Biwase tìm sức bật dựa trên công nghiệp và đô thị hóa tại Bình Dương, nhưng yếu tố con người mới là chìa khóa đưa công ty vươn lên đứng thứ ba trong ngành nước.

QUỐC LỘ 13, TUYẾN ĐƯỜNG HUYẾT MẠCH NỐI TP.HCM và Bình Dương luôn nườm nượp các phương tiện giao thông. Nằm ở cửa ngõ thành phố Thủ Dầu Một, con đường dẫn vào công ty cổ phần Nước – Môi trường Bình Dương (Biwase) trải nhựa phằng lì, xe chạy bon bon.

Trụ sở Biwase là một tòa nhà thấp tầng với khoảng sân rộng sạch sẽ, rợp bóng cây xanh, có đài phun nước trước tiền sảnh, lối vào lát gạch đỏ. Nhưng đừng lầm tưởng về bề ngoài khiêm tốn, Biwase, công ty vừa lọt vào danh sách 50 công ty niêm yết tốt nhất năm 2019 của Forbes Việt Nam là doanh nghiệp ngành nước quy mô lớn thứ ba tại Việt Nam.

Ấn tượng hơn, tỉ lệ hao hụt của công ty chỉ 6%, gần tương đương chỉ số hao hụt ở các quốc gia phát triển. “Nói độc quyền cũng được nhưng vì chúng tôi đủ sức mạnh đầu tư ở khắp nơi nên đối thủ không có cơ hội, chứ ngành nước không có độc quyền,” ông Nguyễn Văn Thiền, chủ tịch Biwase chậm rãi mở đầu buổi phỏng vấn với Forbes Việt Nam tại trụ sở công ty.

Biwase khơi dòng phát triển  - ảnh 1

Bình Dương trải thảm đỏ thu hút đầu tư  đã tạo sức bật cho các doanh nghiệp hạ tầng như Biwase.

Không giới hạn địa bàn hoạt động trong tỉnh Bình Dương, công ty có lịch sử gần 50 năm này đang mở rộng hoạt động ra các tỉnh thành lân cận. Chìa khóa lớn mạnh của doanh nghiệp địa phương này nhờ biết tìm kiếm các nguồn lực phát triển và mang tư duy làm dịch vụ trong lĩnh vực cung cấp hạ tầng phục vụ công nghiệp và đời sống. Hiện tại Biwase hoạt động trên ba lĩnh vực chính bao gồm cấp nước sạch, thu gom xử lý rác và nước thải.

Năm 2018 doanh thu đạt 2.197 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 325 tỉ đồng. Nước mang lại hơn 60% doanh thu cho Biwase trong năm qua. Với tổng công suất thiết kế đạt 450.000m³/ngày đêm, Biwase quản lý hệ thống nước sạch công suất lớn thứ ba trên toàn quốc sau hai doanh nghiệp tại TP.HCM và Hà Nội. Chưa hết, công ty đang đầu tư hai nhà máy, nâng công suất thêm 200.000 m³, lần lượt hoạt động vào năm 2019 và 2020.

Tỷ lệ hao hụt nước của công ty chỉ khoảng 6%, so với mức 22% là tỷ lệ trung bình của cả nước. Vào năm 2002, mức hao hụt của Biwase lên tới 37%, tức là cứ 100 m³ bơm qua nhà máy nước thì tới tay người dùng chỉ còn 63 m³. “Trong ngành nước, thất thoát nước tính theo chiều dài của ống, càng dài càng thất thoát lớn. Nhưng Bình Dương thất thoát ít do hệ thống đấu nối và lắp đặt kín, chất lượng cao,” chủ tịch Biwase nói.

Điểm làm nên vị thế và sự khác biệt cho Biwase là tư duy của một người làm dịch vụ. Trong khi một số địa phương người dân phải đóng tiền, đôi khi 3-4 triệu đồng để mua đồng hồ và chia sẻ một phần hạ tầng với đơn vị cung cấp dịch vụ mới được đấu nối nước thì Biwase thực hiện đấu nước tận nhà.Tính đến hết năm 2018, công ty đang khai thác và quản lý tổng cộng 4.000 km đường ống cấp nước các loại, gần gấp đôi chiều dài quốc lộ 1A. Nguồn cấp nước chính cho Biwase là sông Đồng Nai và một phần sông Sài Gòn. Nước qua nhà máy xử lý chạy đến các chi nhánh mỗi vùng.

“Nước hay hàng hóa nào cũng vậy, người mua đều có xu hướng được giao tận nhà. Nếu mình đưa nước tới tận nơi, nước tốt, giá cả hợp lý thì họ sẽ dùng thôi,” chủ tịch Biwase, người có chuyên môn về ngành môi trường không hề trải qua đào tạo kinh doanh chính quy nói. Ông bổ sung thêm: “Hiện nay đấu nước khu vực nào có chi nhánh ở đó lo, tối thiểu mỗi vùng có hai số điện thoại, người dân cứ gọi đến thì chúng tôi đấu đến tận nhà, lắp cả đồng hồ.”

Từ hệ thống đường dẫn chính, Biwase đấu nối nước tới tận cửa nhà mỗi hộ gia đình. Công ty làm hết từ đầu đến cuối, nhưng hoàn trả mặt bằng để người dân tự thực hiện, chia sẻ trách nhiệm. Khoản này “tiết kiệm” cho công ty trung bình mỗi hộ khoảng 300.000 đồng, người dân chi tiền nhưng đổi lại được làm theo ý thích phù hợp với căn nhà, khoảng sân. Sự thức thời của Biwase khiến công ty vượt khỏi giới hạn sân nhà cung cấp cả cho một số địa phương lân cận khác như Bình Phước, TP.HCM.

Nếu nước là mảng kinh doanh truyền thống thì xử lý rác tỏ rõ tiềm năng khi Bình Dương là địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh với 39 khu công nghiệp. Hiện tại, mảng kinh doanh có từ năm 2005 đóng góp cho công ty 30% doanh thu. Mỗi ngày Biwase xử lý 1.600 tấn rác thải, trung bình khu vực nông thôn mỗi người xả ra 0,5 kg rác mỗi ngày và một kg rác ở khu vực đô thị. Riêng rác sinh hoạt, Bình Dương xử lý lượng rác gấp khoảng 2,5 3 lần so với Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, các đô thị loại một trực thuộc trung ương có dân số đông hơn Bình Dương. Tại sao?


Biwase khơi dòng phát triển  - ảnh 2

Ông Thiền lý giải, đó là kết quả của việc thu gom rác triệt để đến từng hộ ở nông thôn. Theo đó, mỗi địa phương tự thành lập hợp tác xã thu gom rác. Tiền thu được chia cho hợp tác xã, ngân sách hỗ trợ phần vận chuyển và xử lý. Do vậy thu càng nhiều họ càng được lợi và Biwase cũng có nhiều rác để xử lý hơn. Nhưng khó khăn nhất hiện nay là chi phí cho xử lý rác khá lớn.

Ông Thiền cho biết trong 1.500 nhân sự công ty, chi phí lao động cho xử lý rác chiếm phần rất lớn trong tổng chi phí do phần lớn rác tiếp nhận và rác chưa được phân loại tại nguồn. “Khi tiếp nhận việc đầu tiên Biwase phải phân loại rác, việc này rất tốn công, máy móc nhanh bị ăn mòn và tốn kém chi phí cho sửa chữa,” ông nói.

Sinh ra, lớn lên và làm việc tại Bình Dương, ông Thiền có lối nói chuyện chậm rãi, mộc mạc nhưng tư duy kinh doanh rành mạch.  Tốt nghiệp đại học Thủy lợi, có bằng thạc sĩ môi trường, trưởng thành cùng công ty, từ công nhân ông lần lượt thăng tiến qua các chức vụ lãnh đạo và  trở thành chủ tịch khi Biwase cổ phần hóa.

Hơn 30 năm gắn bó với công ty ông Thiền cũng đã chứng kiến sự lớn mạnh của Bình Dương, tỉnh được chính thức tái lập vào năm 1997 sau khi tỉnh Sông Bé được tách ra thành Bình Dương và Bình Phước. “Bình Dương là địa phương đi đầu trong việc trải thảm đỏ thu hút nhà đầu tư,” ông Thiền nói.

Theo số liệu thống kê, tốc độ tăng trưởng trung bình của tỉnh này trong thập niên 2000 là 14,7%, gấp đôi tốc độ tăng trưởng của cả nước. Tỷ trọng GDP nông nghiệp của Bình Dương giảm 16,8% trong năm 2000 xuống còn hơn 4% hiện nay. Đóng góp từ khu vực FDI cũng trở nên quan trọng hơn khi tỷ trọng đóng góp tăng từ 28,2% trong năm 2000 lên 67% gần đây.

ĐỂ CÓ ĐƯỢC VỊ THẾ NHƯ NGÀY HÔM NAY, Biwase từng bước vươn lên dựa trên sự phát triển của tỉnh nhà và việc khéo léo sử dụng các đòn bẩy tài chính trong phát triển. Gần 30 năm gắn bó với quá trình phát triển công ty, ông Thiền kể, năm 1990, lúc mới về xí nghiệp, “nghèo hơn bất cứ công ty cấp nước nào trên toàn quốc, chỉ có những giếng lẻ tẻ bơm lên cấp nước cho từng khu vực, y như nông thôn bây giờ.” Ban đầu nguồn lực đầu tư của công ty rất hạn chế cho đến khi ông Thiền tìm hiểu: “Tại sao người ta làm ăn phà phà mà công ty mình thì lại yếu đi. Tôi đi tìm hiểu thì thấy họ sử dụng vốn ODA.”

Đầu những năm 2000, các tổ chức quốc tế thường cho vay lãi suất thấp hỗ trợ các dự án nhằm phát triển hạ tầng ở Việt Nam. Nắm bắt xu hướng đó ông Thiền bám riết quyết liệt để tìm nguồn tài trợ. Kết quả, đến năm 2002, Biwase có được vốn của Đan Mạch, năm 2006 vốn của ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), năm 2008 vốn Hà Lan.

Tổng nguồn vốn ODA mà công ty có được cho đến hiện nay là 150 triệu USD, trong đó có vay không hoàn trả, vay không lãi suất và lãi suất thấp. Sau khi có nguồn tài trợ, Biwase đầu tư máy móc, mở rộng công suất. Từ sức bật đó, công ty bắt đầu phát triển, tăng trưởng doanh thu bình quân giai đoạn 2000-2010 đạt 15-20%. Nhưng trong các các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” chủ tịch Biwase nhấn mạnh yếu tố con người mới thực sự quan trọng. “Vấn đề chính là ở con người. Phát triển của Bình Dương không hẳn hơn Đồng Nai hay Vũng Tàu. Về mặt thiên thời, địa lợi, cùng lúc nhiều địa phương cũng 'trải chiếu hoa mời nhà đầu tư'. Nhưng cơ hội lướt qua mình có nắm bắt được hay không thì đó là câu chuyện của người điều hành.”

Phát triển công nghiệp luôn đi kèm với các vấn đề về môi trường, trong đó có xử lý rác và nước thải. Năm 2005, khi được chính quyền tỉnh giao cho phụ trách hoạt động xử lý rác, ông Thiền chớp ngay cơ hội vì có sự chuẩn bị sẵn sàng. Ông Thiền kể, sớm nhận biết vấn đề các khu công nghiệp phải gom rác, xử lý nước thải năm 2002 công ty đã tuyển dụng bốn kỹ sư xử lý rác. Rồi đến tự động hóa, biết các công ty trong ngành điện bị phá sản, ông kéo mấy kỹ sư về vì biết thế nào tự động hóa cũng phát triển, cần áp dụng vào công ty.

Từ làm nước, Biwase được giao làm rác, rồi đến xây dựng nghĩa trang Bình Dương. Việt Nam đang trên đà phát triển và nguồn vốn ODA cũng cạn dần, trong khi để đảm bảo tăng trưởng, mở rộng Biwase vẫn cần hàng trăm tỉ đồng phát triển cho các dự án mới mỗi năm. Ngành cung cấp nước sạch có đặc thù là vốn đầu tư lớn, lợi nhuận thấp, thời gian thu hồi vốn kéo dài lên đến 20 năm, lao động nhiều, phân tán.

Chính vì vậy, theo ông Thiền, việc sử dụng đòn bẩy vốn có thể là con dao hai lưỡi, nếu không cẩn thận sẽ phụ thuộc vào chủ nợ và có thể mất luôn quyền kiểm soát công ty. “Không phải là Biwase không có nguồn vốn, rất nhiều nhà đầu tài chính, thậm chí ngân hàng đã từng tài trợ vốn ODA đến đặt vấn đề Biwase phát hành trái phiếu hay cổ phiếu nhưng tôi nói không. Chừng nào Biwase còn xoay xở được, tôi không phát hành, ngân hàng có thể tài trợ vốn với lãi suất cao hơn nhưng bán cổ phần, trái phiếu chuyển đổi thì không,” ông Thiền nêu quan điểm thận trọng trong đầu tư.

Xoay xở để có đủ nguồn vốn cho hoạt động chính là thách thức lớn nhất đối với Biwase trong giai đoạn hiện nay. “Hỏi có khó khăn không thì đương nhiên khó, rất khó nhưng tôi có bài khác. Bởi mỗi giai đoạn không thể chỉ sử dụng một bài, hoặc đi lại con đường cũ. Biwase phải có cách thay đổi trong tình hình mới,” ông nói.

Biwase cổ phần hóa năm 2014, đến nay nhà nước đã thực hiện ba lần thoái vốn. Hiện tại, Becamex, đại diện cổ đông nhà nước đang sở hữu 25% vốn tại Biwase. Ông Thiền cho rằng giảm vốn nhà nước, giúp Biwase tăng tính tự chủ trong hoạt động quản lý để phát triển. Lên các phương án tài chính đầu tư mở rộng nhưng thuyền trưởng Biwase thận trọng: “Rất nhiều nhà đầu tư tài chính muốn mua nguyên lô Biwase nhưng tôi từ chối và bảo họ cứ mua trên sàn. Họ biết mình làm ăn sẽ có lúc khó, mà tiền bạc lúc nào cũng ve vãn trước mắt, nếu doanh nghiệp không bình tĩnh là chết dưới đồng tiền đó.”

(*)Tạp chí Forbes Việt Nam số 74, tháng 7.2019

"Chúng ta có thể bất chấp luật lệ của con người, nhưng không thể chống lại những quy luật tự nhiên". ---- Jules Verne - nhà văn

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 78 tháng 11.2019

 Số 78 tháng 11.2019

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - 25 NỮ DOANH NHÂN QUYỀN LỰC NHẤT CHÂU Á
  • - 400 NGƯỜI GIÀU NHẤT NƯỚC MỸ
  • - ĐẦU TƯ BẤT ĐỘNG SẢN - HẠ LONG THỨC GIẤC
  • - NHÀ GIAO DỊCH HÀNG ĐẦU PHỐ WALL