Nông thủy sản, dệt may, đồ gỗ là những nhóm ngành xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Năm 2019 khó có thể nói là năm tích cực với các nhóm ngành này bởi nhiều biến động khó lường của thị trường toàn cầu và những vấn đề nội tại của chính doanh nghiệp. Forbes Việt Nam có cuộc trò chuyện với các doanh nghiệp về thực tiễn kinh doanh và các dự báo thị trường sắp tới.

Forbes Việt Nam: Nhìn lại toàn cảnh của ngành năm 2019, những yếu tố nào tác động chính tới sự tăng/giảm xuất khẩu của toàn ngành?

Ông ĐỖ HÀ NAM - phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, chủ tịch tập đoàn Intimex: Năm 2019 về cơ bản xuất khẩu nông sản không được thuận lợi. Thị trường lớn của Việt Nam là Trung Quốc đã có những quy định siết chặt nhập khẩu. Những nông sản bị ảnh hưởng rõ nhất có thể kể tới là gạo, cà phê, tiêu và điều.  

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 1

Năm nay xuất khẩu gạo vào Trung Quốc chỉ đạt 400.000 tấn trong tổng xuất khẩu hơn 6 triệu tấn. Đối với hồ tiêu, lượng xuất khẩu tăng tới 270.000 tấn nhưng giá giảm mặc dù vẫn còn trụ được.

Đối với ngành điều, Trung Quốc là thị trường lớn nhưng bị siết chặt, đặc biệt là xuất khẩu biên mậu làm cũng ảnh hưởng tới giá cả.

Với ngành cà phê, Việt Nam chiếm tới 18% tổng sản lượng cà phê toàn cầu, tuy nhiên thị trường ngày càng nhiều đối thủ cạnh tranh nên cũng ảnh hưởng rất lớn tới giá cả. Giá cà phê giảm khiến tâm lý nông dân cũng không muốn bán ra.

Ông NGUYỄN ĐÌNH TÙNG - tổng giám đốc Vina T&TTheo tôi, bức tranh xuất khẩu nông sản nói chung năm 2019 không được khả quan như mọi năm.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 2

Có hai lý do chính, đầu tiên là các yếu tố biến đổi khí hậu khiến ngành trồng trọt không được thuận lợi. Thứ hai là căng thẳng thương mại Mỹ - Trung khiến Trung Quốc đẩy mạnh tiêu thụ nông sản nội địa và giảm nhập khẩu.

Các sản phẩm đã đạt thỏa thuận mua bán không bị ảnh hưởng, nhưng với những mặt hàng chưa có thỏa thuận thì bị ảnh hưởng nặng vì Trung Quốc là thị trường tiêu thụ nông sản lớn của Việt Nam. Đối với sản phẩm trái cây, sầu riêng, nhãn, thanh long là những mặt hàng đã gặp nhiều khó khăn trong năm qua.

Ông VŨ ĐỨC GIANG - chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam: Năm qua xuất khẩu toàn ngành dệt may đạt 39 tỉ USD, tăng trưởng 7,7%. Đây là con số tích cực của toàn ngành nếu xét trong bối cảnh thị trường biến động và tổng cầu dệt may năm 2019 trên thị trường thế giới chỉ tăng 3,3% so với mức 7,4% của năm trước. So sánh trong 5 thị trường xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới cho thấy tốc độ tăng trên 7% của Việt Nam là khả quan, Trung Quốc giảm 2,3%, Pakistan giảm 4,6%, Ấn Độ tăng 1,4% và Bangladesh chỉ tăng 2,4%.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 3

Áp lực từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung khiến Trung Quốc giảm nhập khẩu và tăng tiêu thụ nội địa. Đây là thị trường lớn của Việt Nam nên khi số đơn hàng giảm khiến nhiều doanh nghiệp khó khăn.

Một ảnh hưởng nữa là với các doanh nghiệp ngành sợi. Trung Quốc là nơi cung cấp nguyên liệu sợi chủ yếu cho Việt Nam, thương chiến tác động đẩy giá sợi nguyên liệu tăng cao khiến các doanh nghiệp sợi thực sự khó khăn khi đơn giá xuất khẩu đi Trung Quốc giảm trên 15%. Thương chiến và những hệ luỵ đi kèm về thuế quan tạo ra sự bất ổn về tâm lý đối với những người mua hàng khiến số đơn hàng giảm và ảnh hưởng tới việc kinh doanh của các doanh nghiệp sợi Việt Nam.

Năm 2019 nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa nhà máy, một số khác bị giảm đơn hàng đáng kể và không ít doanh nghiệp lao đao khi thị trường Trung Quốc ngừng nhập khẩu. Đơn cử như số đơn hàng các loại sơ mi giảm tới 20%, một số mẫu quần giảm 10%, sản phẩm denim hay veston cũng giảm so với cùng kỳ.  

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 4

Biến đổi khí hậu toàn cầu kéo theo sự thay đổi về nhu cầu, những nhà mua hàng phải dựa vào nhu cầu tiêu dùng của các thị trường lớn, điều đó ảnh hưởng tới số lượng sản phẩm xuất khẩu của chúng ta.

Cuối cùng, chi phí nhân công của Việt Nam hiện đang cao hơn so với nhiều quốc gia cạnh tranh khác như Bangladesh hay Myanmar, hệ số tiền lương ở các nước này chỉ bằng khoảng 37% so với Việt Nam. Chi phí nhân công cao khiến Việt Nam giảm đi sức hút và sự cạnh tranh trong chuỗi cung ứng.

Đi cùng những tiêu cực, tôi nghĩ rằng có hai điểm tích cực mà doanh nghiệp dệt may Việt đã làm được năm qua. Năm 2019 chứng kiến sự thích ứng nhanh chóng của doanh nghiệp trong quá trình thay đổi kết cấu sản phẩm, nâng cao sản lượng các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Đồng thời, khó khăn về thị trường và nhân lực đã thúc đẩy các doanh nghiệp thay đổi trong quản trị nguồn lực và bộ máy vận hành để giữ vững vị thế của ngành dệt may Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 5

Ông VÕ HÙNG DŨNG - phó chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam: Toàn ngành đã trải qua một năm 2019 khá chật vật, giá trị xuất khẩu cá tra năm 2019 đã giảm 10% so với năm 2018. Mặc dù nếu so sánh với nhiều năm trước 2018, tổng xuất khẩu của 2019 vẫn là con số khả quan.Tuy nhiên, xét theo thị trường, tổng xuất khẩu vào Hoa Kỳ đã giảm gần 50% so với cùng kỳ năm trước, một số thị trường khác cũng giảm khá mạnh với trên dưới 30%. Ngược lại, xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc tăng gần 20%.

Sự thay đổi về cơ cấu thị trường có nhiều lý do nhưng cũng đặt ra những thách thức với các nhà xuất khẩu cá tra trong nước. Phán quyết về thuế chống bán phá giá của Hoa Kỳ đối với sản phẩm cá tra Việt Nam khiến lượng xuất khẩu vào Mỹ giảm sút. Bên cạnh đó, lượng cá tra xuất khẩu vào Hoa Kỳ năm 2018 khá lớn nên thị trường còn cần thời gian để tiêu thụ. Ở thị trường Trung Quốc, những quy định mới về xuất khẩu theo đường chính ngạch cũng là điều doanh nghiệp Việt phải tập làm quen.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 6

Ông NGUYỄN QUỐC KHANH - chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Việt Nam (HAWA)Ngành gỗ hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2019 và giữ được nhịp tăng trưởng đều đặn 18 năm qua với mức tăng mỗi năm ở hai con số.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung được dự đoán sẽ tạo ra nhiều khoảng trống cho Việt Nam, nhưng thực tế chỉ một số ít nhà sản xuất quyết định dời hoạt động sang Việt Nam. Vì thế, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là các doanh nghiệp Việt vẫn phải "tự thân vận động", tiếp tục phát triển hoạt động xuất nhập khẩu dựa trên những nền tảng từ trước tới nay.

Forbes Việt Nam: Vậy đâu là nút thắt lớn nhất hiện tại của ngành?

Ông ĐỖ HÀ NAM: Việt Nam vẫn là nước có nền nông nghiệp chưa phát triển, vì thế phần đầu tư chiều sâu cho chế biến và sản xuất nông sản chưa cao. Nông sản Việt đa số xuất thô dù chiếm được cảm tình của nhiều thị trường lớn trên thế giới nhưng giá cả bị phụ thuộc và rất bấp bênh nếu thị trường biến động. Tôi cho rằng một trong những nút thắt của ngành nông sản là đầu tư chiều sâu để tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. 

Ông VŨ ĐỨC GIANG: Thách thức lớn nhất với các doanh nghiệp dệt may nói riêng và toàn ngành nói chung nằm ở tính chủ động thay đổi và thích ứng với một thị trường toàn cầu luôn biến động, đặc biệt là việc đầu tư cho công nghệ cao để quản trị nguồn lực cũng như vận hành sản xuất.

Ông VÕ HÙNG DŨNG: Một trong những bài toán đặt ra cho doanh nghiệp là cân bằng giữa cung và cầu. Năm 2019 xảy ra tình trạng cung vượt quá cầu ở thị trường trong nước, dẫn tới giá sụt giảm nghiêm trọng, từ trên dưới 30.000/1 kg cá đầu năm giảm còn trên dưới 20.000/kg vào cuối năm. Tiêu thụ trong nước gặp khó khăn sẽ gián tiếp tạo áp lực lên xuất khẩu. Vì thế, tôi cho rằng việc cân bằng cung - cầu ở thị trường nội địa là một trong những bài toán quan trọng đối với các nhà xuất khẩu.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 7

Forbes Việt Nam: Để thích ứng với sự thay đổi và những biến động của thị trường toàn cầu, doanh nghiệp nên thay đổi những gì trong chiến lược kinh doanh. Đâu sẽ là những xu hướng dẫn dắt toàn ngành trong năm 2020?

Ông NGUYỄN ĐÌNH TÙNG: Tôi cho rằng năm 2020 tình hình sẽ không khả quan hơn khi thương chiến vẫn đang diễn ra và thị trường Trung Quốc chưa có dấu hiệu ngừng khắt khe với nông sản Việt.

Nhưng nhìn ở góc độ khác, đây cũng là đòn bẩy cần thiết đối với các doanh nghiệp nông sản Việt để họ làm quen với một thị trường bình đẳng và có tính cạnh tranh cao, giảm bớt những thủ thuật trong làm ăn nhỏ lẻ vốn dĩ đã tồn tại từ lâu trong kinh doanh nông sản tại Việt Nam.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản vì thế cũng cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu thay vì "bỏ tất cả trứng vào một giỏ". Bài học của thị trường chính Trung Quốc trong năm qua là minh chứng điển hình cho sự phụ thuộc vào một đối tác duy nhất.

Ông NGUYỄN QUỐC KHANHVới tốc độ phát triển hiện tại, khả năng tăng trưởng hai con số của ngành đồ gỗ Việt Nam năm 2020 là hoàn toàn khả thi. Tiềm năng và khoảng trống của thị trường hiện rất lớn, đặc biệt khi thương chiến Mỹ - Trung diễn biến phức tạp khiến nhiều doanh nghiệp Trung Quốc tạm rời thị trường Hoa Kỳ.

Các doanh nghiệp phải chú ý đến những quy định về quy tắc nguồn gốc, xuất xứ đối với các sản phẩm gỗ xuất khẩu vào Hoa Kỳ, đồng thời nhanh chóng nắm bắt cơ hội đi kèm với thương chiến để đẩy mạnh xuất khẩu và mở rộng thị trường.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 8

Ông ĐỖ HÀ NAMBên cạnh những nhóm ngành vốn dĩ là thế mạnh của nông nghiệp Việt, các loại trái cây sẽ tiếp tục là nhóm ngành có nhiều tiềm năng phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng. Các sản phẩm trái cây tươi và qua chế biến của Việt Nam đều được ưa chuộng ở các thị trường lớn trên toàn cầu.

Hiện tại có không ít vùng cải tạo đất và chuyển sang đầu tư trồng cây ăn quả. Tôi nghĩ đầu tư cho công nghiệp chế biến sâu (sấy khô và bảo quản kho lạnh) đối với sản phẩm cây ăn quả là điều tất yếu nên được tập trung ngay trong năm nay.

Các doanh nghiệp cũng nên mở rộng sản phẩm vì câu chuyện "nhất nghệ tinh, nhất thân vinh" không hoàn toàn đúng khi áp dụng trong nông sản. Mở rộng các mặt hàng để xuất khẩu sẽ giúp cho doanh nghiệp giảm rủi ro về yếu tố mùa vụ, biến đổi khí hậu và cả nhu cầu của thị trường, đồng thời xoay vòng vốn tốt hơn trong hoạt động kinh doanh. 

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 9

Ông VÕ HÙNG DŨNG: Trong năm 2020, tôi nghĩ thị trường Trung Quốc sẽ tiếp tục ổn định, nếu tăng cũng không có đột biến về nhu cầu nhập khẩu cá tra. Khu vực EU cũng tiếp tục ổn định. Đối với thị trường Hoa Kỳ, lời đáp còn nằm ở phán quyết cuối cùng của Bộ Thương mại Mỹ.

Nếu phán quyết cuối cùng không thay đổi so với phán quyết sơ bộ, tôi tin rằng xuất khẩu vào thị trường Mỹ sẽ có sự chuyển biến tích cực. Trong trường hợp xấu nhất, tình hình xuất khẩu năm 2020 sẽ ở mức tương đương 2019 chứ không tiếp tục đi xuống.

Đối với các doanh nghiệp, sự thay đổi về thị trường và nhu cầu trong năm qua đã khiến họ quen hơn với những biến động. Những biến động tại các thị trường lớn sẽ là đòn bẩy để các doanh nghiệp quen hơn với các quy định, luật chơi mới và củng cố hoạt động kinh doanh ngày một tốt hơn.

Ông VŨ ĐỨC GIANG: Với những nền tảng đã được xây dựng, tôi cho rằng 2020 tiếp tục là năm khả quan với ngành dệt may. EVFTA là một trong những điểm sáng đáng được mong chờ khi thuế quan đối với các sản phẩm Việt Nam được cắt giảm và cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn rất nhiều đang chờ đợi những doanh nghiệp Việt.

Mục tiêu 100 tỉ USD vào năm 2040 có lẽ trong tầm tay của chúng ta. Tuy nhiên có hai điều quan trọng doanh nghiệp luôn phải chú ý: đầu tư vào công nghệ và nguồn lực chất lượng cao. Cả hai yếu tố này sẽ cải thiện vị thế của chúng ta trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nói gì về thực tiễn kinh doanh cho năm 2020? - ảnh 10

Đọc thêm>>>
Chuỗi giá trị nông nghiệp: Nút thắt ở chi phí logistics
Công nghiệp chế biến phát triển chưa tương xứng với tiềm năng nông sản Việt
Xuất khẩu hải sản khó khăn trước “thẻ vàng” của EU
Doanh nghiệp dệt may Việt có thật sự lợi thế trong chiến tranh thương mại?
Ngành gỗ bền vững: Cho cây rừng còn xanh lá

"Di chuyển nhanh và phá vỡ các quy tắc. Nếu vẫn chưa phá vỡ cái gì, chứng tỏ bạn di chuyển chưa đủ nhanh.". ---- Mark Zuckerberg - Doanh nhân

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 88 tháng 9.2020

 Số 88 tháng 9.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - CÁ LỚN THEO SÓNG LỚN

    20 thương vụ M&A lớn nhất cho thấy khẩu vị và xu hướng sáp nhập của các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.

  • - HÀNH TRÌNH CỦA CJ

    CJ, tập đoàn Hàn Quốc tích cực hoạt động trong lĩnh vực mua bán và sáp nhập tại Việt Nam.

  • - CỦNG CỐ CHIỀU SÂU

    Vinamilk thực hiện các thương vụ M&A để củng cố chiến lược phát triển chiều sâu cho sản phẩm.

  • RỄ SÂU BÁM CHẶT

    Sau 10 năm mua lại công ty phân phối, doanh thu ở Việt Nam của Daikin tăng lên 24 lần.

  • - MẢNH GHÉP CỦA REE

    Đầu tư vào năng lượng, REE trải qua các thử thách trước khi ghi nhận kết quả.

  • - ỨNG BIẾN TRONG ĐẠI DỊCH

    Một số giải pháp giúp doanh nghiệp xoay trở trong ngắn hạn và khích lệ tinh thần xã hội.

  • - CHUNG MỘT CHIẾN TUYẾN

    Tốc độ triển khai nhanh giúp Vingroup tham gia chuỗi cung ứng linh kiện y tế trên toàn cầu.

  • - DANH SÁCH NGƯỜI GIÀU NHẤT ẤN ĐỘ