Long Sơn Group, doanh nghiệp xuất khẩu hạt điều tên tuổi của Việt Nam thay đổi để nắm bắt các cơ hội trên thị trường.

NĂM 2018, GIAI ĐOẠN ĐƯỢC CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH ĐIỀU Việt Nam nhắc tới như là “cơn ác mộng” khi giá nguyên liệu giảm tới hơn 30%. Ông Vũ Thái Sơn, tổng giám đốc Long Sơn Group, doanh nghiệp tên tuổi về xuất khẩu hạt điều, đưa ra hai quyết định quan trọng. Họ chuyển nhượng 30% cổ phần cho Olam, doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu nông sản và Long Sơn gắng thực hiện các hợp đồng đã ký vì “chữ tín là quan trọng nhất.”

Hai năm sau cú bắt tay mang tính bước ngoặt ấy với Olam, Long Sơn lên kế hoạch xây nhà máy chế biến tại châu Phi, nơi hiện đang cung ứng 75% điều nguyên liệu chế biến cho 10 nhà máy chế biến trải dài từ miền Trung tới Đông Nam Bộ của Long Sơn Group. “Tôi không tin vào may mắn trong kinh doanh, tôi chỉ tin vào trí tuệ của chính mình,” tổng giám đốc Long Sơn Group tự tin nói trong buổi trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam.

Bên cạnh việc giữ chữ tín, doanh nghiệp xuất khẩu này hoạt động theo phương châm bán những gì khách hàng cần và chất lượng sản phẩm đáp ứng được hoặc thậm chí hơn cả sự mong đợi của khách hàng. Hạt điều là một trong những mũi nhọn xuất khẩu của Việt Nam nhiều năm qua. Theo số liệu thống kê của ngành điều, tổng giá trị xuất khẩu điều nhân năm 2019  toàn ngành là 3,27 tỉ USD, trong đó Long Sơn Group đóng góp 178,5 triệu USD, đứng thứ hai sau Olam.

Long Sơn Group: Sẵn sàng thay đổi - ảnh 1

Ông Vũ Thái Sơn, tổng giám đốc Long Sơn Group.

Là doanh nghiệp Việt Nam đứng đầu thị trường xuất khẩu điều nhân, Long Sơn đang chiếm tỉ trọng từ 4-5 % giá trị xuất khẩu điều nhân trong toàn ngành, theo số liệu của hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas). Với bình quân công suất của 10 nhà máy, nếu đủ nguyên liệu, Long Sơn sản xuất khoảng 300 tấn điều thô/ngày, xuất khẩu khoảng 150 container mỗi tháng. Họ cũng là doanh nghiệp trong nước chế biến sản phẩm sâu xuất khẩu, tuy tỉ trọng khiêm tốn ở mức 3%.

Cùng với chính sách phát triển cây lương thực, cây điều được chính phủ Việt Nam khuyến khích trồng từ những năm 1980. Sau khi thu hoạch, điều thô được xuất khẩu, thủ phủ chế biến điều ở Kolkam, Ấn Độ. Sang đến đầu thập niên 1990 Việt Nam có đột phá trong ngành điều khi chế tạo thành công máy tách vỏ hạt điều, đặt nền móng cho ngành công nghiệp chế biến này phát triển.

Trải qua nhiều cải tiến, hoàn thiện, hiện nay doanh nghiệp chế biến điều trong nước làm chủ công nghệ chế biến hạt điều, tiêu biểu như Long Sơn, Lafoco… Năm 2008, Việt Nam vượt qua Ấn Độ trở thành quốc gia xuất khẩu điều lớn nhất thế giới và liên tục duy trì vị thế đó cho đến nay. Với gần 300.000 héc ta canh tác, Việt Nam tự chủ khoảng 20% nhu cầu chế biến, còn lại phải nhập khẩu.

Một trong những bài toán khó của ngành điều Việt Nam là nguyên liệu đầu vào. Theo ông Phạm Văn Công – chủ tịch Vinacas, trung bình ba năm trở lại đây, ngành điều Việt Nam dù dẫn đầu thế giới về xuất khẩu, cơ cấu nguyên liệu nhập khẩu và thu mua tại chỗ của toàn ngành vào khoảng 80/20. Tại Long Sơn, tỉ lệ này là 75/25.

