Mua lại một công ty phân phối máy điều hòa ở Việt Nam, sau 10 năm Daikin, thương hiệu máy điều hòa Nhật Bản tăng doanh thu lên 24 lần.

NĂM 2008, KHI CUỘC KHỦNG HOẢNG KINH TẾ LAN RỘNG, bà Lý Thị Phương Trang, nguyên giám đốc điều hành công ty cổ phần Việt Kim, công ty phân phối máy điều hòa bay đến Thái Lan gặp đại diện của hãng điều hòa số 1 Nhật Bản Daikin đàm phán việc bán công ty.

“Tôi cảm giác như mình đi gặp một con sói dữ dằn,” bà Trang kể. Cuộc đàm phán diễn ra trong nhiều giờ căng thẳng, đôi khi lãnh đạo Việt Kim có cảm giác thất bại nhưng cuối cùng phía Nhật Bản mua lại công ty với mức giá 9,1 triệu USD, cao hơn kỳ vọng của nhóm cổ đông. 

Daikin Việt Nam: Rễ sâu bám chặt - ảnh 1

Bà Lý Thị Phương Trang, tổng giám đốc Daikin Việt Nam.

Sau khi sử dụng hệ thống phân phối của đối tác Việt Nam, giai đoạn 2008 – 2015, hãng điều hòa Nhật Bản nhảy từ vị trí số 5 lên vị trí số 1 thị trường điều hòa dân dụng Việt Nam với thị phần hơn 20% vào năm 2015, theo công ty nghiên cứu thị trường Gfk. Hiện tại Daikin cùng với Panasonic, Toshiba, LG, Mitsubishi... nằm trong nhóm các thương hiệu điều hòa bán chạy nhất tại thị trường nội địa theo Gfk.

Theo thông tin tự bạch, năm 2019, Daikin Việt Nam đạt doanh thu khoảng 12 ngàn tỉ đồng. Hơn một thập niên sau thương vụ M&A, hoạt động kinh doanh của Daikin ngày càng bám rễ sâu tại Việt Nam nhờ giá trị cộng hưởng với công ty Việt Nam.

Theo báo cáo của công ty nghiên cứu TechSci Research, thị trường điều hòa không khí Việt Nam gồm hai phân khúc chính: điều hòa dân dụng và điều hòa thương mại dành cho khối văn phòng, nhà máy, khách sạn. Tầng lớp trung lưu tăng nhanh và khí hậu nóng ẩm khiến thị trường tăng trưởng ở mức 10% mỗi năm, trong đó điều hòa dân dụng tăng trưởng hơn 15%/năm.

Kết quả nghiên cứu cho biết hiện có khoảng 17% hộ dân Việt Nam sở hữu điều hòa, các thương hiệu được ưa chuộng nhất gồm LG, Panasonic, Daikin, Sharp, Mitsubishi, Gree, Carrier, Toshiba... Khi tập đoàn Nhật Bản mua lại Việt Kim, thương hiệu điều hòa LG (Hàn Quốc) đang ở vị trí quán quân trong phân khúc điều hòa dân dụng tại Việt Nam. Khi ấy sản phẩm của Daikin, dẫn đầu ở mảng thương mại nhưng đứng thứ năm trong mảng điều hòa dân dụng.

Daikin muốn thay đổi vị thế này. Đối với một công ty nước ngoài, theo các chuyên gia, có hai cách để thâm nhập thị trường. Phổ biến nhất là thành lập công ty con hoặc liên doanh với một đối tác trong nước với tỉ lệ cổ phần khống chế. Cách thứ hai là mua lại một công ty sẵn có để rút ngắn thời gian thâm nhập thị trường.

Năm 2008, ông Yukiyoshi Okano, nguyên chủ tịch tập đoàn Daikin phát biểu trong báo cáo thường niên: “Chúng tôi đang xem xét khả năng mở rộng kinh doanh chiến lược bằng mua bán và sáp nhập (M&A)”.

Trước đó Việt Kim được thành lập vào năm 1995 hoạt động trong lĩnh vực phân phối sản phẩm điện lạnh, có giai đoạn Việt Kim chỉ phân phối điều hòa không khí của Daikin, tập trung vào phân khúc thương mại. Bà Trang, sinh năm 1963, kỹ sư Kỹ thuật Nhiệt (Nhiệt lạnh), đại học Bách khoa TP.HCM nhớ lại: “Cứ ba ngày, tôi bán một máy lớn của Daikin. Một năm bán khoảng 100 máy.”

