao và chứng minh được uy tín, năng lực. Ngày 4.3.2020, một tháng sau yêu cầu của Chính phủ, sản phẩm do hai đơn vị hợp tác được bộ Y tế cấp phép sử dụng.

“Trước khi chưa sản xuất được bộ test xét nghiệm trong nước, chúng ta phải xin và nhập từ nước ngoài. Hiện nay chúng ta đã chủ động được. Sản phẩm này đóng vai trò rất quan trọng giúp các phòng thí nghiệm chẩn đoán chính xác các ca nhiễm Covid-19 tại Việt Nam,” thiếu tướng Hoàng Văn Lương, phó giám đốc học viện Quân y chia sẻ.

Trong thực tế bộ test xét nghiệm Covid-19 “made in Vietnam” được chứng minh có nhiều ưu điểm như cho kết quả nhanh hơn trong hai giờ bao gồm cả thời gian chuẩn bị bệnh phẩm, thậm chí dễ sử dụng hơn so với test của WHO và CDC Mỹ vốn phải pha trộn các nguyên liệu rời.

Phan Quốc Việt nói với Forbes Việt Nam: “Việt Nam chưa đủ điều kiện phát minh, sáng tạo ra các kỹ thuật mới trong xét nghiệm COVID-19 nhưng khả năng ứng dụng của mình rất tốt. Lý do chỉ công ty Việt Nam và công ty số một thế giới làm được test xét nghiệm ‘ready to use’ (sẵn sàng để sử dụng) vì mình có công thức để bảo quản tốt các nguyên liệu trong 12 tháng. Các công ty khác không trộn lại được như vậy nên để nguyên liệu rời”.

Bên ngoài Việt Nam tình hình dịch bệnh ảm đạm hơn rất nhiều ở những nơi đại dịch này càn quét qua: Hơn ba triệu ca nhiễm và hơn 210 ngàn trường hợp tử vong vì Covid-19 trên toàn cầu, theo số liệu tính đến ngày 28.4 của worldometers.info. Mặc dù hệ thống y tế chưa hiện đại được như các quốc gia phát triển, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chống dịch Covid-19 hiệu quả nhất nhờ lựa chọn chiến lược cách ly phù hợp, công tác xét nghiệm hiệu quả, sự triển khai đồng thuận quyết liệt từ trên xuống dưới, ý thức tự giác của người dân và sự tuyên truyền của các phương tiện truyền thông.

Trước khi trở thành cái tên được tò mò trong đại dịch Covid-19, Việt Á hoạt động 13 năm trong các lĩnh vực sinh học phân tử, là một trong những nhóm đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng thành công và đưa vào thương mại từ sớm các bộ kit sử dụng kỹ thuật realtime PCR và lai phân tử. Realtime PCR là một kỹ thuật dùng để xét nghiệm các bệnh viêm gan C, viêm gan B, HIV và ung thư.

Đây là sản phẩm chính của Việt Á trước khi sản xuất các test xét nghiệm Covid-19, mang đến 70% doanh thu, theo anh Việt. Trong báo cáo gửi cục Y tế Dự phòng, bộ Y tế, Việt Á cho biết, họ nắm 70% thị trường các test xét nghiệm này tại Việt Nam và chất lượng tương đương nhà sản xuất hàng đầu thế giới là Roche, Qiagen nhưng có giá thành sản xuất rẻ hơn.

Quy trình sản xuất của Việt Á đạt tiêu chuẩn ISO – 13485, tiêu chuẩn quy định đối với các cơ sở sản xuất dụng cụ sinh phẩm y tế. Anh Phan Quốc Việt cho hay, về bản chất, 90% sản phẩm test xét nghiệm COVID-19 có nền tảng sản xuất tương tự như các sản phẩm xét nghiệm viêm gan C, virus cúm của công ty sản xuất trước đó.

Họ chỉ thay đổi 10%, chủ yếu là ở thành phần mồi và mẫu dò virus gây bệnh. Do đó, Việt Á chỉ mất hai tuần để cho ra sản phẩm xét nghiệm COVID-19 đại trà, với giá khoảng 500 ngàn đồng/test. Tuy nhiên 80% nguyên liệu sản xuất test xét nghiệm của Việt Á phải nhập khẩu từ các quốc gia phát triển như Mỹ, Đức.

