Tiêu chuẩn của Canon - ảnh 1

ừ cầu Thăng Long, theo hướng Hà Nội đi sân bay Nội Bài, có thể nhìn thấy từ xa dòng chữ Canon đỏ trên nền trắng, đó chính là trụ sở nhà máy của hãng điện tử Canon tại Việt Nam. Nằm ở ngay vị trí đầu khu công nghiệp Thăng Long trên diện tích 200 ngàn m2, nhà máy rộng 94 ngàn m2 thể hiện đúng “chất” Nhật Bản của hãng điện tử này, quy củ, sạch sẽ và tuân thủ chặt chẽ các quy trình. Cùng với hai nhà máy khác ở khu công nghiệp Tiên Sơn và Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, nhà máy Canon ở khu công nghiệp Thăng Long là nơi sản xuất và xuất khẩu hơn 20 triệu máy in năm 2017.

Theo khảo sát của tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), trong số hơn 1.300 doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam, có hơn 65% doanh nghiệp báo cáo lãi năm 2017. Điều đó cũng phản ánh tình hình hoạt động của Canon tại Việt Nam. “Mặc dù việc sản xuất máy in trên thị trường không có nhiều sự thay đổi, biến động hay phát triển, nhưng Canon kinh doanh có lãi hơn các năm về trước,” ông Keisuke Taniguchi, phó giám đốc cấp cao nhà máy cho biết.

Kim ngạch xuất khẩu của Canon Việt Nam năm 2017 đạt hơn 1,7 tỉ đô la Mỹ, trong tổng số 213 tỉ đô la Mỹ kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, theo tổng cục Thống kê. Trong đó ngành hàng điện tử, máy tính và linh kiện chiếm 25,9%, đứng thứ ba sau dệt may và điện thoại. Với 23 ngàn nhân viên đang làm việc tại ba nhà máy cùng tổng mức đầu tư 306 triệu đô la Mỹ, Canon Việt Nam đang trở thành cứ điểm sản xuất máy in và linh kiện lớn và quan trọng nhất cho tập đoàn Canon trên toàn cầu.

Đầu tư mở nhà máy ở Việt Nam từ đầu thiên niên kỷ, trong giai đoạn 2001 – 2005, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm của Canon Việt Nam đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu của ngành máy tính, linh kiện. Đóng góp của Canon trong kim ngạch xuất khẩu vẫn gia tăng nhưng tỉ trọng giảm dần khi các khoản đầu tư của Samsung vào Việt Nam tăng mạnh, kéo theo lượng hàng xuất khẩu thiết bị viễn thông và điện tử cũng gia tăng tương ứng kể từ năm 2007 tới nay.

“Hiện nay tỉ lệ sử dụng linh kiện trong nước của chúng tôi là 65% thông qua 170 nhà cung cấp, chúng tôi vẫn muốn tăng tỉ lệ lên để giảm chi phí vận chuyển, nhưng con số chính xác thì vẫn đang trong quá trình lên kế hoạch,” ông Taniguchi cho biết. Số lượng nhà cung cấp trong ba năm qua đã tăng thêm 30 doanh nghiệp. 35% linh kiện mà Canon phải nhập khẩu từ Trung Quốc gồm linh kiện điện tử, linh kiện cao su, khuôn và các nguyên liệu đặc biệt. “Chúng tôi đang mong muốn tìm được nhà cung cấp về khuôn mà chúng tôi có thể tin tưởng, với giá thành rẻ, chất lượng tốt,” ông Taniguchi nói thêm. Tuy nhiên, để trở thành nhà cung cấp cho Canon không phải chuyện đơn giản.

Theo mô tả của vị phó giám đốc cấp cao, khi các nhà cung cấp tới và đưa ra lời mời, Canon sẽ xem xét tình hình kinh doanh, năng lực sản xuất và yêu cầu sản xuất mẫu, rồi so sánh với tiêu chuẩn của mình. Sau đó doanh nghiệp này nhìn vào các tiêu chí QCD (chất lượng, chi phí và giao hàng), đến trực tiếp nhà máy để kiểm tra môi trường làm việc (tiêu chí 5S), mức độ hiệu quả của công nhân. “Như vậy chúng tôi có thể dự đoán được là trong tương lai, công ty này có phát triển được hay không,” ông Taniguchi nói.

Theo khảo sát của JETRO, tỉ lệ cung ứng nguyên phụ liệu tại chỗ cho các doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam trong năm 2017 ở mức 33%, thấp hơn các quốc gia trong khu vực như Trung Quốc hơn 67%, Thái Lan gần 57%, Indonesia hơn 45%. Mặc dù tỉ lệ sử dụng linh kiện trong nước của Canon đang cao hơn so với mặt bằng chung, nhưng doanh nghiệp này vẫn gặp khó khăn khi tìm kiếm thêm đối tác. “Chúng tôi là công ty Nhật nên bao giờ cũng có những tiêu chuẩn nhất định, nhiều nhà cung cấp đến với chúng tôi nhưng họ không thể tuân thủ theo tiêu chuẩn đề ra nên chúng tôi buộc phải từ chối,” ông Taniguchi chia sẻ.

Tiêu chuẩn của Canon - ảnh 2

Một trong những vấn đề mà các doanh nghiệp cung cấp linh kiện Việt Nam gặp phải là không tính toán được những chi phí phát sinh trong giá thành. “Khi doanh nghiệp Việt Nam đưa mẫu tới chào hàng cho doanh nghiệp Nhật Bản, có thể chấp nhận lợi nhuận rất thấp nhưng khi được hỏi về các tiêu chuẩn thì hầu như không có,” ông Trần Lâm Trung, phó phòng kinh doanh công ty Advanex, doanh nghiệp chuyên cung cấp sản phẩm lò xo cho biết. Ông Trung lý giải, ngoài chất lượng sản phẩm, các công ty Nhật Bản rất quan tâm tới các tiêu chuẩn về vệ sinh môi trường, người lao động, do vậy, nếu tính các khoản chi phí liên quan đến các yếu tố này vào sản phẩm khiến giá thành đội lên rất cao.

Để hợp tác được với 170 nhà cung ứng trong nước, Canon cũng phải tìm cách thích nghi. “Để các nhà cung cấp có thể sản xuất ra được sản phẩm theo đúng tiêu chuẩn của Canon thì chúng tôi cũng phải đào tạo cho họ về cách sản xuất, cách quản lý chất lượng, cách vận chuyển để có chi phí thấp nhất,” ông Taniguchi cho biết. Và cách “đào tạo” của Canon sau khi đã chọn ra được nhà cung cấp phù hợp là cử kỹ sư của mình sang truyền đạt các kiến thức về quản lý kho bãi, vận chuyển, vận hành và bảo dưỡng máy móc. “Nhưng khó là về mặt pháp lý Canon không được phép mua sẵn máy móc và yêu cầu nhà cung cấp làm, hay không được phép cho nhà cung cấp vay tiền để mua máy móc, trong khi chúng tôi chỉ có thể cử kỹ sư sang một thời gian ngắn thôi,” vị phó giám đốc cấp cao nói thêm.

Ngoài ra, Canon hay các doanh nghiệp Nhật Bản cũng có cách hỗ trợ khác với những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) khác. “Nếu các doanh nghiệp FDI khác thường đòi hỏi mua linh kiện với giá tương đương từ Trung Quốc, thì các doanh nghiệp Nhật Bản chấp nhận mua với giá cao hơn, với điều kiện phải có lộ trình để giảm về mức giá họ mong muốn,” ông Trần Lâm Trung mô tả. Tuy nhiên, sau khi được Canon đào tạo, doanh nghiệp vẫn không đáp ứng được các tiêu chí đưa ra thì “Canon buộc phải tạm dừng việc hợp tác”, theo chia sẻ của ông Taniguchi.

Chính thức đầu tư vào Việt Nam từ năm 2001, Canon là một trong những doanh nghiệp FDI đầu tiên “rót” khoản đầu tư lớn vào Việt Nam với hơn 76 triệu đô la Mỹ cho nhà máy giai đoạn 1 ở khu công nghiệp Thăng Long. Đưa vào sản xuất sau một năm xây dựng, tỉ lệ sử dụng linh kiện trong nước của Canon đã ở mức 40 – 50%. Theo lý giải của ông Taniguchi, khi đó sản phẩm của Canon là “máy in đơn giản”. Việc sử dụng các nhà cung cấp trong nước, theo ông Taniguchi, giúp giảm chi phí vận chuyển do linh kiện máy in thuộc loại lớn trong nhóm linh kiện điện tử, máy tính.

Tiêu chuẩn của Canon - ảnh 3

Năm 2012 tiền lương cơ bản của Việt Nam tăng đột biến, nên ảnh hưởng đến lợi nhuận của Canon, và doanh nghiệp này phải tìm cách để giảm chi phí. “Trong đó chi phí liên quan đến việc vận chuyển của các nhà cung cấp cũng là một trong những yếu tố chúng tôi chú ý đến, và thời điểm đó chúng tôi đặt ra mốc tỉ lệ sử dụng linh kiện trong nước là từ 60 – 65%,” ông Taniguchi nói.

Trong khi lương công nhân của Việt Nam được điều chỉnh tăng trong thời gian 5 năm trở lại đây, thì báo cáo của JETRO cho biết, 61% ý kiến doanh nghiệp Nhật Bản nhận định “tốc độ chi phí nhân công tăng cao” là rủi ro lớn nhất trong năm rủi ro về môi trường đầu tư mà các doanh nghiệp đang đầu tư tại Việt Nam phải đối mặt. Vị phó giám đốc cấp cao của Canon cũng nhìn nhận việc tăng mạnh tiền lương cơ bản, cùng với khoản phải trả cho bảo hiểm xã hội sẽ khiến Việt Nam đánh mất thế mạnh để thu hút nhà đầu tư nước ngoài. “Nếu tính về chi phí để chi trả cho một công nhân thì Việt Nam tiến gần bằng với Thái Lan, trong khi tôi cảm nhận tay nghề công nhân không có sự thay đổi,” ông Taniguchi chia sẻ.

Sau 5 năm làm việc ở Việt Nam, theo quan sát của ông Taniguchi, những nhà cung cấp ở Việt Nam muốn thành công phải đầu tư vào con người. “Những nhà cung cấp thành công ở Việt Nam là vì hầu hết họ cử người sang các doanh nghiệp Nhật Bản để học về kỹ thuật hoặc quản lý, sau đó họ mang công nghệ đó về áp dụng cho doanh nghiệp,” ông Taniguchi giải thích.

Tiêu chuẩn của Canon - ảnh 4