Trong khi thế giới đang dán mắt vào những xung đột địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc, tin tức giám đốc tài chính của Huawei bị bắt tại Canada theo lệnh của Mỹ đã nổ ra, trở thành hồi chuông báo động dư luận về sự tồn tại của một cuộc chiến khác giữa hai cường quốc, lần này là trên đấu trường công nghệ. 

Mỹ - Trung đối đầu, bức tranh công nghệ toàn cầu sẽ biến đổi ra sao? - ảnh 1

Mỹ đang nắm trong tay gót chân Achilles của Trung Quốc: Mọi lĩnh vực nằm trong kế hoạch Made in China 2025 đều phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ vi mạch của các công ty nước ngoài, phần lớn trong số đó đến từ năm nhà sản xuất của Mỹ. Ảnh: Getty Images.

Cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung đang ngày một leo thang và có nguy cơ trở thành chiến tranh lạnh. Washington và Bắc Kinh đang nằm sát ranh giới điểm bùng phát. Tại đây những khác biệt trong chính sách cùng các ưu tiên để đảm bảo an ninh quốc gia sẽ khiến hai quốc gia rẽ sang hai hướng khác nhau, từ đó tạo ra sự phân cực sâu sắc hơn trong chuỗi cung công nghệ toàn cầu.

Bắc Kinh tổng lực tấn công

Trung Quốc hiện đang dồn toàn lực vào kế hoạch Made in China 2025 nhằm trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới trong các lĩnh vực trí thông minh nhân tạo, robot, hàng không vũ trụ và các ngành công nghệ khác. 

Đất nước tỉ dân hiện đang sở hữu khả năng phát triển công nghệ cực kì mạnh mẽ, tới mức lu mờ cả Mỹ cùng các nước đồng minh. Từ năm 2017, Bắc Kinh đã phát triển hệ thống định vị bằng vệ tinh để tranh đua với hệ thống định vị toàn cầu GPS của Mỹ. Chỉ trong năm 2018, Trung Quốc đã cho phóng thành công 11 vệ tinh Bắc Đẩu, một vài trong số đó được đưa lên vũ trụ cách nhau chỉ khoảng 17 ngày.

Trung Quốc nay đã có thể cung cấp hệ thống định vị thay thế GPS cho các nước đối tác, từ đó làm giảm vị thế độc quyền địa chính trị của Mỹ trong khu vực. Hệ thống vệ tinh Bắc Đẩu cũng có thể được tận dụng để làm món hàng hấp dẫn để trao đổi với các nước có nhu cầu, đổi lại các quốc gia này phải cam kết sẽ mua nhiều hơn các thiết bị và cơ sở hạ tầng kĩ thuật của Trung Quốc.

Song song với đó, cuộc đua phát triển hệ thống mạng 5G, hứa hẹn sẽ mang lại tốc độ kết nối Internet cực nhanh, giúp Internet vạn vật (IoT) hoạt động hiệu quả hơn, cũng đang nóng lên từng ngày. Trung Quốc hiện đang tận dụng 650 triệu người dùng Internet trên điện thoại di động, cơ sở hạ tầng đã được hoạch định và sáng kiến Vành đai con đường (trong đó Trung Quốc đầu tư hàng tỉ đô la Mỹ cho cơ sở hạ tầng ở các quốc gia dọc theo Con đường tơ lụa) nhằm mở rộng ảnh hưởng toàn cầu của chính mình.

Quốc gia này cũng đang nỗ lực cắt bỏ sự lệ thuộc vào công nghệ bán dẫn từ nước ngoài. Bắc Kinh hiện đang đầu tư 31,5 tỉ đô la Mỹ vào Quỹ đầu tư công nghiệp vi mạch quốc gia cùng một loạt các quỹ khác. Gần đây Trung Quốc đang tập trung vào mục tiêu "quân dân dung hợp", cụ thể các công ty vốn đầu tư mạo hiểm do nhà nước chống lưng sẽ mua lại các startup công nghệ và công ty tư nhân, đưa chúng hoạt động dưới trướng của Quân giải phóng nhân dân Trung Hoa. Năm 2017, Quỹ đổi mới quân dân Foshan trị giá 28,75 tỉ đô la Mỹ đã được thành lập nhằm phục vụ cho mục tiêu này.

Washington phản công 

Về phía Hoa Kỳ, Bộ Quốc phòng Mỹ đã chính thức đưa Trung Quốc vào danh sách "phe đối địch". Báo cáo của cơ quan này đã liệt kê các lĩnh vực Trung Quốc đang tập trung chiến lược, bao gồm nỗ lực hiện đại hóa nền quân sự bằng công nghệ và việc phát triển sáng kiến Vành đai con đường nhằm nâng tầm phủ sóng ảnh hưởng kinh tế của chính mình. Chính phủ Mỹ hiện đang hết sức thận trọng với mọi động thái của Trung Quốc trong các lĩnh vực nói trên. Như vậy các công ty cần dè chừng khả năng chính quyền Trump sẽ cắt giảm chuyển giao công nghệ sang các công ty Trung Quốc, ngăn cấm các hoạt động kinh doanh và giáng đòn trừng phạt lên các công ty và cá nhân cụ thể. 

Có thể thấy Mỹ đang nắm trong tay gót chân Achilles của Trung Quốc: Mọi lĩnh vực nằm trong kế hoạch Made in China 2025 đều phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ vi mạch của các công ty nước ngoài, phần lớn trong số đó đến từ năm nhà sản xuất của Mỹ, bao gồm AMD, Intel, Micron, Nvidia và Qualcomm. Thậm chí cả Yangtze Memory, một công ty tầm cỡ được chính phủ Trung Quốc rót vốn, cũng không phải ngoại lệ. Công ty này gần đây tuyên bố đã thành công trong việc phát triển loại chíp nhớ đột phá NAND 3D 64 lớp. Tuy nhiên việc sản xuất hàng loạt loại chíp này lại phụ thuộc rất nhiều vào các thiết bị của Applied Materials và KLA-Tencor, và cả hai đều là công ty của Mỹ. 

