Gemadept: Nhà đầu tư tư nhân tiên phong trong ngành cảng biển - ảnh 1

ào đầu năm 2019, công ty cổ phần Gemadept, doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực hạ tầng cảng biển và logistics tái khởi công xây dựng dự án Gemalink ở khu vực cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu), dự án bị trì hoãn gần một thập kỷ do khủng hoảng kinh tế. Vốn đầu tư giai đoạn 1 theo công bố là 330 triệu đô la Mỹ. Dự kiến, quý 4 năm nay, Gemadept cũng sẽ tiến hành khởi công giai đoạn 2 của cụm cảng Nam Đình Vũ (Hải Phòng). Trước đó, năm 2018, công ty vừa đưa Nam Đình Vũ (giai đoạn 1) vào khai thác. Việc một công ty tư nhân tiến hành xây dựng hai dự án cảng biển, liên tiếp trong hai năm, trong đó có một dự án cảng nước sâu Gemalink quy mô thuộc loại lớn nhất ở Việt Nam là khá hiếm khi lĩnh vực này bị chi phối bởi các doanh nghiệp nhà nước.

Những khoản đầu tư mới của Gemadept diễn ra trong bối cảnh ngành cảng biển Việt Nam bắt đầu kinh doanh khởi sắc trở lại. Năm 2018, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam ước đạt hơn 520 triệu tấn, tăng 19%, theo cục Hàng hải Việt Nam. Thống kê của bộ Công thương, vận tải đường thủy nội địa và đường biển chiếm 22% vận tải hàng hóa tại Việt Nam. Hiện tại, Gemadept sở hữu hệ thống cảng xuyên suốt Việt Nam gồm bảy cảng sông, cảng biển đủ các quy mô với thị phần khoảng 22%, theo công bố của công ty. Ngoài ra, Gemadept là công ty có khả năng cung cấp các giải pháp chuỗi logistics tích hợp cho các đối tác (4PL) mức độ cao nhất tại Việt Nam. Sau gần ba thập kỷ phát triển, phá thế độc quyền của nhà nước trong cảng biển và trở thành công ty hàng đầu về logistics, Gemadept đang tiếp tục tạo ra những thay đổi táo bạo trong chiến lược phát triển.

Kết thúc năm 2018, Gemadept báo lãi 1.900 tỉ đồng, trong đó có lợi nhuận từ bán gần một nửa vốn trong mảng tàu biển và logistics. Riêng mảng cảng biển, tăng trưởng 25%, gần 2.300 tỉ đồng doanh thu.  Trong ngành cảng biển, thông thường thời gian có lãi khoảng ba năm, theo ông Đỗ Văn Minh, CEO công ty Gemadept. Tuy nhiên cảng Nam Đình Vũ (Hải Phòng) ghi lợi nhuận ngay trong năm đầu tiên đi vào khai thác. Có công suất 500 ngàn TEU/năm, Nam Đình Vũ có lợi thế về vị trí địa lý, là cảng đầu tiên tính từ biển vào, đồng thời nằm trong khu công nghiệp Nam Đình Vũ có cơ sở hạ tầng giao thông tốt. Cảng Nam Đình Vũ là sự bổ sung đúng lúc cho Gemadept khi Nam Hải, Nam Hải Đình Vũ – hai cảng khác của Gemadept tại cụm cảng Hải Phòng vượt quá công suất. Ước tính Gemadept giữ 19% thị phần cảng biển khu vực phía Bắc. 

Trong khi dự trù Nam Đình Vũ sẽ hoạt động hết công suất sớm, quý 4 năm nay, Gemadept sẽ tiến hành khởi công giai đoạn hai của cụm cảng Nam Đình Vũ, củng cố thêm vị thế của công ty ở khu vực phía Bắc, bên cạnh Gemalink, dự án quy mô ở phía Nam. Hai dự án mới ở hai đầu đất nước có thể nâng công suất tiếp nhận hàng hóa của Gemadept từ mức hơn 1,8 triệu TEU lên hơn 4,3 triệu TEU/năm, theo Gemadept.