Do không phụ thuộc nguồn nguyên liệu tại chỗ, các nhà máy của Long Sơn được phân bố trải dài từ miền Trung tới miền Nam, ở những nơi dồi dào nguồn nhân lực. Để tránh phụ thuộc vào việc nhập khẩu nguyên liệu, Long Sơn cũng đang lên kế hoạch xây dựng nhà máy đầu tiên ở châu Phi trong năm nay.

Là doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu điều nhân lớn nhất Việt Nam, Long Sơn Group vẫn phải đối mặt với câu chuyện nâng cao tỉ trọng sản phẩm chế biến sâu – bài toán khó của ngành điều và cả ngành nông sản Việt Nam. Cơ cấu sản phẩm đã qua chế biến sâu (rang muối, chiên..) của Long Sơn chiếm khoảng 3% tổng các sản phẩm xuất khẩu. Mục tiêu thời gian tới nhích lên 4%.

Hiện tại, Long Sơn có một nhà máy duy nhất để chế biến sâu các sản phẩm hạt điều. Tại sao? Ông Sơn chia sẻ, các thị trường chính nhập khẩu hạt điều chế biến từ Việt Nam như Mỹ, Trung Đông, châu Âu đều đánh thuế khá cao đối với các sản phẩm hạt điều chế biến sâu được đóng gói như hàng tiêu dùng. Áp thuế cao đối với các sản phẩm chế biến sâu là cách để những quốc gia nhập khẩu số lượng lớn bảo hộ cho lao động địa phương.

“Tuy nhiên, khi EVFTA (hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU) được thông qua và chính thức có hiệu lực vào tháng 6 tới, mọi chuyện sẽ chuyển biến tích cực hơn vì hạt điều chế biến được hưởng mức thuế về 0% khi xuất khẩu sang EU,” vị CEO Long Sơn nói.

Nhưng thách thức từ thị trường mới là nửa vấn đề. Trong quá trình tìm kiếm các đơn vị để chuyển giao công nghệ trong chế biến sâu tại Việt Nam, Long Sơn đã không tìm được một cơ sở đào tạo nào có thể đáp ứng được yêu cầu. Ông Sơn nhìn nhận đó cũng là một nút thắt khi Việt Nam thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao trong ngành công nghiệp chế biến thực phẩm.

Chủ tịch Vinacas Phạm Văn Công nhận xét, ngành điều là lĩnh vực kinh doanh đặc thù các doanh nghiệp buộc phải sử dụng đòn bẩy tài chính để dự trữ nguyên liệu, dây chuyền máy móc sản xuất, nhập nguyên liệu. “Tài chính là một rào cản lớn với các doanh nghiệp vừa và nhỏ – chiếm phần đa số trong ngành điều,” ông Công nói.

Theo đuổi quan điểm “nắm bắt thời cơ” và “mạnh dạn thay đổi, Long Sơn sử dụng chiến lược mua bán và sáp nhập các nhà máy sản xuất – chế biến sắp phá sản để giảm chi phí xây dựng, tận dụng được cơ sở vật sẵn có, nắm bắt cơ hội kinh doanh. Trong vòng 5-6 năm cao điểm, doanh nghiệp này mua đi bán lại trung bình 6 nhà máy mỗi năm.

“Các em trong công ty từng cảnh báo tôi rằng việc mua bán – sáp nhập nhanh và nhiều như vậy trong khi nguồn lực chưa đủ sẽ khiến chúng tôi thất thoát doanh thu. Và sự thật là vậy, nhưng tôi chấp nhận – vì thời cơ tới là phải nắm bắt” – CEO của Long Sơn Group chia sẻ về quyết định mở rộng nhanh chóng mạng lưới các nhà máy.

THỜI ĐIỂM NGÀNH CHẾ BIẾN HẠT ĐIỀU MANH NHA PHÁT TRIỂN, Vũ Thái Sơn bỏ việc phiên dịch ở một cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc về làm việc ở bộ phận Kinh doanh – Tiếp thị của tổng công ty Xuất Nhập khẩu Công nghiệp thực phẩm (Vinalimex). Lĩnh vực kinh doanh chính của công ty Vinalimex thời điểm đó là xuất nhập khẩu hạt điều.

Tốt nghiệp học viện Ngoại giao Hà Nội, Vũ Thái Sơn tận dụng lợi thế của ngành học cùng với vốn tiếng Anh tốt để trao đổi và hỗ trợ các doanh nghiệp nước ngoài có nhu cầu thu mua hạt điều từ thị trường Việt Nam. Sau ba năm, chàng trai Hà Nội gốc quyết định nghỉ việc do “khả năng thăng tiến bị bó buộc vì những quy định của một cơ quan nhà nước.”

Ông Sơn kể lúc đó rất nhiều khách hàng tại Vinalimex mời ông về làm việc nhưng ông từ chối. Với lợi thế ngoại ngữ tốt và kinh nghiệm làm việc với các đối tác là những doanh nghiệp thu mua điều thời ở Vinalimex, ông cùng với một vài người bạn thành lập công ty Thạnh Sơn, cung cấp các dịch vụ môi giới điều và phân phối hàng hóa như Coca-Cola, San Miguel.

Ông Sơn nhớ lại, để thành lập công ty, ông sử dụng 250 triệu đồng ký quỹ là tiền hàng của Coca-Cola cho vay dưới hình thức trả chậm. Hai năm sau, khi Coca-Cola quyết định ngừng hợp tác đại lý với Thạnh Sơn, ông Sơn dồn sức vào việc môi giới điều dựa vào hai thế mạnh, kinh nghiệm làm việc trong ngành điều và một nhóm khách hàng quen biết từ lúc làm ở Vinalimex.

Giai đoạn 1997 – 2003, Thạnh Sơn tách thành hai công ty, một chuyên môi giới, một chuyên về thương mại. Trong đó, hoạt động thương mại chủ yếu là thu mua điều nhân, đóng gói và xuất khẩu, chưa có nhiều hoạt động chế biến sâu. “Tốc độ phát triển doanh nghiệp chậm, nhưng có dòng tiền nhanh vì hạt điều nhân mua về bán ngay được,” ông Sơn nhớ lại.

Quãng thời gian năm năm đầu lập nghiệp, doanh nghiệp tư nhân như ông Sơn “phát triển rất chậm vì bị bó buộc nhiều thứ quy định, quan trọng nhất là không thể tiếp cận nguồn vốn vay từ các ngân hàng.” Xác định mô hình môi giới khó tồn tại lâu, người đứng đầu Long Sơn nghĩ tới cách vay vốn thông qua các doanh nghiệp nhà nước để mở rộng công việc kinh doanh.

Năm 2004, Long Sơn xây dựng nhà máy đầu tiên tại Krong Pa (Gia Lai) công suất khoảng 13 tấn điều thô/ngày, xuất khẩu khoảng 30-40 container mỗi tháng. “Những năm đó, tôi chỉ mơ tới mục tiêu doanh thu triệu đô mỗi năm, không thể tưởng tượng được 15 năm sau, doanh thu của tập đoàn đã gấp hàng trăm lần con số mơ ước đó,” CEO Long Sơn Group nói.

16 năm sau ngày xây dựng nhà máy đầu tiên, doanh nghiệp này sở hữu mạng lưới 10 nhà máy ở khắp Việt Nam, trong đó nhà máy lớn nhất được đặt tại Vạn Ninh (Khánh Hoà) với công suất chế biến gần 80 tấn điều thô mỗi ngày. Tự nhận là người chịu ảnh hưởng văn hóa phương Tây khá nhiều, cũng như chịu ảnh hưởng của giáo dục gia đình, ông Sơn quản lý công ty theo chủ nghĩa dân chủ.

Ở Long Sơn khi các nhân viên có thể trực tiếp trao đổi với vị giám đốc bất kỳ lúc nào họ cần. Tấm bảng thông báo đặt ở trước cửa khu vực làm việc chung rải rác những tấm giấy ghi chú với nội dung nhắc nhân viên “đòi” cafe hay trà từ sếp nếu sếp có quên đưa. Buổi trưa nếu không phải đi tiếp khách, vị giám đốc mang cơm theo và ăn cùng nhân viên tại khu vực ăn uống.

Người đứng đầu Long Sơn tự xưng là “anh Sơn” và gọi nhân viên cấp dưới là “các em.” Vị CEO sinh năm 1962 là người biết học, vận dụng kinh nghiệm tổ chức, quản trị từ đối tác. Ông kể, ba năm làm tổng đại lý cho Coca – Cola giúp ông có nhiều bài học trong quản trị nhân sự như trao quyền cho các giám đốc nhà máy, song song với việc tổ chức giám sát một cách dân chủ, khoa học. “Người giám đốc sẽ được giám sát, buộc họ phải làm gương nếu muốn cấp dưới nể trọng,” ông Sơn chia sẻ.