Năm 2008, 70-80% tòa nhà sử dụng điều hòa Daikin. “Daikin có nhiều chủng loại sản phẩm. Nếu Việt Kim muốn có cơ hội Daikin đầu tư thì phải chọn sản phẩm có khả năng phân phối nổi trội trong khu vực. Khi báo cáo lên thì tập đoàn sẽ nhớ,” bà Trang nói.

Thành lập năm 1924, Daikin là thương hiệu điều hòa số 1 Nhật Bản. Thông qua M&A, tập đoàn bén rễ kinh doanh sâu hơn ở nhiều thị trường quốc tế. Họ mua lại công ty OYL ở Malaysia, AIRFEL A.S. ở Thổ Nhĩ Kỳ, và Goodman Global Group ở Hoa Kỳ.

Năm 2008, quy mô doanh thu của Việt Kim lúc ấy đạt 500 tỉ đồng. Bé hạt tiêu nhưng với Daikin, Việt Kim sở hữu lợi thế lớn khi phân phối 90% sản phẩm Daikin tại Việt Nam. “Việt Kim hiểu sản phẩm và văn hóa của Daikin,” bà Trang nói.

Trong khủng hoảng năm 2008, một bên cần vốn để phát triển và một bên cần thâm nhập sâu hơn vào thị trường đã dẫn đến “cuộc hôn nhân” Daikin – Việt Kim. Hậu M&A, Daikin gần như giữ nguyên toàn bộ bộ máy nhân sự tại Việt Nam, ngoại trừ việc bổ sung thêm hai phó tổng giám đốc người Nhật.

Bà Trang được yêu cầu tiếp tục ngồi lại vị trí điều hành cao nhất công ty hậu sáp nhập. “Tôi không phải báo cáo hằng ngày. Chỉ khi nào tôi muốn sáp nhập công ty nào đó hoặc đầu tư lớn mới phải báo cáo lên vùng,” bà Trang kể.

Bà Tô Thị Thư, giám đốc điều hành RECOF Việt Nam, công ty chuyên tư vấn M&A nhận định, thông thường nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần theo hai hướng. Một là nhà đầu tư tài chính mua cổ phần kèm theo yêu cầu về tỉ lệ lợi nhuận, nếu kết quả không đạt, bên bán phải mua lại cổ phần của bên mua.

Cách thứ hai là đầu tư chiến lược, thường không yêu cầu về lợi nhuận. Bà Thư nhận định: “Nhà đầu tư Nhật Bản thường theo hướng đầu tư chiến lược.” Nhưng bất cứ khi nào Daikin Việt Nam cần hỗ trợ ngoài hưởng lợi về tài chính trong tập đoàn, Daikin “mẹ” luôn sẵn sàng.

Daikin Việt Nam: Rễ sâu bám chặt - ảnh 2

Sau khi mua lại Việt Kim, Daikin tăng quy mô doanh thu công ty tại Việt Nam lên 24 lần.

Hai năm sau khi được mua lại, bà Trang muốn xây dựng phần mềm quản lý ERP, Daikin lập tức cử một nhóm chuyên gia hỗ trợ để dự án vận hành suôn sẻ. Có hệ thống ERP, Daikin Việt Nam nhanh chóng mở rộng mạng lưới kinh doanh và các trạm dịch vụ bảo hành ở những khu vực tiêu thụ số lượng lớn máy điều hòa, đặc biệt trong các khu nghỉ dưỡng.

Daikin Nhật Bản đánh giá sau nhiều năm, chất lượng dịch vụ hậu mãi của Daikin Việt Nam đã cải thiện từ mức 1.00 năm 2015 lên 1.11 năm 2019. Con số này chỉ thấp hơn chất lượng dịch vụ Daikin Nhật là 1.14, cao hơn hẳn chất lượng dịch vụ tại Trung Quốc và Singapore lần lượt là 1.04 và 1.00.

Để đáp ứng nhu cầu gia tăng của khu vực châu Á, năm 2016, Daikin muốn mở thêm nhà máy tại châu Á. Họ đứng trước hai sự lựa chọn: mở rộng nhà máy tại Thái Lan hoặc xây dựng nhà máy mới tại Việt Nam. Đặt lên bàn cân đong đo đếm, xứ sở chùa vàng có lợi thế hơn với ngành công nghiệp phụ trợ phát triển.

