Trở về từ Mỹ, Nguyễn Lan Vy thành lập mạng lưới những nghệ nhân thủ công (artisan) để cho ra mắt những sản phẩm thời trang tạo ảnh hưởng tích cực cho cộng đồng, thông qua thương hiệu Fashion 4 Freedom.

Ở triển lãm “Thiết kế và truyền thống” diễn ra tại TP. HCM hồi đầu tháng 7 năm nay, người xem có thể tận mắt chiêm ngưỡng chiếc guốc đế gỗ “chạm lộng,” do Fashion 4 Freedom (“Thời trang vì tự do”) sản xuất, doanh nghiệp xã hội do Nguyễn Lan Vy sáng lập vào năm 2010 tại Huế, Việt Nam.

Doanh nghiệp sáu năm tuổi này đang thực hiện chiến lược hoạt động theo định hướng “thời trang đạo đức,” nghĩa là tổ chức mô hình khép kín chuỗi cung ứng từ dùng nguyên liệu hữu cơ, tái chế cho đến sản xuất nhằm bảo đảm lao động trong chuỗi sản xuất có thu nhập đủ sống.

Khái niệm “thời trang đạo đức” được chuyên gia Olivia Pinnock, sáng lập viên của The Fashion Debates, chương trình sự kiện bàn về những vấn đề quan trọng của ngành thời trang toàn cầu, trong trả lời phỏng vấn trực tuyến gần đây nêu ra, đối lập với mô hình kinh doanh mà lợi nhuận dựa trên quần áo giá rẻ (để khách hàng mua nhiều), và cho ra đời mẫu mới liên tục (để người ta thường xuyên thay đổi tủ đồ của họ).

Cách làm này, theo Olivia, đòi hỏi “hệ thống nhà máy dệt may rẻ mạt ở nước ngoài,” nơi điều kiện lao động “không đảm bảo” còn người nghèo thì “bị bóc lột.” Chưa hết, môi trường cũng chịu ảnh hưởng bởi ngành thời trang (phần lớn sợi vải làm từ cây) và hành vi vứt bỏ quần áo cũ.

Và Fashion 4 Freedom là một doanh nghiệp như vậy (guốc gỗ không phải sản phẩm duy nhất của họ).

Doanh nghiệp xã hội này do Nguyễn Lan Vy, một người Mỹ gốc Việt, sáng lập năm 2010. Sau đó, cô cùng các đối tác Lương Thiên Nhiên và Spencer Ton thành lập tổ chức phi chính phủ (NGO) Design Capital Asia nhằm “cải thiện quy trình chuỗi cung ứng của những doanh nghiệp truyền thống.”

Ngoài những đôi guốc gỗ, Fashion 4 Freedom còn sản xuất cả quần áo và nữ trang làm từ kim loại tái chế từ linh kiện điện tử.

Sang định cư ở California, Mỹ cùng gia đình năm lên bảy tuổi, Lan Vy theo học đại học Boston chuyên ngành tài chính và tiếp thị. Sau 10 năm làm việc trong lĩnh vực tài chính, Lan Vy quyết định ngừng tất cả sau khi cô và chồng hụt chuyến bay định mệnh lao vào tòa tháp đôi ngày 11.9.2001.

“Thế là 5 năm sau, tôi quyết định tái cấu trúc lại cuộc đời mình. Tôi muốn làm thứ gì đó rực rỡ, sáng tạo và tôi chọn thời trang,” Lan Vy nói về quyết định tìm về cố hương, nơi có truyền thống thủ công mỹ nghệ 700 năm tuổi, để khởi sinh những ý tưởng đầu tiên về một doanh nghiệp xã hội chuyên về thời trang như Fashion 4 Freedom.

Ngoài Vy, hai nhà đồng sáng lập còn lại của công ty, là Lê Thị Châu Quỳnh, 27 tuổi, người đang giữ chức vụ COO của công ty và Victoria Ho – người Anh, trưởng khoa thời trang đại học RMIT Việt Nam kiêm giám đốc sáng tạo của công ty.

Ngoài ra, phải kể tới sự cộng tác đắc lực của Rachel Carson, đại sứ thương hiệu kiêm đại diện quốc gia của Fashion 4 Freedom (trong một bài viết trên tạp chí Asia Life, Rachel bị “hiểu nhầm” là một trong những người sáng lập công ty, điều được Nguyễn Lan Vy đính chính với phóng viên Forbes Việt Nam qua thư điện tử sau đó).

