Văn phòng ngân sách quốc hội Hoa Kỳ tiết lộ trong giai đoạn từ 2020 tới 2029, số nợ công của Mỹ sẽ tăng lên thêm khoảng 12.000 tỉ đô la Mỹ. Chủ nợ lớn nhất của Mỹ hiện tại không ai khác chính là Trung Quốc.

Trung Quốc đang nắm giữ gót chân Achilles của Mỹ - ảnh 1

Đương kim tổng thống Donald Trump đang thực hiện kế hoạch cắt giảm thuế trị giá 1.500 tỉ đô la Mỹ, và dự kiến sẽ tiếp tục giảm thuế trong tương lai. Ảnh: Forbes. 

Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tuy nhiên con tàu kinh tế Mỹ đang kéo theo khối nợ đang ngày một phình lớn, và tổng thống Trump vẫn chưa có ý định kìm hãm nó.

Đầu tháng 2.2019, bộ Ngân khố Hoa Kỳ sẽ bán ra số tín phiếu và trái phiếu trị giá 84 tỉ đô la Mỹ trong đợt gọi vốn ở quý đầu tiên trong năm. Năm 2018, Mỹ đã phát hành số giấy nợ trị giá 1.240 tỉ đô la Mỹ, gấp đôi so với con số 550 tỉ đô của năm 2017. Theo dự đoán của Steven Zeng, chiến lược gia lãi suất của Deustche Bank, trong năm 2019 Mỹ sẽ phát hành số công cụ nợ trị giá 1.400 tỉ đô la Mỹ. Số nợ này sẽ được dùng để bù đắp cho khoản thâm hụt từ chính sách cắt giảm thuế trị giá 1.500 tỉ ông Trump đang thực hiện.

Văn phòng ngân sách quốc hội Hoa Kỳ tiết lộ, trong giai đoạn từ 2020 tới 2029, số nợ công của Mỹ sẽ tăng lên thêm khoảng 12.000 tỉ đô la Mỹ. Chưa kể trong tương lai, chính quyền ông Trump dự định sẽ cắt giảm thêm thuế. Như vậy những chủ nợ của Mỹ hoàn toàn có lý do để lo lắng về khả năng hoàn trả nợ của quốc gia này. 

Chủ nợ lớn nhất của Mỹ hiện tại chính là Trung Quốc, theo sau đó là Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan và cả Ấn Độ. Ước tính chín nền kinh tế của khu vực châu Á-Thái Bình Dương đang nắm trong tay 3.000 tỉ đô la Mỹ của chính quyền Mỹ. Liệu họ có sẵn sàng mua thêm nợ của Mỹ, hay sẽ chần chừ hoặc thậm chí đòi thu hồi nợ?

Tháng 3.2018, đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Thôi Thiên Khải đã từng ám chỉ về dự định thu nhỏ quy mô cho vay của Trung Quốc bởi lo sợ về rủi ro mất mát. "Chúng tôi đang xem xét mọi lựa chọn có thể," ông cho hay.

Một tháng sau đó, cố vấn hàng đầu của ngân hàng trung ương Trung Quốc Fan Gang nói rằng thời điểm đa dạng hóa và phân bổ nợ đã đến: "Chúng ta là một quốc gia có thu nhập thấp nhưng lại giàu có, vậy nên hãy sử dụng thật hiệu quả nguồn vốn mình có. Thay vì đầu tư vào nợ chính phủ Mỹ, tốt hơn hết nên lựa chọn những tài sản thật sự."

Lần cuối cùng Trung Quốc công khai bày tỏ quan ngại về những khoản nợ chính phủ Mỹ là vào năm 2009. Thủ tướng đương thời khi ấy là ông Ôn Gia Bảo đã kêu gọi Mỹ bảo toàn khả năng trả nợ của mình: "Chúng tôi đã cho Mỹ vay nợ rất nhiều," ông Ôn chia sẻ. "Vậy nên tất nhiên chúng tôi lo lắng cho sự an toàn tài sản của mình. Thú thật tôi cảm thấy hơi lo lắng." Sau đó ông Ôn còn nhấn mạnh chính phủ Mỹ cần nói phải giữ lời và giữ gìn vị thế đáng tin cậy của mình để đảm bảo an toàn cho tài sản của Trung Quốc.

Phát ngôn trên xuất hiện vào thời kỳ đương chức của Barack Obama. Cần chú ý là vị tổng thống này không thực hiện những động thái mang tính liều lĩnh và rủi ro như ông Trump. Chính bản thân các cố vấn kinh tế của đương kim tổng thống Mỹ vào tháng 12.2018 đã từng có một cuộc tranh luận với ông về việc khoản cắt giảm thuế 1.500 tỉ đô la Mỹ có thể khiến ngân khố chính phủ Mỹ kiệt quệ và cán cân thanh toán rơi vào tình trạng mất cân bằng.

Nhưng tác động của những rủi ro đến từ nợ chính phủ của Mỹ không chỉ một chiều. Việc tập trung tài sản quá nhiều vào Mỹ cũng đang khiến chính quyền Trung Quốc "ngồi trên đống lửa". Việc vỡ nợ có thể khiến hàng trăm tỉ đô la Mỹ ngân sách Trung Quốc "bốc hơi". Đây không phải là mối lo duy nhất của đương kim chủ tịch Trung Quốc: Kinh tế Trung Quốc bắt đầu bước vào thời kỳ tăng trưởng chậm nhất kể từ năm 1990. Nếu đồng đô la Mỹ mất giá, đồng nhân dân tệ cũng sẽ hứng chịu những ảnh hưởng tiêu cực.

Nếu muốn, Trung Quốc hoàn toàn có thể kêu gọi những chủ nợ châu Á khác ngừng việc bơm tiền vào Mỹ. Kịch bản này có khả năng xảy ra, nếu chỉ xét mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc trong thời gian gần đây: chiến tranh thương mại vẫn còn chưa có dấu hiệu đi đến hồi kết và Huawei, công ty công nghệ hàng đầu Trung Quốc, đang rơi vào tầm ngắm của Mỹ và đối đầu với một loạt những cáo buộc về gian lận thương mại và đánh cắp sở hữu trí tuệ. Thế nhưng Trung Quốc đang có tham vọng vươn tầm ảnh hưởng của mình ra toàn cầu, và rất có thể viễn cảnh ngưng đầu tư vào Mỹ sẽ không xảy ra, ít nhất là ở thời điểm hiện tại. Ông Trump biết rõ điều này, và đó có thể chính là lý do trước mắt Mỹ chưa có kế hoạch xiết chặt chi tiêu chính phủ.   

Xét từ quan điểm của Trung Quốc, chính quyền nước này hoàn toàn có thể tận dụng vị thế chủ nợ làm ưu thế trên bàn đàm phán với Mỹ. Dan Coats, giám đốc cục tình báo Hoa Kỳ, đã từng cảnh cáo về khoản nợ của Mỹ, rằng nó sẽ là một hiểm họa ảnh hưởng tới an ninh kinh tế quốc gia. Có lẽ đã tới lúc tổng thống Donald Trump nhận ra mình đang phụ thuộc vào nguồn tiền chảy từ châu Á đến mức nào, và cẩn trọng hơn trước những rủi ro tiềm tàng bên cạnh những lợi ích kinh tế trước mắt.