Dù vậy, Daikin Việt Nam thuyết phục tập đoàn mẹ mở nhà máy tại Việt Nam giúp Daikin nhanh chóng củng cố vị thế tại thị trường gần 100 triệu dân và xa hơn có đủ điều kiện giảm giá thành sản xuất xuống ngang ngửa Thái Lan. Cuối cùng, Daikin Nhật Bản chọn phương án xây dựng nhà máy tại Việt Nam. “Quyết định xây dựng nhà máy này cho thấy Daikin tập trung vào thị trường Việt Nam và xem Việt Nam là thị trường tiềm năng,” bà Trang nói.

Giữa năm 2018, nhà máy của Daikin đặt tại khu công nghiệp Thăng Long II (Hưng Yên) đi vào hoạt động với công suất sản xuất 500.000 bộ điều hòa/năm. Có số vốn đầu tư 93,6 triệu USD, đây là nhà máy đầu tiên của Daikin bên ngoài Nhật Bản lắp đặt dây chuyền theo dạng module áp dụng công nghệ tiên tiến nhất của tập đoàn, trong 25 giây có thể xuất xưởng một bộ máy điều hòa, mức thời gian kỷ lục trong số các nhà máy của công ty.

Tất cả các module trên dây chuyền đều kết nối Internet, từ đó dữ liệu về sản xuất được cập nhật và chia sẻ thẳng đến Nhật Bản. Nhà máy tại Hưng Yên cũng là một trong số ít nhà máy của Daikin lần đầu áp dụng hệ thống camera cho việc kiểm tra chất lượng sản phẩm. Nhà máy kiểm tra chất lượng ngay tại dây chuyền sản xuất mà không phải đợi đến khi có thành phẩm.

“Đây là công nghệ giúp Daikin Việt Nam trở thành hình mẫu cho các nhà máy khác trên thế giới”, ông Takahashi Mitsuo, giám đốc sản xuất nhà máy Daikin Việt Nam chia sẻ với truyền thông.

Có công nghệ, có vốn nhưng Daikin đối diện với bài toán nan giải tìm đâu cho đủ nhân sự chất lượng cao vận hành nhà máy cần khoảng 1.000 người. 60 nhân viên cấp quản lý từ Việt Nam được đưa sang đào tạo tại Thái Lan. Ngoài dàn quản lý, Việt Nam cũng thiếu nhận sự kỹ thuật viên lắp đặt và bảo trì.

Daikin thành lập trung tâm đào tạo ngay tại nhà máy với sự hướng dẫn của chuyên gia đến từ Daikin Nhật Bản và Daikin Thái Lan. Sau khi học những kiến   thức cơ bản tại trung tâm đào tạo, các nhân viên Daikin Việt Nam được chuyển sang đào tạo kỹ thuật nâng cao tại Thái Lan.

Tiếp theo, họ có thêm kinh nghiệm thực tế thông qua bộ phận dịch vụ và cuối cùng được đào tạo thành người hướng dẫn cho các đại lý và kỹ thuật viên bên ngoài. Hiện nay, ngoài tạo công ăn việc làm tại chỗ, nhà máy đóng vai trò quan trọng trong việc đóng góp khoảng 56% doanh thu điều hòa dân dụng cho Daikin Việt Nam.

Ông Masanori Togawa, chủ tịch Daikin đánh giá trong báo cáo thường niên 2019: “Sức mạnh của nhu cầu dẫn dắt chúng tôi tăng nhanh năng lực sản xuất tại Việt Nam”. Quy mô thị trường điều hòa Việt Nam tăng trưởng nhảy vọt, sau thời điểm Daikin mua lại hệ thống phân phối Việt Kim.

Theo các số liệu thống kê, quy mô thị trường tăng hơn gấp năm lần, từ 414.000 chiếc điều hòa được tiêu thụ năm 2008 lên hơn hai triệu chiếc vào năm 2018. Daikin Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng hơn khi doanh thu năm 2018 tăng gấp 24 lần năm 2008 thời điểm Daikin Nhật Bản mua lại Việt Kim.