Năm 2007, chuyên viên nghiên cứu khoa Sinh học, trường đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, Phan Quốc Việt bỏ phòng thí nghiệm mở công ty riêng bán các test xét nghiệm kinh doanh của mình: “Ngành y là phải có tâm. Trước kia, có người nói test xét nghiệm cho bệnh nhân là sản phẩm VIP, nên chú ý. Tôi trả lời: mình không quan tâm. Tôi nghĩ đơn giản thế này: Đã là con người là như nhau hết. Lỡ một mẫu xét nghiệm rơi vào người quen, người thân, bà con mình, mình làm lơ là, chắc chắn rất đau lòng. Trừ khi sự cố gắng không thể thì chấp nhận sai sót. Còn lại thì cố gắng nhất có thể”.

Anh Việt cùng vợ hiện nắm 75% cổ phần của Việt Á. Ngoài sản xuất test xét nghiệm, công ty còn đầu tư vào lĩnh vực phòng khám và sản xuất nước rửa tay, khẩu trang. Anh từ chối chia sẻ doanh thu công ty. Cuối tháng 4.2020, Việt Á đón nhận thông tin tích cực khi bộ Y tế và Chăm sóc xã hội Anh cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn châu Âu (CE - IVD) và giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS) cho bộ xét nghiệm Covid-19 do học viện Quân y và công ty Việt Á phối hợp nghiên cứu, sản xuất.

Chứng nhận này được xem là tấm giấy thông hành cho sản phẩm xét nghiệm Covid-19 của Việt Nam bước vào các quốc gia liên minh châu Âu. Ngoài chính phủ, một số doanh nghiệp nước ngoài cũng đặt hàng mua xét nghiệm của Việt Á khi nhìn thấy hiệu quả của chiến dịch ứng phó với dịch bệnh của Việt Nam. Riêng các doanh nghiệp trong nước đã mua gần 6.000 test xét nghiệm Covid-19.

Anh Việt chia sẻ: “Nhóm chúng tôi xuất phát là những người làm chuyên môn nên thủ tục xuất khẩu quốc tế còn ‘gà mờ’. Giờ có những đối tác giúp mình làm thủ tục, giấy tờ pháp lý để đẩy sản phẩm này đi nước ngoài. Nhu cầu thị trường các test xét nghiệm không riêng gì Covid-19 mà các xét nghiệm khác ở nước ngoài rất lớn”.

Giữa lúc nhiều nước chưa có dấu hiệu đạt tới đỉnh dịch, anh Việt đã ký xong hợp đồng với một đối tác phân phối độc quyền test xét nghiệm Covid-19 tại Anh, Mỹ, Ấn Độ, Mexico và một số quốc gia trong liên minh châu Âu với số lượng cung cấp ít nhất một triệu test Covid-19/tháng.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 84, tháng 5.2020 


Đọc thêm >>>
Cơ sở thí nghiệm của người giàu thứ 5 thế giới Larry Ellison
Bloom Energy tham vọng khí đốt tự nhiên: Bừng nở và suy tàn
Rivian - đối thủ mới của Elon Musk
Kinh doanh bầu trời vô tận
Vua sòng bạc Macau Hà Hồng Sân qua đời và di sản kế nghiệp
Vì sao Kylie Jenner mất danh hiệu tỉ phú?
Giáo sư Harvard trở thành tỉ phú nhờ Covid-19

"Di chuyển nhanh và phá vỡ các quy tắc. Nếu vẫn chưa phá vỡ cái gì, chứng tỏ bạn di chuyển chưa đủ nhanh.". ---- Mark Zuckerberg - Doanh nhân

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 88 tháng 9.2020

 Số 88 tháng 9.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - CÁ LỚN THEO SÓNG LỚN

    20 thương vụ M&A lớn nhất cho thấy khẩu vị và xu hướng sáp nhập của các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.

  • - HÀNH TRÌNH CỦA CJ

    CJ, tập đoàn Hàn Quốc tích cực hoạt động trong lĩnh vực mua bán và sáp nhập tại Việt Nam.

  • - CỦNG CỐ CHIỀU SÂU

    Vinamilk thực hiện các thương vụ M&A để củng cố chiến lược phát triển chiều sâu cho sản phẩm.

  • RỄ SÂU BÁM CHẶT

    Sau 10 năm mua lại công ty phân phối, doanh thu ở Việt Nam của Daikin tăng lên 24 lần.

  • - MẢNH GHÉP CỦA REE

    Đầu tư vào năng lượng, REE trải qua các thử thách trước khi ghi nhận kết quả.

  • - ỨNG BIẾN TRONG ĐẠI DỊCH

    Một số giải pháp giúp doanh nghiệp xoay trở trong ngắn hạn và khích lệ tinh thần xã hội.

  • - CHUNG MỘT CHIẾN TUYẾN

    Tốc độ triển khai nhanh giúp Vingroup tham gia chuỗi cung ứng linh kiện y tế trên toàn cầu.

  • - DANH SÁCH NGƯỜI GIÀU NHẤT ẤN ĐỘ