Một vài gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc đã trở thành đích ngắm đầu tiên của chính quyền Trump. Các sản phẩm của Huawei, doanh nghiệp sản xuất điện thoại lớn thứ hai thế giới, đã bị cấm khỏi Mỹ, Úc, và trong tương lai rất có thể ở cả Anh và Nhật Bản. ZTE, một công ty sản xuất điện thoại Trung Quốc khác, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn phụ tùng và công nghệ Mỹ, rơi vào tình trạng khốn đốn vì đòn trừng phạt của Mỹ. Tháng 4.2018, Bộ Thương mại Mỹ đã kết tội ZTE vi phạm thỏa thuận năm 2017 giữa Mỹ và Trung Quốc. Sau đó chính phủ Mỹ đã cấm các công ty Mỹ cung cấp linh kiện cho ZTE trong bảy năm. Vào tháng 6.2018, ZTE đã đạt được thỏa thuận khác với chính quyền Mỹ. Theo đó công ty sẽ trả số tiền phạt lên tới 1,4 tỉ đô la Mỹ và phải "thay máu" toàn bộ bộ máy nhân sự cấp cao để được dỡ bỏ lệnh cấm.

Một nạn nhân khác của cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung phải kể đến Hikvision, doanh nghiệp sản xuất thiết bị theo dõi và nhận diện khuôn mặt lớn nhất Trung Quốc. Chính quyền Trump đe dọa sẽ cấm công ty này bán các sản phẩm sử dụng công nghệ của Mỹ. Số phận của Hikvision rất có thể sẽ không được may mắn như người anh em ZTE bởi lệnh cấm vẫn còn đang lơ lửng và có thể giáng xuống bất kỳ lúc nào.

Tháng 8.2018, Mỹ phê duyệt Luật giám sát xuất khẩu nhằm tăng cường hoạt động giám sát của chính phủ lên các loại hàng hóa bán ra nước ngoài. Đồng thời các doanh nghiệp sẽ bị yêu cầu ứng dụng các công nghệ lưỡng dụng, tức các công nghệ có thể ứng dụng đồng thời cho quân sự và dân sự, chẳng hạn như công nghệ người máy, trí thông minh nhân tạo, phương tiện tự lái và công nghệ nhận biết gương mặt. Điều này sẽ trở thành những sợi chân vô hình trói chân các doanh nghiệp nước ngoài, khiến họ lâm vào thế khó nếu muốn hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả. Tuy vậy hiệu quả thực sự của động thái này vẫn còn là một dấu hỏi lớn.

Bất chấp những xung đột công nghệ ngày một leo thang giữa hai cường quốc Mỹ - Trung, việc ngành công nghệ toàn cầu hoàn toàn bị phân cực lại là một kịch bản rất khó có thể xảy ra.

Trong vòng hơn ba thập kỉ qua, các công ty Mỹ đã đổ hàng tỉ đô la vốn đầu tư vào các thương vụ mạo hiểm cùng cơ sở hạ tầng dùng trong ngành sản xuất Trung Quốc. Đối với những công ty sản xuất vật liệu bán dẫn hàng đầu thế giới, Trung Quốc sẽ sớm trở thành thị trường lớn nhất mà họ khao khát bám rễ. Theo bộ phận chiến lược toàn cầu của PWC, 80% chi phí chi trả cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Trung Quốc vào năm 2017 đều đến từ các tập đoàn đa quốc gia nước ngoài.

Tất cả những điều này chỉ ra rằng việc Mỹ-Trung tách ly sẽ đồng nghĩa với việc chia tách mối quan hệ phức tạp vốn đã quyện chặt trong quá khứ của hai nước, và điều này sẽ gây ra những thiệt hại kinh tế và tài chính nặng nề lan khắp mọi mắt xích của chuỗi cung công nghệ toàn cầu một khi cả hai quốc gia "đường ai nấy đi".

Như vậy những công ty công nghệ hoặc những công ty phát triển dựa trên nền tảng công nghệ sẽ rất cần phải suy xét hai điều. Thứ nhất, cách thức để đối phó với những chính sách bất lợi đột ngột được ban hành, và thứ hai là cách thức để hạn chế tối đa những thiệt hại phải hứng chịu một khi Mỹ - Trung tách ly. 



"Cuộc sống không dễ dàng đối với bất kỳ ai trong chúng ta. Nhưng vậy thì sao? Chúng ta phải có sự kiên trì và hơn hết là tự tin vào chính mình. Chúng ta cần tin rằng mỗi người đều có một năng khiếu nào đó và cần nỗ lực đạt được điều này.". ---- Marie Curie (nhà vật lý học)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 70 tháng 3.2019

 Số 70 tháng 3.2019

Bao Forbes Vietnam so 70
 
  • - DANH SÁCH 50 PHỤ NỮ ẢNH HƯỞNG NHẤT VIỆT NAM
  • - VẺ ĐẸP CUỘC SỐNG (NGUYỄN THỊ VÂN VÀ IMAGTOR)
  • - TẠO LẤY CƠ HỘI (HOA HẬU CHUYỂN GIỚI HƯƠNG GIANG)
  • - 50 CÔNG TY FINTECH HÀNG ĐẦU
  • - TRA CỨU BLOCKCHAIN BẰNG GOOGLE

Các số báo khác