Bà Tô Thị Thư nhận định: “Sau khi Daikin mua Việt Kim, Việt Nam trở thành ngôi sao sáng trong các công ty con của Daikin”. Lý giải quyết định của Daikin khi mua công ty, bà Trang nhận định tập đoàn Nhật đã tận dụng mua lại kênh phân phối để rút ngắn thời gian chinh phục thị trường.

Ở một góc cạnh khác, quyết định mua lại Việt Kim đã cắt bỏ một rủi ro cho Daikin: “Nếu Daikin không mua Việt Kim, Việt Kim có thể trở thành mối đe dọa của họ trong tương lai vì công ty phân phối đến 90% sản phẩm của Daikin.”

Báo cáo của TechSci Research dự báo quy mô thị trường điều hòa Việt Nam tiếp tục mức tăng trưởng hai con số, dự kiến đạt 2,9 tỉ đô la Mỹ  vào năm 2025. Từ mặt hàng cao cấp với các hộ gia đình trước đây, thiết bị điện lạnh giờ đây đã trở thành một trong các đồ dùng thiết yếu.

Bà Trang nói: “Điều hòa không khí không còn là sản phẩm xa xỉ mà là nhu cầu cấp thiết. Rất nhiều hãng đã nhảy vào cạnh tranh. Do đó, chúng tôi không chỉ nhắm đến các gia đình chưa có điều hòa mà mở rộng dịch vụ cho các khách hàng đã có điều hòa”.

Tháng 4.2020, giữa bối cảnh Việt Nam giãn cách xã hội do tác động của dịch Covid-19, Daikin Việt Nam cung cấp ứng dụng đặt dịch vụ sửa chữa máy điều hòa, không chỉ áp dụng với sản phẩm của Daikin mà sản phẩm của các hãng khác dựa trên lợi thế dịch vụ và kỹ thuật của Daikin. Hãng điều hòa Nhật đang xúc tiến xây dựng cửa hàng trưng bày kiểu mẫu (flagship) đầu tiên trong ngành điều hòa tại TP.HCM.

Khi Daikin Việt Nam đã vững vàng, Daikin Nhật Bản sử dụng nhà máy ở Việt Nam làm bàn đạp hướng đến mục tiêu tham vọng hơn: nâng công suất sản xuất của nhà máy lên gấp đôi, đưa điều hòa “made in Vietnam” xuất khẩu sang Đài Loan vào năm tới.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 88, tháng 9.2020

Đọc thêm >>>
Câu chuyện nhựa Duy Tân
Scansia Pacific bắt tay người khổng lồ
Vinamilk muốn củng cố chiều sâu
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng
Tham vọng màu hồng của Con Cưng
Khi tỉ phú thép làm nông nghiệp

"Di chuyển nhanh và phá vỡ các quy tắc. Nếu vẫn chưa phá vỡ cái gì, chứng tỏ bạn di chuyển chưa đủ nhanh.". ---- Mark Zuckerberg - Doanh nhân

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 88 tháng 9.2020

 Số 88 tháng 9.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - CÁ LỚN THEO SÓNG LỚN

    20 thương vụ M&A lớn nhất cho thấy khẩu vị và xu hướng sáp nhập của các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.

  • - HÀNH TRÌNH CỦA CJ

    CJ, tập đoàn Hàn Quốc tích cực hoạt động trong lĩnh vực mua bán và sáp nhập tại Việt Nam.

  • - CỦNG CỐ CHIỀU SÂU

    Vinamilk thực hiện các thương vụ M&A để củng cố chiến lược phát triển chiều sâu cho sản phẩm.

  • RỄ SÂU BÁM CHẶT

    Sau 10 năm mua lại công ty phân phối, doanh thu ở Việt Nam của Daikin tăng lên 24 lần.

  • - MẢNH GHÉP CỦA REE

    Đầu tư vào năng lượng, REE trải qua các thử thách trước khi ghi nhận kết quả.

  • - ỨNG BIẾN TRONG ĐẠI DỊCH

    Một số giải pháp giúp doanh nghiệp xoay trở trong ngắn hạn và khích lệ tinh thần xã hội.

  • - CHUNG MỘT CHIẾN TUYẾN

    Tốc độ triển khai nhanh giúp Vingroup tham gia chuỗi cung ứng linh kiện y tế trên toàn cầu.

  • - DANH SÁCH NGƯỜI GIÀU NHẤT ẤN ĐỘ