Các hiệp định thương mại mới dự kiến mang về các hợp đồng trị giá hàng tỉ đô la Mỹ, nhưng chỉ có thể đạt được nếu ngành dệt may Việt Nam đáp ứng được các yêu cầu về xuất xứ.

Tháng 3.2018, công ty Sợi Thế Kỷ đưa vào hoạt động nhà máy mới công suất 3.300 tấn sợi xơ dài và 1.500 tấn hạt nhựa cho sợi tái chế, một loại sản phẩm được dự báo là xu hướng trong tương lai. Vài tháng sau, công ty niêm yết trên sàn năm 2015 này tiết lộ có thể đầu tư thêm một nhà máy mới vào năm sau để tăng công suất lên gấp đôi trong vài năm tới. Cũng trong năm 2018, ở Nam Định, nơi được mệnh danh là “thủ phủ ngành dệt” của Việt Nam, công ty cổ phần Dệt Bảo Minh khánh thành một nhà máy dệt sợi có công suất 600 tấn sợi nhuộm và ba triệu mét vải/tháng. Nhà máy trị giá 1.700 tỉ đồng này do công ty Thiên Nam, một trong những đơn vị nhập khẩu bông lớn nhất từ Hoa Kỳ, đầu tư.

Gỡ nút thắt ngành dệt may - ảnh 1

  Ảnh: Maika Elan

Sợi Thế Kỷ, Bảo Minh là các doanh nghiệp thượng nguồn (upstream) của ngành dệt may gồm: sợi, dệt, nhuộm, vải. Nhóm doanh nghiệp thượng nguồn đang đầu tư để đáp ứng nhu cầu ngày một tăng của phía hạ nguồn. Năm 2018, ngành dệt may Việt Nam lọt vào tốp năm các nhà xuất khẩu dệt may toàn thế giới, tăng một bậc so với năm 2017, theo hiệp hội Dệt may Thế giới (GTA). Ông Vũ Đức Giang, chủ tịch hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) dự báo, dệt may có thể mang về 36 tỉ đô la Mỹ trong năm 2018 và năm sau con số có thể tăng lên 40 tỉ đô la, có thể đưa Việt Nam lên vị trí nhà xuất khẩu dệt may lớn thứ tư thế giới. “Vị thế mới của dệt may Việt Nam,” theo ông Giang, sẽ là thỏi nam châm thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước vào ngành này.

Có hai lý do chính để đơn hàng dệt may trên thế giới tiếp tục chảy vào Việt Nam. Thứ nhất, các nhà mua hàng muốn tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do có hiệu lực từ sau năm 2019. Lý do thứ hai đến từ cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung khiến cho một số doanh nghiệp dịch chuyển đầu tư từ Trung Quốc sang các nước có chi phí sản xuất rẻ hơn. Cơ hội xuất khẩu cho hàng dệt may của Việt Nam được mở ra khi hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực từ đầu năm 2019. Giá trị dệt may từ ba thị trường lớn và thành viên của CPTPP là Canada, Mexico và Úc, mà Việt Nam chưa có thỏa thuận thương mại tự do, đáng giá 10 – 13 tỉ đô la Mỹ. Trong đó, thị phần của Việt Nam trong tổng kinh ngạch có thể chiếm 300 – 500 triệu đô la Mỹ, theo Vitas.

Trong năm 2019, hiệp định tự do thế hệ mới (EVFTA) giữa Việt Nam và 28 nước thành viên EU, có triển vọng phê chuẩn. CPTPP và EVFTA có các lộ trình miễn thuế xuống 0% và nhiều điều khoản ưu đãi theo quy tắc xuất xứ từ sợi, vải mà Sợi Thế Kỷ hay Bảo Minh có thể hưởng gián tiếp. Để hưởng thuế suất ưu đãi 0%, doanh nghiệp may phải đáp ứng được yêu cầu chứng nhận nguồn gốc xuất xứ nguồn nguyên liệu “từ sợi trở đi” khi làm ăn với 11 nước trong CPTPP hoặc “từ vải trở đi” khi xuất hàng vào 28 nước thành viên của EVFTA.

Theo các công ty dệt may, Adidas, Puma, Nike đã và đang tiếp tục dịch chuyển đơn hàng may mặc từ Trung Quốc sang Việt Nam để tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam ký. Dù vậy, có một vài nút thắt quan trọng ở các khâu thượng nguồn gây cản trở ngành dệt may chạm tay vào miếng bánh tỉ đô này. Theo thống kê của VITAS, hai khâu đầu trong chuỗi dệt may là dệt và nhuộm chỉ chiếm 8,3% tổng số vốn đầu tư nước ngoài vào ngành dệt may, trong khi hơn 90% đầu tư tập trung vào khâu may mặc.

Cụ thể, ngành dệt vốn có vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu tại chỗ cho vải, ảnh hưởng đến chi phí và chất lượng cuối cùng của một sản phẩm may mặc nhưng hiện chỉ đáp ứng 1/3 nhu cầu, tương ứng ba tỉ mét vải. Nghĩa là các công ty may tại Việt Nam đang phải nhập 65 – 70% sản lượng vải mỗi năm. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam chưa thể đáp ứng yêu cầu “từ vải trở đi”. Nguyên nhân chính dẫn đến sự yếu kém của các khâu thượng nguồn do chính sách đầu tư và chiến lược phát triển ngành dệt, nhuộm và hoàn tất trước đây chưa có sự thống nhất nên không khuyến khích được các nhà đầu tư đầu tư vào ngành này, theo thạc sĩ Phạm Thị Tường Vân, viện Chiến lược và Chính sách tài chính (bộ Tài chính).

Các nhà sản xuất Việt Nam đang tìm cách lấp chỗ trống khâu thượng nguồn, đầu tư hiện chảy vào nhiều ở ngành dệt. Tainan Spinning, công ty Đài Loan hoạt động 23 năm ở Việt Nam, chuyên cung cấp sợi để sản xuất cho Uniqlo, Victoria Secret, Lululemon, Under Armor, TARGET, cho biết, họ vừa nâng công suất từ mức 520 ngàn cọc sợi lên 650 ngàn. Công ty đang thuê 5.000 nhân viên tại đây. “Với các cơ hội mới và nền tảng sản xuất mạnh, các cánh cửa sẽ mở cho chúng tôi khi nhu cầu về thượng nguồn dệt may tăng lên,” ông Morgan Chen, chủ tịch công ty Tainan Spinning chia sẻ.

Gỡ nút thắt ngành dệt may - ảnh 2

Ngoài ra, công ty sợi của Đài Loan, Formosa, cũng tăng công suất lên gần 40% tại hai nhà máy Long An và Đồng Nai trong năm 2018. Công ty dệt của Trung Quốc, Lu Thai, cũng đầu tư thêm chuyền sản xuất sợi mới công suất 76 ngàn tấn sợi vào tỉnh Tây Ninh. Theo ông Vũ Đức Giang, hiện nay có ba loại đầu tư. Thứ nhất, là di dời nhà máy cũ ra khỏi các thành phố, đồng thời trang bị thêm thiết bị và công nghệ mới. Thứ hai là đầu tư nhà máy mới hoàn toàn. Thứ ba là đầu tư mở rộng của các doanh nghiệp. Tỉ trọng đầu tư từ các doanh nghiệp FDI chiếm đa số, khoảng 60%, theo ông Giang.

Các nhà máy mới đi vào hoạt động gần đây vốn được chuẩn bị dài hạn từ năm 2016, thời điểm các hiệp định EVFTA và hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương được giới thiệu. Nút thắt khó khăn nhất đang nằm ở khâu nhuộm, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường. Tháng 6.2018, tỉnh Vĩnh Phúc từ chối dự án nhà máy dệt nhuộm của tập đoàn Hong Kong TAL, vốn đầu tư đăng ký 350 triệu đô la Mỹ.

Năm 2018, tỉnh Tây Ninh từ chối các dự án gia công dệt nhuộm tại khu công nghiệp TMTC, khu công nghiệp dành riêng cho dệt – may – nhuộm, thuộc tỉnh này. “Quy hoạch khu công nghiệp TMTC đã được tỉnh Tây Ninh phê duyệt và hoàn thành như quy hoạch, tổng vốn bỏ ra gần 30 triệu đô la Mỹ. Nhà đầu tư đã đầu tư, làm đúng quy hoạch nhưng đến giờ lại phát sinh các ý kiến trái chiều. Chủ trương của ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh là không cho phép nhận gia công từ bên ngoài. Chủ trương này ngay lúc đầu tỉnh không hề đề cập đến và pháp luật cũng không có một quy định nào về vấn đề này,” ông Lee Hyung Jin, tổng giám đốc khu công nghiệp TMTC viết trong công văn kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ tháng 8.2018.

Sau cái lắc đầu của chính quyền sở tại, một vài nhà đầu tư vào ngành nhuộm đã rút đầu tư như: Pyung An của Hàn Quốc, GDI của Trung Quốc, Sun Tekstil của Thổ Nhĩ Kỳ, Sam Yang của Hàn Quốc… Chính quyền tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũng từ chối để công ty Eclat Fabrics nâng tỉ lệ nhuộm từ 10% lên 100% sản phẩm do các lo ngại ô nhiễm quanh sông Thị Vải. Eclat Fabrics, công ty đến từ Đài Loan, chuyên sản xuất các loại vải dệt kim thời trang, vải thể thao cho Nike, Adidas… Ông Trương Thiên Thanh, tổng giám đốc khu công nghiệp Vinatex – Tân Tạo (Đồng Nai) nhận xét, các nhà máy dệt nhuộm trong khu công nghiệp này hiện đối diện với hai vấn đề liên quan đến xử lý nước thải.

Theo quy trình, nước thải sau khi được xử lý một lần tại nhà máy nhuộm sẽ được chuyển xuống hệ thống xử lý của khu công nghiệp. Chúng sẽ được xử lý tiếp bằng hóa chất và công nghệ sinh học, theo ông Thanh. Theo đó, nước thải đạt tiêu chuẩn quốc gia sẽ được phép xả thải ra môi trường. “Hiện nay kết quả xử lý của chúng tôi khá tốt,” ông Thanh chia sẻ. Ông cho biết thêm: “Có một số khó khăn một phần đến từ phía quản lý nhà nước do những chính sách, quy chuẩn của quốc gia về xả thải hiện nay chưa rõ ràng. Vì vậy dẫn đến hiện tượng chúng tôi làm mà không có cơ sở, hay nói cụ thể là không có tiêu chí về mặt kỹ thuật”.

Ngoài ra, theo ông Thanh, khu công nghiệp Vinatex – Tân Tạo đặt tại tỉnh Đồng Nai, nằm trong vùng có quy định hạn chế khai thác mạch nước ngầm. Theo Vitas, rủi ro đối với dệt may Việt Nam trong năm 2019 là khi Mỹ áp thuế cao đối với hàng dệt may Trung Quốc, khiến cho doanh nghiệp Trung Quốc chuyển nguyên liệu, bán thành phẩm sang sản xuất tại Việt Nam, dẫn tới phía Mỹ truy xuất nguồn gốc nguyên phụ liệu của sản phẩm dệt may tại Việt Nam. Nếu không kiểm soát tốt, thiết bị, công nghệ lạc hậu đang sản xuất tại Trung Quốc sẽ di chuyển sang, Việt Nam sẽ đối mặt với vấn đề môi trường.

Gỡ nút thắt ngành dệt may - ảnh 3

"Cuộc sống không dễ dàng đối với bất kỳ ai trong chúng ta. Nhưng vậy thì sao? Chúng ta phải có sự kiên trì và hơn hết là tự tin vào chính mình. Chúng ta cần tin rằng mỗi người đều có một năng khiếu nào đó và cần nỗ lực đạt được điều này.". ---- Marie Curie (nhà vật lý học)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 70 tháng 3.2019

 Số 70 tháng 3.2019

Bao Forbes Vietnam so 70
 
  • - DANH SÁCH 50 PHỤ NỮ ẢNH HƯỞNG NHẤT VIỆT NAM
  • - VẺ ĐẸP CUỘC SỐNG (NGUYỄN THỊ VÂN VÀ IMAGTOR)
  • - TẠO LẤY CƠ HỘI (HOA HẬU CHUYỂN GIỚI HƯƠNG GIANG)
  • - 50 CÔNG TY FINTECH HÀNG ĐẦU
  • - TRA CỨU BLOCKCHAIN BẰNG GOOGLE

Các số báo khác