So với các công ty cùng ngành, Gemadept có lợi thế với hệ thống bảy cảng phủ khắp ba miền Việt Nam. Đặc biệt công ty chiếm được những vị vị trí chiến lược hiếm có, đáng chú ý nhất là Gemalink, cảng đang xây dựng nằm ngay cửa sông chảy ra biển với mớn nước sâu nhất - 14 mét, cầu bến chính dài nhất 1,2 km trong khu vực cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải. Theo Gemadept, đây sẽ là cảng duy nhất tại khu vực Cái Mép – Thị Vải có khả năng tiếp nhận tàu mẹ quốc tế lên đến 200 ngàn tấn trọng tải đi thẳng từ châu Âu, Mỹ tới Việt Nam mà không cần ghé qua các cảng trung chuyển quốc tế tại nước thứ ba. Hiện tại, ở Việt Nam chưa công ty nào xây dựng cảng nào có thể đón cỡ tàu lớn như vậy.

Ông Nguyễn Thanh Bình, phó tổng giám đốc công ty Gemadept nói: “Bạn có thể trở thành tỉ phú. Nhưng bạn không thể nắn được một dòng sông. Gemadept đã có điểm quan trọng nhất là vị trí chiến lược”. Với vị trí chiến lược này, khi đi vào hoạt động, cảng nước sâu Gemalink có thể trở thành tên tuổi có khả năng cạnh tranh với hai doanh nghiệp cảng biển lớn nhất miền Nam là Tân Cảng Sài Gòn và Vinalines. Ước tính của công ty chứng khoán MBS, Gemadept đang nắm khoảng 8% thị phần cảng container phía Nam. Công ty quy mô nhất là Tân Cảng Sài Gòn của quân đội hiện đang nắm khoảng 80% thị phần khu vực phía Nam.

Trước khi Gemadept tham gia đầu tư cảng biển, lĩnh vực kinh doanh này được cầm trịch bởi các công ty nhà nước. Vì lý do lịch sử, các doanh nghiệp nhà nước có lợi thế án ngữ tại các vị trí đẹp, có ưu thế trong đấu thầu, thuê đất và các hoạt động liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, hải quan. Ông Vũ Ninh, thành viên hội đồng quản trị Gemadept, công ty bắt đầu đầu tư cảng đầu tiên tại khu vực Tân Thuận (TP.HCM) đầu những năm 1990. Sau đó cầu Tân Thuận gặp sự cố, đường giao thông ra cảng gián đoạn, công ty họ thuê lại một mặt bằng khác phục vụ kinh doanh. Sau vài năm, đối tác lấy lại mặt bằng nên Gemadept phải dời đi. Năm 1995, Gemadept tiên phong thành lập cảng cạn ICD Phước Long đầu tiên tại Việt Nam, điểm thông quan hàng hóa, bãi chứa container, thực hiện các thủ tục hải quan đầu mối tổ chức vận tải hàng hóa đi cảng biển, cảng hàng không quốc tế, cửa khẩu đường bộ. Năm 2008, với dự án Gemadept Dung Quất, Gemadept là công ty tư nhân đầu tiên đầu tư phát triển cảng biển khu vực miền Trung. Sự táo bạo mở ra đột phá cho công ty trong lĩnh vực kinh doanh cảng biển sau này nhưng đổi lại gần đây Gemadept Dung Quất mới kinh doanh có lãi từ dự án này. Sau dự án cảng miền Trung, Gemadept mở rộng đầu tư ra Hải Phòng với dự án cảng Nam Hải trở thành doanh nhiệp tư nhân đầu tiên đầu tư vào cảng biển ở miền Bắc.

Gemadept: Nhà đầu tư tư nhân tiên phong trong ngành cảng biển - ảnh 2

Ông Hồ Kim Lân, tổng thư ký hiệp hội Cảng biển Việt Nam kể làn sóng nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt vào đầu tư cảng biển Việt Nam diễn ra trước cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008. Các nhà đầu tư này “hăng hái có mặt tại khu vực Cái Mép – Thị Vải” nhằm đón đầu dòng dịch chuyển hàng hóa từ khu vực phát triển kinh tế Bình Dương – TP. HCM – Đồng Nai – Vũng Tàu, đồng thời khu vực phù hợp xây dựng các cảng mớm nước sâu và đón được tàu trọng tải lớn. Những hãng tàu biển lớn nhất thế giới bắt tay liên doanh với các công ty trong nước như APM, PSA, Maersk Line, DP World, MSC…. Tuy nhiên, khủng hoảng kinh tế thế giới và hạ tầng giao thông kết nối phát triển không như mong đợi khiến sản lượng hàng không như dự tính. “Có thời điểm, giá tàu chỉ còn nửa giá nhưng bán không ai mua,” ông Đỗ Văn Minh nhắc lại giai đoạn khó khăn đó.

Nằm trong khu vực Cái Mép – Thị Vải, dự án cảng Gemalink, Gemadept hợp tác cùng hãng tàu CMA-CGM (Pháp), tương tự một số dự án cảng khác, bị giãn tiến dộ trong nhiều năm để bù lún kỹ thuật và đợi thị trường phục hồi sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2018. Ông Minh kể trong giai đoạn khủng hoảng khi hàng loạt hãng tàu bị lỗ, ngấp nghé phá sản, Gemadept sống sót qua khủng hoảng nhờ cho thuê tòa cao ốc văn phòng số 6 Lê Thánh Tôn (TP.HCM). Sau này một cao ốc được bán đi một phần có vốn đầu tư vào cảng biển, một phần dưới sức ép của các cổ đông mong muốn Gemadept tập trung phát triển ngành nghề kinh doanh lõi.

Trong gần mười năm kể từ khi xảy ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu, kích thước các tàu vận tải container quốc tế đã tăng đáng kể, khiến cho một số cảng đã xây dựng tại khu vực Cái Mép – Thị Vải trở nên lạc hậu, không còn lợi thế cạnh tranh do cầu cảng không có kích thước phù hợp đón những tàu vận tải lớn. Và đây là cơ hội cho những dự án mới đang hồi sinh như Gemalink.

Ngoài việc sở hữu vị trí tốt, Gemadept, một trong ba công ty đầu tiên cổ phần hóa tại Việt Nam năm 1993, còn được đánh giá cao vì ngoài hạ tầng cảng biển, họ còn có lợi thế trong việc đáp ứng trọn gói các nhu cầu logistics từ vận tải, kho bãi, trung tâm phân phối, cảng hàng hóa hàng không. Ông Minh chia sẻ, lĩnh vực logistics chỉ được đẩy mạnh từ năm 2010, khi công ty nhìn thấy tiềm năng từ những dịch vụ liên quan đến cảng biển: “Đất nước đổi mới. Cơ hội mở ra cho tất cả mọi người. Nếu mình không làm thì mình bị tụt lại phía sau.”

Dịch vụ logistics được các nhà sản xuất, nhà mua hàng thuê ngoài (3PL) để giảm chi phí và đầu tư, cho phép doanh nghiệp tập trung vào năng lực cốt lõi. Theo ông Nguyễn Thanh Bình, ban đầu, Gemadept chỉ có một đội xe phục vụ hậu cần. Năm 2010, công ty đẩy mạnh hoạt động logistics gắn liền với mở rộng hệ thống cảng biển. Từ địa bàn phía Nam, Gemadept ra miền Trung, miền Bắc và mở rộng xuống đồng bằng sông Cửu Long. Cảng của công ty tới đâu, hệ thống logistics theo tới đó. Hiện nay, Gemadept đang phục vụ logistics cho khoảng 300 khách hàng trong và ngoài nước, trong đó có các tên tuổi như Mercedes-Benz, Honda, Heineken, Posco, Satra... Về trung tâm phân phối, công ty hiện có tổng diện tích kho hàng các loại hơn 300 ngàn m². Thống kê của StoxPlus, tổng diện tích của các trung tâm phân phối Việt Nam vào khoảng ba triệu m².

Với từng ngành nghề, Gemadept kết hợp với khách hàng lớn đẩy mạnh mô hình trung tâm phân phối riêng. Công ty hợp tác với tập đoàn thủy sản Minh Phú xây dựng kho trung tâm phân phối hàng lạnh sức chứa 50 ngàn pallet hàng tại Hậu Giang. Ngoài ra, Gemadept hợp tác với K’line xây mô hình trung tâm phân phối ô tô riêng đầu tiên cả nước dành cho các hãng xe Mercedes Benz, Honda, Isuzu... rộng 3,5 héc ta. Trong mảng vận tải, Gemadept sở hữu đội tàu thủy nội địa, tàu chạy tuyến Campuchia, ASEAN và đang cung cấp dịch vụ vận tải hạng nặng siêu trường phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia về nhiệt điện, thủy điện. Năm 2010, Gemadept lấn sân sang hàng không, khi hợp tác cùng tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) xây cảng hàng hóa “trên một bãi lầy chứa xác máy bay,” như lời ông Vũ Ninh, một trong những người tham gia điều hành trong những ngày đầu cho biết. Cảng hàng hóa hàng không này thuộc dạng hiện đại nhất Việt Nam.

"Đất nuớc đổi mới. Cơ hội mở ra cho tất cả mọi người. Nếu mình không làm thì mình bị tụt lại phía sau."

-Đỗ Văn Minh, tổng giám đốc Gemadept

Ngân hàng Thế giới ước tính, quy mô thị trường dịch vụ logistics Việt Nam năm 2018 đạt khoảng 40 tỉ đô la Mỹ. Ngành dịch vụ này được dự đoán phát triển không giới hạn với xu thế giao thương hàng hóa chuyển dịch liên tục. Việt Nam hiện có khoảng 23 ngàn doanh nghiệp đang tham gia cung cấp các loại hình dịch vụ logistics nhưng chỉ có 13% trong số này có hoạt động liên quan đến logistics quốc tế.

Trong nhóm các doanh nghiệp Việt Nam, xét theo quy mô doanh thu và lao động, các doanh nghiệp logistics lớn nhất Việt Nam gồm Tân Cảng Sài Gòn, Gemadept, Transimex, Sotrans, MP Logistic, U&I Logisitics, TBS Logistics…. Xét về cấp độ dịch vụ, một số doanh nghiệp như Transimex Saigon, Tân Cảng Sài Gòn, Gemadept có khả năng cung cấp dịch vụ 3PL, ngang các công ty đa quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam, theo báo cáo Logistics Việt Nam năm 2018. Các công ty nước ngoài dẫn đầu thị trường nhờ lợi thế về trang thiết bị, công nghệ quản lý, dịch vụ giá trị gia tăng và đặc biệt là danh mục khách hàng lớn. Họ thuê lại các công ty trong nước làm những dịch vụ đơn lẻ nhờ lợi thế hiểu rõ thị trường dịch vụ logistics nội địa.

Sau bảy năm đẩy mạnh dịch vụ logistics, năm 2017, Gemadept nằm trong top 3 các công ty logistics hàng đầu Việt Nam, theo báo cáo ngành Logistics Việt Nam do bộ Công thương công bố. Lĩnh vực đang tăng trưởng này thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài. Gemadept đón tiếp các đối tác từ Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc qua tìm hiểu cơ hội hợp tác. Tháng 10.2017, Gemadept công bố chọn CJ Logistics, chuyển nhượng gần một nửa cổ phần trong mảng vận tải biển và logistics cho đối tác cùng ngành lớn nhất Hàn Quốc. Sau một năm hợp tác, đối tác CJ Logistics đã giúp Gemadept tích hợp mạng lưới, công nghệ và hệ thống khách hàng toàn cầu. Chia sẻ về việc hợp tác với CJ để phát triển công ty lên một bước mới, ông Bình cho biết lý do vì ban lãnh đạo nhìn thấy: “Kiểu số 1 logistics Việt Nam không ăn thua”. Nếu muốn mở rộng ra quốc tế, họ “phải có đối tác toàn cầu”. Ông Bình kỳ vọng CJ sẽ là “cánh tay vươn dài đến những thị trường khác trong khu vực thay vì chỉ tập trung vào thị trường Việt Nam.” Sau một năm hợp tác với đối tác logistics hàng đầu Hàn Quốc CJ Logistics, theo ông Bình, họ cung cấp dịch vụ tư vấn giải pháp logistics tổng thể cho các khách hàng TTC Sugar, Satra, CJ Food…

Chiến lược đẩy mạnh đầu tư hạ tầng cảng biển và logistics diễn ra song song với động thái quyết liệt thoái vốn tại những lĩnh vực không thuộc ngành lõi bao gồm bất động sản và cao su của Gemadept từ năm 2017. Chia sẻ về những quyết định táo bạo của ban lãnh đạo, ông Vũ Ninh nhấn mạnh tầm nhìn dài hạn của đội ngũ lãnh đạo, hầu hết đều gắn bó với công ty hơn chục năm. Ông Ninh cho biết: “Khác biệt của Gemadept so với các công ty trong ngành cảng biển là lãnh đạo Gemadept không điều hành theo nhiệm kỳ mà dài hạn”. Ông Ninh chia sẻ, từ đầu những năm 90, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam thuê phiên dịch để làm việc với đối tác nước ngoài thì trưởng phòng và các cấp lãnh đạo công ty đã làm việc trực tiếp với nước ngoài bằng tiếng Anh, hay: “Mô hình tổ chức công ty cũng được xây từ rất sớm,” ông Ninh kể. Gemadept là một trong những công ty cảng đầu tiên niêm yết trên thị trường chứng khoán từ năm 2002.

*Thay Đổi Táo Bạo - tựa theo bản in trên tạp chí Forbes Việt Nam, số 74, tháng 07.2019.