“Lúc mới đến Việt Nam, tôi được biết đất nước này có đến hơn 3.000 làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống. Nhưng giờ, chỉ còn 1/3,” Lan Vy chia sẻ cho những gì cô tai nghe, mắt thấy về sự mai một và biến mất của nghệ thuật thủ công truyền thống Việt Nam, dưới áp lực của công nghiệp hóa và đòi hỏi những sản phẩm giá rẻ được sản xuất hàng loạt của thị trường.

Vậy Fashion 4 Freedom, tự nhận mình là “chuỗi cung ứng minh bạch, đạo đức và có trách nhiệm xã hội đầu tiên của châu Á được tạo bởi dân thiết kế cho dân thiết kế,” giải quyết bài toán này ra sao? “Chúng tôi bắt đầu bằng những bước đơn giản và cụ thể nhất, chẳng hạn không ép giá tiền công theo ngày cho thợ thủ công, thậm chí còn mua cho họ những loại máy móc họ phải dùng thường xuyên,” Lê Thị Châu Quỳnh, tốt nghiệp đại học Ngoại ngữ Huế, cho biết.

Anh Đỗ Văn Thanh, 37 tuổi, là một trong những nghệ nhân chạm khắc gỗ tham gia vào chuỗi cung ứng của Fashion 4 Freedom, cho biết nếu trước đây, anh “phải đi xa nhà thường xuyên,” vào tận Sài Gòn, Bình Phước để làm nghề mộc (anh học nghề chạm khắc cột, kèo và điêu khắc gỗ), thì nay, khi tham gia Fashion 4 Freedom, anh “được ở nhà với vợ con thường xuyên.” Và mức thu nhập khoảng trên dưới tám triệu đồng/tháng, ăn theo đầu sản phẩm, theo anh, là “đủ để lo cho gia đình gồm một vợ và bốn con của mình.”

Mức thu nhập như vậy ở Huế được xem là “cao,” theo bình luận của ông Phan Cảnh Huy, 48 tuổi, trưởng phòng Kinh tế đối ngoại, thuộc sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thừa Thiên - Huế. Trước câu hỏi về việc những nghệ nhân như anh Thanh, ngoài mức thu nhập dựa trên đầu sản phẩm, không có hợp đồng viết tay hay bất cứ loại hình bảo hiểm nào, ông Huy cho rằng về cơ bản, nghệ nhân không phải là nhân viên chính thức.

Về điều này, Lan Vy cho biết, họ không tuyển dụng nghệ nhân, mà chỉ hỗ trợ như cung cấp trang thiết bị, kinh phí sản xuất, tạo điều kiện cho nghệ nhân sống được bằng nghề truyền thống.

“Chưa bao giờ tôi đặt mục tiêu trở thành một nhà tuyển dụng tại Việt Nam. Mục tiêu của tôi là phục hồi ngành thủ công mỹ nghệ bằng cách ‘chắp cánh’ cho các nghệ nhân. Điều kiện làm việc, thu nhập và những hỗ trợ cho những nghệ nhân như ông Thanh đã và đang tốt hơn rất nhiều so với những đồng nghiệp của ông ấy, vốn phải xa nhà thường xuyên với một thu nhập bấp bênh hơn nhiều lần,” Lan Vy trả lời phóng viên Forbes Việt Nam.

Mô hình cung ứng khép kín là những gì Nguyễn Lan Vy cố gắng thực hiện ngay từ ngày đầu, khi cô trực tiếp đến thăm những cộng đồng nghệ nhân, để thuyết phục họ tham gia vào chuỗi sản xuất của mình. Năm 2014, cô lặn lội lên huyện A Lưới, thuộc tỉnh Thừa Thiên - Huế, gặp những nghệ nhân dệt thổ cẩm người dân tộc Tà Ôi để thuyết phục họ cung cấp loại vải có hoa văn và họa tiết phù hợp với những thiết kế.

Tất cả, theo Lan Vy, là “đáp ứng nhu cầu tìm đầu ra và thị trường cho những nghệ nhân thủ công truyền thống, và cơ hội mưu sinh này giúp họ không từ bỏ nghề do cha ông để lại để chuyển sang nghề khác,” cũng là tuyên ngôn chính của Fashion 4 Freedom.

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác