Hiệu ứng lan tỏa các dự án sản xuất điện tử của Samsung, LG, Canon, với tổng mức đầu tư lên tới 20 tỉ đô la Mỹ vào Việt Nam là hàng loạt các nhà máy sản xuất linh, phụ kiện mở nhà máy tại Việt Nam.
Thánh địa điện tử - ảnh 1

  Ảnh: Plavevski/ss

Lịch hẹn phỏng vấn ông Yoo Woo Song, tổng giám đốc Soundpia Việt Nam của phóng viên Forbes Việt Nam buộc phải dời lại một tuần. “Chúng tôi phải đón đoàn làm việc từ tập đoàn Samsung,” ông Song cho biết. Vị giám đốc công ty có nhà máy có 800 công nhân đặt ở Bình Phước này có lý do để thay đổi lịch làm việc. Kể từ khi xây dựng nhà máy vào tháng 2.2015 đến nay, doanh nghiệp có vốn đăng ký 3,5 triệu đô la Mỹ này có khách hàng duy nhất là Samsung.

Soundpia chỉ là một trong số các nhà sản xuất điện tử đầu tư vào Việt Nam, kể từ khi có các nhà máy mới trị giá hàng tỉ đô la Mỹ của Samsung mọc lên ở Bắc Ninh, Thái Nguyên ở miền Bắc hay ở khu Công nghệ cao TP.HCM. Đối diện với nhà máy Samsung trong khu Công nghệ cao là nhà máy Aureumaex Precision Plastics của công ty United More SDN. Bhd (Malaysia). Nhận giấy phép đầu tư đầu năm 2016, trong vòng tám tháng thi công, phân xưởng 1 của nhà máy Aureumaex vừa xong là phải đi vào hoạt động ngay để kịp cung ứng các khung màn hình nhựa cho các loại tivi LCD của Samsung.

Trong vòng 10 năm trở lại đây, Việt Nam từ vị thế một nước chuyên nhập khẩu hàng điện tử đã trở thành một trung tâm sản xuất hàng điện tử lớn của thế giới. Năm 2016, với kim ngạch xuất khẩu điện tử, chủ yếu là điện thoại di động, camera, tivi đạt 31,7 tỉ đô la Mỹ. 11 tháng của năm 2017, riêng mặt hàng di động và linh kiện có giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 41,4 tỉ đô la Mỹ, theo tổng cục Thống kê. Điện tử, linh kiện và máy tính đạt 23,7 tỉ đô la Mỹ. Điều gì tạo nên sự đổi ngôi cho điện tử Việt Nam?

Không thể phủ nhận vai trò đóng góp to lớn của các doanh nghiệp FDI trong ngành điện tử, mà động lực chính đến từ các dự án quy mô lớn. Năm 2006, Intel mở màn cho làn sóng đầu tư vào Việt Nam trong ngành điện tử, tin học, với quy mô được tính bằng tỉ đô la Mỹ. Một năm sau, Samsung dè dặt công bố thông tin khoản đầu tư trị giá 700 triệu đô la Mỹ cho nhà máy sản xuất điện thoại di động đặt ở Bắc Ninh. Trong chuyến công tác ở Seoul, ông Nguyễn Văn Đạo, lúc đó là phó tổng giám đốc Samsung Vina, liên doanh giữa Samsung với điện tử quận 10 (TIE) chỉ giải thích sơ về bối cảnh ra quyết định chọn Việt Nam hay một vài ứng viên ở châu Á khác, do áp lực từ truyền thông xứ sở kim chi khi nhà máy tại Việt Nam có quy mô chỉ xếp sau nhà máy chính tại Hàn Quốc của Tam Tinh, tên gọi của Samsung. Điều này đồng nghĩa với việc công ăn việc làm sẽ rời khỏi Hàn Quốc.

Một năm sau khi nhà máy di động đi vào hoạt động, nhà máy sản xuất pin hiệu năng cao được khởi công xây dựng, với tổng vốn đầu tư hơn 120 triệu đô la Mỹ. Sau 5 năm, khu phức hợp của Samsung điện tử (SEV) ở Bắc Ninh có tổng vốn đầu tư 2,5 tỉ đô la Mỹ. Bên cạnh Samsung điện tử, Samsung Display cũng được đầu tư với vốn đầu tư một tỉ đô la Mỹ. Ở Thái Nguyên, Samsung công bố đầu tư năm tỉ đô la Mỹ. Trong khi các nhà máy ở phía Bắc chuyên về hàng điện tử, viễn thông, thì dự án tổng vốn đầu tư khoảng 2,5 tỉ đô la Mỹ của Samsung đặt tại khu Công nghệ cao TP.HCM chuyên về hàng điện tử, tiêu dùng.

Thánh địa điện tử - ảnh 2

Nếu như Samsung chọn Bắc Ninh, Thái Nguyên làm cứ điểm sản xuất, người đồng hương LG của họ chọn Hải Phòng để dốc 1,5 tỉ đô la Mỹ trong năm 2016 cho các nhà máy điện tử, màn hình. Chỉ tính hai tên tuổi Samsung và LG từ Hàn Quốc, tổng vốn đầu tư xấp xỉ 20 tỉ đô la Mỹ, trong đó Samsung chiếm gần 17 tỉ. Hấp lực từ các dự án tỉ đô la như vậy kéo theo hàng loạt doanh nghiệp trong ngành đầu tư vào Việt Nam. Từ các nhà sản xuất phụ kiện đơn giản như Tae Ji làm các bản PVC các nút điều khiển trong máy giặt, loa như Soundpia cho tới sản xuất bảng mạch in nhiều lớp PCB, hay bán dẫn như Seoul Semiconductor. Một trong những lý do Samsung chọn Việt Nam, theo ông Nguyễn Văn Đạo, hiện là cố vấn cho Samsung sau thời gian gần 30 năm làm việc cho tập đoàn này, là chính trị ổn định. Bên cạnh chính sách thu hút đầu tư được sự đồng thuận từ cấp địa phương cho tới trung ương, các nhà kinh tế chỉ ra lợi thế nhân công giá rẻ, nguồn nhân lực trẻ, và vị trí địa lý thuận tiện với nguồn cung ứng linh kiện.

Đầu tư bạc tỉ vào việt Nam của Samsung trên thực tế là một quyết định đúng, tính cho tới thời điểm này. Tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc Samsung tại Việt Nam tính từ năm 2010 đến tháng 9.2017 là 19 tỉ đô la Mỹ, trong đó 60% đến từ công ty Samsung Bắc Ninh (SEV) sau bảy năm hoạt động. Samsung Thái Nguyên tính gộp lợi nhuận đến thời điểm này vượt 6,7 tỉ đô la Mỹ, cao hơn vốn đầu tư năm tỉ đô la Mỹ mà Samsung công bố. Bên cạnh các lợi ích dễ nhận ra từ khối doanh nghiệp FDI điện tử là góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu, tạo hàng trăm ngàn công ăn việc làm, cũng có các luồng ý kiến lo ngại về sự lệ thuộc quá nhiều vào khối FDI có thể ảnh hưởng tới tính bền vững trong sản xuất hàng xuất khẩu. Đơn cử như tỉ trọng xuất khẩu hàng điện tử do doanh nghiệp FDI nắm giữ phần lớn tạo nên ý kiến lo ngại nếu khối doanh nghiệp này “hắt hơi, sổ mũi” cũng ảnh hưởng tới bức tranh đang đẹp về xuất khẩu hàng điện tử của Việt Nam. Thực tế từng xảy ra hồi năm ngoái khi Samsung bị sự cố liên quan sản phẩm chủ lực Galaxy Note 7. Cứ bốn điện thoại thông minh của hãng này bán ra trên toàn cầu, có một cái gắn mác chế tạo tại Việt Nam. Trong thập niên 1990, Penang (Malaysia) từ một công xưởng lắp ráp điện tử trở nên hoang phế sau khi các doanh nghiệp của Nhật thay đổi chiến lược. Ông Koji Takimoto (tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản tại Việt Nam – Jetro Việt Nam) nhận xét: “Lệ thuộc vào FDI cũng bình thường. Nếu Việt Nam đánh mất lợi thế về nhân công có tay nghề, giá nhân công cạnh tranh và vị trị địa lý thuận tiện cho xuất khẩu thì các nhà đầu tư nước ngoài có thể tìm nơi khác để đầu tư.” Vị chuyên gia đến từ Nhật này nói thêm: “Ở thời điểm hiện tại, tôi không nghĩ có lựa chọn nào tốt hơn Việt Nam.”

Số liệu từ cục Đầu tư nước ngoài cho thấy điều ông Takimoto nói là hoàn toàn có cơ sở . Các dự án mới không chỉ có tính quy mô qua tổng vốn đầu tư mà còn ở các công đoạn có giá trị cao trong chuỗi giá trị sản xuất, đặc biệt là khâu nghiên cứu, thiết kế. Dự án quy mô tỉ đô la đầu tiên trong năm 2012 được trao cho Samsung Display ở Bắc Ninh, với tổng vốn Ông Koji Takimoto (tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản tại Việt Nam – Jetro Việt Nam) nhận xét: “Lệ thuộc vào FDI cũng bình thường. Nếu Việt Nam đánh mất lợi thế về nhân công có tay nghề, giá nhân công cạnh tranh và vị trị địa lý thuận tiện cho xuất khẩu thì các nhà đầu tư nước ngoài có thể tìm nơi khác để đầu tư.” Vị chuyên gia đến từ Nhật này nói thêm: “Ở thời điểm hiện tại, tôi không nghĩ có lựa đầu tư 2,5 tỉ đô la Mỹ.

Thánh địa điện tử - ảnh 3

Một năm sau khi công bố xây dựng trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) trị giá 300 triệu đô la Mỹ ở Hà Nội, năm 2017 Samsung khai trương trung tâm R&D trị giá đầu tư 600 triệu đô la Mỹ ở khu Công nghệ cao quận 9, TP.HCM. Hiệu ứng lan tỏa từ các doanh nghiệp đầu ngành từng ảnh hưởng tới quyết định của các nhà đầu tư nước ngoài trong chuỗi cung ứng, nay lại tiếp tục phát huy khi doanh nghiệp lớn tiếp tục đầu tư, mở rộng. Ông Song của Soundpia cho biết, công ty ông dự định mở thêm nhà máy thứ hai ở Việt Nam. “Không chỉ có doanh nghiệp lớn như Samsung, mà trong năm năm tới có thể có các tên tuổi khác đầu tư vào,” ông Song nhận định.

Ra Đời từ Năm 1988, Sungju, công ty mẹ của Soundpia Việt Nam, chuyên cung ứng loa, linh kiện âm thanh cho các hãng điện tử, xe hơi lớn như Samsung, Sharp, Panasonic, GM, Volvo… Trước khi quyết định đầu tư vào Việt Nam, Sungju có các nhà máy tại Mexico, Thái Lan và hai nhà máy ở Trung Quốc. “Chúng tôi đã đóng cửa nhà máy tại Mexico, Thái Lan và tập trung vào nhà máy ở Việt Nam,” ông Song cho biết. Bên cạnh cung ứng linh kiện loa cho các hãng điện tử, Soundpia cũng nhắm tới thị trường Việt Nam với “dân số hơn 90 triệu người đầy tiềm năng,” như lời ông Song. Với sự xuất hiện chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành đầu tư vào Việt Nam trong 5 năm trở lại đây, Soundpia có thể đặt hàng sản xuất linh kiện từ trong nước. Vỏ gỗ hay nhựa có thể đến từ doanh nghiệp Hammer do gia đình ông James Yun đầu tư ở Nhơn Trạch, Đồng Nai, hay nam châm vĩnh cửu từ Ktone ở Bình Dương.

Ông Lê Văn Chính, chủ tịch HĐQT Sơn Ca Media, doanh nghiệp chuyên sản xuất amply, đầu karaoke, loa cho biết, tác động tích cực từ các nhà sản xuất lớn như Samsung, LG, Canon, Panasonic ở Việt Nam là xây dựng và phát triển chuỗi cung ứng linh, phụ kiện trong ngành. Đầu tư chủ yếu vào khâu R&D, Sơn Ca Media trước kia phải tìm mua linh, phụ kiện ở nước ngoài, có lúc thuê nước ngoài gia công, sản xuất. “Nay có thể chọn các nhà sản xuất, gia công tại Việt Nam, điều mà 10 năm trước không thể,” vị kỹ sư điện tử Bách khoa TP.HCM có hơn 30 năm làm việc trong ngành điện tử nói. Một số mẫu mã thùng loa của Sơn Ca đang được sản xuất tại nhà máy Hammer.

Thánh địa điện tử - ảnh 4

Nhận xét của ông Chính có liên quan đến chủ đề gây tranh cãi trên truyền thông trong thời gian qua xoay quanh nhận định: Doanh nghiệp trong nước có làm nổi ốc vít cho Samsung hay LG hay không? Theo công bố với báo giới của Samsung, họ có khoảng 29 nhà cung cấp cấp 1 tại Việt Nam. Tuy nhiên doanh nghiệp này không cho biết cụ thể “quốc tịch” của các nhà cung ứng. Theo thông tin từ hội thảo về liên kết chuỗi cung ứng doanh nghiệp điện tử, linh kiện nhập khẩu chiếm 77% giá trị sản phẩm. Số lượng doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện – điện tử trong ngành công nghiệp hỗ trợ theo thống kê của trung tâm Phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ (bộ Công thương) là 610. Tỉ lệ doanh nghiệp sản xuất linh kiện trong ngành điện tử chiếm 52,28%. Điều này cho thấy sự bất hợp lý về cơ cấu doanh nghiệp, bởi các nhà sản xuất linh, phụ kiện thường lớn hơn nhiều so với doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp.

“Làm được, nhưng giá sẽ cao,” ông Chính nhận xét về vấn đề mua linh, phụ kiện trong nước. Được đào tạo bài bản về tổ chức sản xuất công nghiệp, ông Chính giải thích thêm, chẳng hạn các dây chuyền đang sản xuất hàng cho Samsung, hay LG, khi có đơn hàng, họ có thể nhận “với số lượng đủ lớn, ít ra cũng phải bằng 1/4 sản lượng sẵn có, để đầu tư thêm máy móc, nhân công, mở thêm dây chuyền mới. Một vấn đề khác, theo ông Yun (Hammer) là chất lượng và giá thành. Đi vào hoạt động từ năm 2012, cho tới năm ngoái, ông Yun mới tìm được Tae Ji để đặt hàng sản xuất bản nhựa PVC. Một thị trường với doanh số xuất khẩu 70 tỉ đô la Mỹ là cơ sở để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong chuỗi sản xuất sản phẩm điện tử. Chính phủ cũng xây dựng và ban hành chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành công nghiệp hỗ trợ. Ông Takimoto khuyến nghị: “Sau khi có luật về doanh nghiệp vừa và nhỏ trong công nghiệp hỗ trợ, chính phủ cần có các chính sách cụ thể để khuyến khích họ phát triển.” Điều này nếu thực thi sẽ giúp các công ty như Soundpia, Hammer, Sơn Ca Media hoạt động thuận lợi hơn. Họ cũng hi vọng vào thị trường tiêu thụ đầy tiềm năng. “Bốn năm trước, công ty tôi xuất khẩu 100%. Cơ cấu năm nay là 60% xuất khẩu,” ông Yun cho biết. “Khác với thị trường Philippines chỉ thích hàng phổ thông, khách hàng Việt Nam có vẻ sẵn lòng chi nhiều hơn cho sản phẩm chất lượng,” ông Yun nhận xét.

Thánh địa điện tử - ảnh 5

Siết chặt nhập khẩu, thâm hụt thương mại Mỹ vẫn tăng kỉ lục

Thâm hụt thương mại của Mỹ với hai đối tác hàng đầu là Trung Quốc và châu Âu đạt mức lần lượt 36,8 tỉ đô la Mỹ và 15,5 tỉ đô la Mỹ vào tháng 07.2018. Đây là mức tăng kỉ lục, bất chấp nỗ lực áp thuế nhập khẩu của chính quyền tổng thống Trump.

"Đừng bảo người khác phải làm thế nào. Hãy nói họ cần làm gì và để họ khiến bạn ngạc nhiên trước kết quả.". ---- George S. Patton (Nhà chỉ huy quân sự)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 64 tháng 09.2018

 Số 64 tháng 09.2018

ĐẦU TƯ VÀO GIÁO DỤC

TRONG KHI NHÀ NƯỚC ĐÓNG VAI TRÒ CHỦ ĐẠO, TƯ NHÂN TIẾP TỤC ĐẦU TƯ MẠNH VÀO NHỮNG LĨNH VỰC GIÁO DỤC KHÁC NHAU

25 ĐẠI HỌC HÀNG ĐẦU NƯỚC MỸ * GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác