"Năm 2019 sẽ phải đối mặt với những rủi ro đến từ tranh chấp thương mại Mỹ-Trung, khối lượng giao dịch thương mại quốc tế suy giảm và mức tăng trưởng GDP chững lại của khu vực châu Á," nhà kinh tế học Neil MacKinnon của VTB Capital nhận định.    

Năm 2019: Mức tăng trưởng châu Á sẽ chững lại - ảnh 1

 Trong năm 2019 tới, rất có thể các cơ quan chuyên dự đoán mức tăng trưởng kinh tế thế giới như IMF sẽ hạ con số dự đoán xuống mức thấp hơn. Ảnh: Maika Elan/Bloomberg. 

Các công ty xuất khẩu Trung Quốc đã tìm ra cách để đưa một số mặt hàng "luồn lách" và trốn khỏi đòn thuế của Mỹ.

Vào đầu tháng 11.2018, Cục hải quan và biên phòng Mỹ đã chỉ ra rằng các sản phẩm gỗ cây lá rộng và gỗ dán Trung Quốc đang tránh đòn thuế Mỹ bằng cách xuất khẩu trung gian thông qua Việt Nam.

Hiện tại chuỗi cung chính của một số loại gỗ xây dựng đã không còn tập trung tại Panama và Bồ Đào Nha. Tuy vậy vẫn chưa có bằng chứng cụ thể chỉ ra rằng Trung Quốc đại lục đã trở thành nguồn cung gỗ hàng đầu mới.

Mánh lới này có lẽ đã được sử dụng ngay khi mức thuế suất cao nhắm tới một số sản phẩm gỗ bắt đầu có hiệu lực vào tháng 1.2018. Một số chủ doanh nghiệp cho hay Việt Nam đang cũng là đích đến trung gian của các sản phẩm thép và nhôm Trung Quốc.

Tháng 12.2018 chứng kiến một bước ngoặt mới trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung: Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tích Trung Quốc Tập Cận Bình đã đồng ý kéo dài thời gian cho đòn thuế tiếp theo từ Mỹ thêm 90 ngày. Thị trường chứng khoán đã hưởng ứng nhiệt liệt động thái này của hai nhà lãnh đạo và tăng điểm ngay sau khi kết quả buổi gặp mặt được công bố.

Tuy nhiên sau đó cả Washington lẫn Bắc Kinh đều tỏ vẻ khá bất đắc dĩ khi công nhận đình chiến 90 ngày. Các nhà đầu tư ngay sau đó lại nhanh chóng bán tháo và thị trường chứng khoán lại giảm điểm. Chứng chỉ quỹ Deutsche X-trackers China A-Shares ETF (ASHR) đã giảm 1% vào ngày 10.12. Trong khi đó chỉ số chứng khoán tại sàn Hà Nội mất 0,3% và chỉ số Hang Seng Hồng Kông sụt giảm 1,3%.

Các công ty Mỹ cũng đang tìm mọi cách để giảm thiểu thiệt hại tới từ thuế quan. Hơn 11.000 công ty Mỹ đã viết đơn xin miễn trừ thuế lên Cơ quan đại diện thương mại Hoa Kỳ. Chris Rogers, chuyên gia nghiên cứu của Panjiva cho hay 612 đơn đã vào được vòng thẩm định cuối để được chấp thuận và 1.487 đơn đã bị từ chối.

Giữa lúc này, khoảng cách thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng bị nới rộng. Sau khi Trung Quốc gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO vào năm 2001, các nhà sản xuất toàn cầu đã nhanh chóng nắm lấy cơ hội nhảy vào thị trường tỉ dân với lực lượng lao động hùng hậu giá rẻ và luật pháp vẫn còn lỏng lẻo. Kết quả là khoảng cách thương mại Trung Quốc - Mỹ đạt mức 83 tỉ đô la Mỹ. Năm tiếp theo con số này tăng lên 103 tỉ đô la Mỹ và từ đó trở đi mức chênh lệch này lại tăng thêm 20 tỉ đô la Mỹ mỗi năm.

Mức thâm hụt thương mại của Mỹ trong tháng 10.2018 cũng đã tăng 18,1% so với cùng kì năm trước, đạt mốc 55,5 tỉ đô la Mỹ, mức cao nhất trong vòng 10 năm trở lại đây. Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục tăng lên 22,3% lên mức 344,4 tỉ đô la Mỹ, theo thông tin từ Cục thống kê dân số Hoa Kỳ. Những con số trên chứng tỏ các nhà xuất khẩu Trung Quốc và các nhà sản xuất Mỹ đặt cơ sở sản xuất tại Trung vẫn đang tiếp tục đưa sản phẩm sang Mỹ bất kể chi phí gia tăng vì áp lực thuế. Đây là điều hoàn toàn trái ngược với mong muốn giảm thâm hụt thương mại của tổng thống Trump khi khơi mào chiến tranh thương mại.      

Bức tranh tương lai đầy bất ổn

Đình chiến không có nghĩa là chiến tranh thương mại đã kết thúc. Dự kiến đòn thuế tiếp theo của Mỹ sẽ có hiệu lực vào ngày 1.4.2019. Dường như hiểu rõ những ảnh hưởng tiêu cực của thuế suất lên thị trường chứng khoán, ông Trump đã dồn lực để củng cố nền kinh tế và làm mọi giá để chỉ số S&P 500 luôn trong sắc xanh trong suốt nhiệm kỳ của mình.

Trong khi đó, Trung Quốc sẽ phải giải quyết những vướng mắc còn tồn đọng với Mỹ có liên quan tới việc chuyển giao công nghệ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Chính quyền của ông Tập sẽ phải mở cửa thị trường nhanh hơn trước cho các doanh nghiệp Mỹ bước chân vào, cụ thể là lĩnh vực tài chính và năng lượng.

Nếu các doanh nghiệp tài chính của Mỹ, thậm chí có là doanh nghiệp hàng đầu như Goldman Sachs, bước chân vào thị trường Trung Quốc mà không có sự chống lưng của bất cứ ngân hàng nhà nước nào, chắc chắn các công ty này sẽ nắm chắc phần thất bại.  
Về phần ngành công nghiệp năng lượng, cụ thể là các dự án khai khác năng lượng tại khu vực biển phía Nam của Trung Quốc, các thương vụ này sẽ gặp nhiều khó khăn bởi có liên quan tới cả các vấn đề khác như an ninh quốc phòng và cả thương mại của các quốc gia lân cận, trong đó có Việt Nam.

Nhìn vào tương lai năm 2019, có thể thấy triển vọng tăng trưởng kinh tế thế giới rơi vào tình trạng bất ổn. Nguyên nhân nằm ở sự yếu nhược trong nền kinh tế của Đức và Nhật Bản. Chỉ số GDP vào quý 3.2018 của Nhật đã giảm 2,5%, thấp hơn so với mức giảm 1,2% dự đoán trước đó. Như vậy trong năm 2019 tới, rất có thể các cơ quan chuyên dự đoán mức tăng trưởng kinh tế thế giới như IMF sẽ hạ con số dự đoán của mình xuống mức thấp hơn.