Chìa khóa quan trọng để doanh nghiệp Việt tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do mang lại là tuân thủ các quy tắc về xuất xứ hàng hóa. Một sản phẩm có gắn nhãn “Made in Vietnam” chưa hẳn đã có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) của Việt Nam và ngược lại. 

Bàn về vai trò quan trọng của quy tắc xuất xứ, các chuyên gia tại diễn đàn thương mại Việt Nam - EU ở TPHCM sáng 30-7, cho rằng nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa hiểu rõ về hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA) và các lợi thế cụ thể mà hiệp định này mang lại cho sản phẩm của họ.

"EVFTA tạo nhiều cơ hội cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng cũng là thách thức lớn do đòi hỏi tuân thủ các nguyên tắc về xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, bảo hộ lao động... nếu họ muốn tham gia vào chuỗi giá trị." theo bà Miriam Garcia Ferrer - Trưởng ban kinh tế và thương mại EU tại Việt Nam nhận định.

Tuân thủ quy tắc xuất xứ là chìa khoá tận dụng các cơ hội thương mại - ảnh 1

Sau 7 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. 

Chia sẻ với Forbes Vietnam, bà Trịnh Thị Thu Hiền - trưởng phòng xuất xứ hàng hóa thuộc cục Xuất nhập khẩu, cho biết trong quá trình làm việc họ nhận thấy nhiều doanh nghiệp còn lúng túng về các quy tắc liên quan tới xuất xứ hàng hoá, đặc biệt là ở những điểm mới về quy định xuất xứ theo EVFTA.

Bà Hiền lưu ý, so với các FTA Việt Nam tham gia, quy tắc xuất xứ hàng hóa theo EVFTA có một số điểm mới. Theo đó, ở danh mục quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR), EVFTA xây dựng danh mục theo mã HS 2 số, khác với một số FTA khác của Việt Nam có danh mục ở cấp độ HS 6 số. Các quy định mới về cộng gộp mở rộng xuất xứ hay quy định hàng hóa vẫn giữ nguyên xuất xứ sau khi được chia nhỏ lô tại nước không thuộc hiệp định... là những điều doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. 

Đại diện cục Xuất nhập khẩu cũng nhấn mạnh, khái niệm xuất xứ hàng hóa để hưởng ưu đãi thuế quan từ các FTA không trùng với khái niệm “Made in Vietnam”. "Một sản phẩm có gắn nhãn “Made in Viet Nam” chưa hẳn đã có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) của Việt Nam, ngược lại một lô hàng xuất khẩu có C/O chưa chắc gắn mác “Made in Vietnam,” bà Hiền chia sẻ với Forbes Vietnam bên lề sự kiện.

EVFTA tạo cơ hội để kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU từ 56 tỉ USD vào năm 2018 ước tăng thêm 20% vào năm 2020, tăng 42,7% vào năm 2025 so với khi không có hiệp định, nghiên cứu từ Bộ Kế hoạch Đầu tư cho biết. Căn cứ vào năng lực sản xuất các ngành hàng chủ lực của Việt Nam và cam kết giảm thuế của EU trong EVFTA, top 5 các sản phẩm có cơ hội tăng trưởng mạnh là thủy sản, rau quả, đồ gỗ, giày dép và dệt may.

Là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, dệt may được dự đoán sẽ tận dụng được nhiều ưu đãi thuế quan để tăng trưởng. Hiện thuế suất hàng dệt may sang EU bình quân 9,6%, nhưng khi EVFTA có hiệu lực sẽ giảm dần về 0% trong vòng 7 năm.

Tuy nhiên, vấn đề chủ động nguồn nguyên liệu để đáp ứng tiêu chí về quy tắc xuất xứ là áp lực lớn với các doanh nghiệp dệt may Việt Nam, theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam. "Điều gây khó khăn cho các doanh nghiệp dệt may trong nước là chưa chủ động sản xuất sợi và vải, nguyên liệu này lâu nay vẫn nhập khẩu từ các quốc gia không thuộc khối EU", ông Giang nói.

Tuân thủ quy tắc xuất xứ là chìa khoá tận dụng các cơ hội thương mại - ảnh 2

  Các diễn giả trong phiên thảo luận về nguồn gốc xuất xứ và cơ hội dành cho ngành dệt may, da giày. 

Một thách thức khác với doanh nghiệp dệt may, theo tổng giám đốc công ty Vita Jean Phạm Văn Việt, hiện đa số doanh nghiệp chưa tập trung đầu tư vào công nghệ phần cứng, trong khi đây là yếu tố quyết định để cải thiện năng suất lao động và quản trị sản phẩm, đồng thời tăng sự chủ động trong sản xuất đối với mặt hàng dệt may của Việt Nam.

Quy tắc xuất xứ là công cụ để doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh tại các thị trường được hưởng ưu đãi FTA, nhưng các chuyên gia cảnh báo đây cũng là điểm dễ bị lợi dụng nếu sản phẩm của nước ngoài chỉ gia công đơn giản tại Việt Nam (lắp ráp, đóng gói) nhằm mượn xuất xứ Việt Nam. Việc này sẽ dẫn đến các tác động tiêu cực khi nước nhập khẩu có thể tạm dừng ưu đãi thuế quan đối với cả ngành hàng xuất khẩu từ Việt Nam, hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại...

"Doanh nghiệp cần có hệ thống lưu trữ chứng từ đầy đủ để chứng minh được xuất xứ hàng hóa khi có yêu cầu hậu kiểm, đảm bảo xác minh xuất xứ, giúp C/O được hải quan nước nhập khẩu chấp nhận và hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan," bà Hiền khuyến cáo

Ông Nguyễn Hải Minh - phó chủ tịch EuroCham lưu ý thêm, doanh nghiệp từ các nước khác muốn xuất khẩu vào châu Âu sẽ có sự dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam. Sự dịch chuyển sản xuất tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt tiếp cận với những công nghệ mới từ các doanh nghiệp châu Âu, đặc biệt là trong nhóm ngành sản xuất công nghiệp phụ trợ và điện tử. "Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt có thể tận dụng được cơ hội hay chỉ trở thành đối tác gia công là một vấn đề thách thức", ông Minh nói với Forbes Vietnam bên lề sự kiện.

Đọc thêm>>> 
[Infographics] EVFTA: Thương mại Việt Nam - EU qua những con số
Doanh nghiệp Việt trước thách thức chuỗi giá trị
EVFTA: Tăng vị thế nhưng nhiều thách thức
Không chỉ Trung Quốc và EU, WTO cũng là mục tiêu của tổng thống Trump