Toàn bộ 10 giám đốc trong các nhà máy sản xuất, chế biến thuộc Long Sơn Group ở độ tuổi dưới 40, theo ông Sơn. Ông chia sẻ thêm: “Tôi sẽ tuyển một người thiếu kinh nghiệm và kỹ năng nhưng sẵn sàng thay đổi và học hỏi, chứ không tuyển người chỉ tin vào kinh nghiệm của họ.”

Ông từng “trảm” tướng vì điều hành theo chủ nghĩa kinh nghiệm, ảnh hưởng tới việc điều hành cả một đội ngũ. Sau khi có sự tham gia của Olam, hệ thống quản trị nhân sự và điều hành kinh doanh của Long Sơn được củng cố thêm vì “Olam là tập đoàn toàn cầu, họ yêu cầu rất chi tiết và rành mạch đối với các loại báo cáo và giấy tờ mua bán kinh doanh. Đó là một điểm tôi cũng phải chấp nhận và thích nghi khi bắt tay với một đối tác khác, điều hành một doanh nghiệp với quy mô lớn hơn.”

Để tiếp tục mở rộng thị trường và phát triển thêm hoạt động kinh doanh, tổng giám đốc Long Sơn Group cho biết trong vòng ba năm sắp tới, Long Sơn sẽ chuyển nhượng thêm 40% cổ phần cho tập đoàn Olam. “Quy mô của Long Sơn Group hiện tại đã vượt quá tầm một công ty tư nhân và cần phải thay đổi khi chiếc áo đã chật,” người đứng đầu Long Sơn nói.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 83, tháng 4.2020 


Đọc thêm >>>
Dabaco: Những miếng ghép mô hình chăn nuôi quy mô lớn
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng
Lộc Trời thay tổng giám đốc, cựu phó thủ tướng Đức ngồi ghế hội đồng quản trị
Giữa dòng sóng dữ: Thời cuộc tạo sự thay đổi
Gìn giữ doanh nghiệp gia đình
CEO Khải Hoàn: Khởi nghiệp tuổi ngũ tuần

"Những người dân khỏe mạnh là tài sản lớn nhất của bất cứ quốc gia nào". ---- Winston Churchill - Chính trị gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 86 tháng 7.2020

 Số 86 tháng 7.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - KỲ VỌNG LÀN SÓNG THỨ TƯ

    30 Công ty lớn nhất trong danh sách Golbal 2000 đầu tư trực tiếp vào Việt Nam. Nhìn lại ba làn sóng đầu tư trong 30 năm qua để kỳ vọng vào làn sóng thứ tư.

  • - TÁO MỸ TRỒNG ĐẤT VIỆT

    Việt Nam chính thức xuất hiện trong báo cáo về các nhà cung ứng của Apple. Hướng đi sắp tới: sản xuất tại Việt Nam ?

  • - TRONG TỔ SẾU ĐẦU ĐÀN

    Khu công nghệ cao TP.HCM đón các doanh nghiệp công nghệ và thu hút ngành phụ trợ.

  • HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

    Bất động sản công nghiệp nóng lên với sự dịch chuyển chuỗi sản xuất của nhà đầu tư nước ngoài. Quy mô khiêm tốn nhưng khu công nghiệp Long Hậu có hướng phát triển riêng

  • - 25 DOANH NGHIỆP MỸ PHẢN ỨNG SỚM NHẤT TRƯỚC COVID-19

    Bảng xếp hạng mới của Forbes hợp tác với đối tác nghiên cứu Just Capital, đánh giá phản ứng của 100 doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Hoa Kỳ trong đại dịch COVID-19 về khía cạnh hỗ trợ và bảo vệ người lao động, khách hàng và cộng đồng.

  • - NHỮNG CÔNG TY KHỞI NGHIỆP TỈ ĐÔ TIẾP THEO - GƯƠNG THẦN

     Nghệ sĩ ba lê Brynn Putnam có được nguồn doanh thu đột biến 300 triệu đô la Mỹ nhờ một thiết bị tập luyện tương tác có thể treo ở bất cứ nơi đâu trong nhà

  • - DANH SÁCH CELEBITY 100