Cùng với kiểm định, truy xuất nguồn gốc là chìa khóa giúp nông sản của Việt Nam đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường tiêu chuẩn chất lượng cao.

Trong một cửa hàng sữa Vinamilk ở quận 3, TP.HCM, cô Nguyễn Thị Sương chọn mua ba lốc sữa và hộp sữa tươi Organic. Trên vỏ hộp, bên cạnh các thông tin thường thấy về hàm lượng dinh dưỡng xuất hiện thêm dòng chữ truy xuất nguồn gốc bên trên tem QR.

Truy xuất nguồn gốc: Chìa khóa đưa nông sản lên tầm cao  - ảnh 1

Vinamilk áp dụng truy xuất nguồn gốc nhằm minh bạch hóa thông tin sản phẩm.

Bật ứng dụng quét mã QR trên điện thoại, đường dẫn đưa khách hàng này đến một trang web biết được chi tiết về thông tin sản phẩm: sữa nguyên liệu được vắt vào ngày 20.2.2020; xuất xứ sản phẩm từ trang trại bò sữa ở thôn Lạc Trường, xã Tu Tra, huyện Đơn Dương, Lâm Đồng; đàn bò ăn cỏ từ cánh đồng số 2.3 và ngô từ vụ thu đông; trang trại này có 1.000 con bò, hoạt động từ tháng 3.2017; cùng ngày có 474 con bò được vắt sữa, nguyên liệu giao vào lúc 5h50 chiều, vào lúc 2h45 sáng 21.2, sữa chuyển đến nhà máy Vinamilk Trường Thọ (Thủ Đức, TP.HCM); sau khi kiểm nghiệm đạt chuẩn lúc 9h sáng, lô sữa được tiệt trùng lúc 9h10 và hoàn thành đóng gói lúc 1h35 chiều cùng ngày…

Vinamilk áp dụng truy xuất nguồn gốc nhằm minh bạch hóa thông tin sản xuất đến người tiêu dùng. Trong hệ thống sản phẩm của công ty sữa công bố, có hai sản phẩm là sữa tươi Organic và sữa bột Gold Organic đang được áp dụng việc truy xuất nguồn gốc. Trong khi loại đầu sử dụng nguyên liệu từ trang trại trong nước, loại sau sử dụng nguyên liệu nhập khẩu.

Trong nước, Vinamilk đang triển khai truy xuất nguồn gốc theo công nghệ chuỗi khối (blockchain) do TEFOOD, công ty có trụ sở đặt tại Đức, cung cấp. Năm 2016, Vinamilk công bố sở hữu trang trại hữu cơ được Control Union cấp giấy chứng nhận đạt chuẩn hữu cơ. Theo quy trình chăn nuôi, đàn bò mỗi ngày được tắm mát 20 phút, “vui chơi” trên đồng cỏ thời gian năm giờ đồng hồ. Do gia súc được chăn nuôi tự do, ăn thức ăn hữu cơ, hệ thống chuồng trại mở, nên nguồn sữa không có dư lượng kháng sinh hay hormone tăng trưởng.

Hiện tại, ngoài thị trường Việt Nam, TE-FOOD cung cấp giải pháp truy xuất ở 16 quốc gia. Công ty này phục vụ hơn 6.000 khách hàng doanh nghiệp, với số lượng trung bình hơn 400 ngàn thông tin được cập nhật vào hệ thống mỗi ngày. “Đây là lần đầu tiên thay đổi công nghệ đi cùng nhịp với thay đổi trong đời sống,” ông Đào Hà Trung, chủ tịch hội đồng quản trị công ty TEFOOD nhận xét về việc áp dụng blockchain trong truy xuất nguồn gốc.

Yêu cầu các sản phẩm tiêu dùng truy xuất nguồn gốc xuất hiện khi người tiêu dùng trên toàn cầu ngày càng ý thức về vấn đề an toàn thực phẩm. Đòi hỏi này buộc các doanh nghiệp phải minh bạch hóa quá trình sản xuất và chuỗi cung ứng.

Theo báo cáo do FMI (Label Insight and the Food Marketing Institue) công bố năm 2018, 75% người mua hàng được khảo sát cho biết họ sẽ mua sắm hàng hóa các thương hiệu cung cấp thông tin sâu hơn về sản phẩm, về nguồn gốc xuất xứ thay vì các thông tin chung chung.

Báo cáo Logistics 2019 do bộ Công Thương thực hiện dẫn kết quả khảo sát người tiêu dùng cho biết 49% người tiêu dùng quan tâm đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm, 47% cho biết muốn tra cứu nhưng không có đủ thông tin, 74,8% cho rằng rất khó để truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Việc áp dụng công nghệ vào các khâu trong quy trình quản lý chuỗi cung ứng mở ra cánh cửa lưu giữ các thông tin chi tiết về sản phẩm: sử dụng nguyên liệu chính từ đâu, quá trình hình thành sản phẩm đã qua các công đoạn nào, công đoạn đó liên quan đến các đối tác nào… “Từ trước đến nay mọi người làm truy xuất nguồn gốc theo phương pháp ghi chép bằng tay, việc này chỉ thể hiện được thông tin của trang trại hoặc doanh nghiệp đó chứ chưa thể hiện cả quá trình sản xuất của họ,” bà Đặng Thị Phương Ninh, giám đốc điều hành công ty Phát triển Kinh tế Duyên hải (Cofidec) trao đổi với phóng viên Forbes Việt Nam trong lần gặp giữa năm 2019.

Truy xuất nguồn gốc: Chìa khóa đưa nông sản lên tầm cao  - ảnh 2

Cofidec hiện hợp tác với hơn 140 nông trại ở Tây Nguyên và miền Tây thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Năm 2019, Cofidec bắt đầu chạy thử nghiệm ứng dụng truy xuất nguồn gốc dựa trên công nghệ blockchain do TE-FOOD cung cấp. Bà Ninh mô tả: “Giải pháp truy xuất nguồn gốc điện tử hiện tại chúng tôi đang xây dựng sẽ thu thập thông tin từ nguồn nước, chuẩn bị đất, thời điểm xuống giống, tưới nước, bón phân, phun thuốc, rồi định vị khi vận chuyển về nhà máy, và đang xây dựng thêm phần kiểm soát sản xuất, chế biến ra thành phẩm.”

Theo bà Ninh ứng dụng này sẽ tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm khi đưa hàng hóa vào các thị trường khó tính, công đoạn doanh nghiệp sẽ bắt buộc phải làm và việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp chi phí kiểm soát sản xuất của Cofidec giảm đáng kể.

Về quy trình truy xuất, với người tiêu dùng, chỉ cần vài thao tác quét QR code trên điện thoại thông minh, có thể biết được các thông tin liên quan đến sản phẩm. Tính xác thực của thông tin được bảo đảm thông qua FoodChain, một dạng sổ cái lưu trữ thông tin trong công nghệ blockchain, với đặc điểm thông tin được bảo mật và không thể thay đổi. Tất cả thông tin về chuỗi cung ứng được thu thập, lưu giữ cùng với mọi thông số của từng công đoạn như nguyên liệu, loại thực ăn, loại thuốc, ngày sử dụng thuốc, giết mổ, chế biến…

Dữ liệu trong chuỗi cung ứng có thể được nhập bằng  ứng dụng di động hay kết nối API  hoặc từ thiết bị IoT (Internet vạn vật). Giải pháp TE-FOOD đang cung cấp được xây dựng trên nguyên tắc ứng dụng phi tập trung (DApps – Xem trang 56), cung cấp giao diện trình ứng dụng (API) trên nền IoT để doanh nghiệp có thể tích hợp hệ thống dữ liệu thông qua các thiết bị cảm ứng trang bị phục vụ nhu cầu truy xuất.

Phần lõi của hệ thống bao gồm khung vận hành để quản lý quy trình giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, tạo ra các tài liệu về truy xuất nguồn gốc và quản lý sổ cái ghi lại thông tin. Tất cả các chức năng này bảo đảm được thông tin ghi lại sẽ là bằng chứng.

“Điều quan trọng trong giải pháp truy xuất nguồn gốc là tạo được lòng tin cho các bên mà họ không cần biết nhau. Công nghệ chuỗi khối với đặc điểm không thể thay đổi thông tin đáp ứng được điều đó,” ông Trung nói.

TE-FOOD bắt đầu nghiên cứu, triển khai giải pháp truy xuất nguồn gốc từ năm 2015. Giải pháp này được áp dụng cho thịt heo, gà, trứng gia cầm trên địa bàn TP.HCM từ năm 2016. Sau đó, họ triển khai  giải pháp truy xuất  và quản lý đàn nuôi và thông tin dịch bệnh tại Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Cà Mau, Bình Định, Bắc Giang.

Theo quy trình, vật nuôi khi di chuyển từ trang trại tới lò mổ, chủ trang trại cài đặt phần mềm riêng, kích hoạt việc xác nhận nguồn gốc bằng cách quét vào thẻ gắn trên cơ thể động vật, thông tin được chuyển lên điện toán đám mây, xác nhận vật nuôi của trang trại nào kèm thông tin về trang trại, thức ăn chăn nuôi, lịch sử tiêm phòng.

Các bước sau được tiến hành tương tự từ lò mổ, đến chợ đầu mối, rồi ra chợ lẻ hay siêu thị... Thương nhân, tiểu thương, người nhập hàng có trách nhiệm quét mã kích hoạt thông tin lô hàng ở từng công đoạn. Khi sản phẩm phân phối đến các điểm, người bán sẽ dùng tem để dán trực tiếp lên sản phẩm. Người tiêu dùng điện thoại quét mã là truy xuất được nguồn gốc sản phẩm từ khâu chăn nuôi tới lúc lên kệ.

Do toàn bộ thông tin được số hóa và đưa vào cơ sở dữ liệu Blockchain nên không cần đến các lưu trữ vật lý như trước kia và đặc biệt không thể giả mạo, sửa đổi thông tin. 

Năm 2018, TE-FOOD triển khai công nghệ blockchain tích hợp vào giải pháp truy xuất nguồn gốc cho TP.HCM trên quy mô lớn. Sau thời gian triển khai tại các siêu thị Auchan Việt Nam, nhà bán lẻ này áp dụng giải pháp cho chuỗi siêu thị tại Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Senegal. TE-Food còn bắt tay với một công ty Anh Quốc thực hiện truy xuất nguồn gốc, chứng thực cho thịt gà phù hợp quy chuẩn Hồi giáo (Halal) ở Anh.

Ông Trung cho biết, các yêu cầu nghiêm ngặt của Halal buộc phải kiểm tra, chứng thực rất nhiều thông tin sâu chẳng hạn người giết mổ phải theo đạo Hồi, học nghề từ người theo đạo Hồi, có chứng chỉ hành nghề… Trên nền tảng blockchain, họ đưa ra giải pháp có tên Blockseal, chứng thực số hóa để xác thực bằng cấp, giấy tờ có giá trị. “Công nghệ không thể xuất phát từ phòng máy lạnh, mà phải bắt đầu từ nhu cầu cuộc sống,” ông Trung nói.

Ý tưởng về truy xuất nguồn gốc nảy sinh khi ông đọc được tin tức trên báo về một ca có nhiều trẻ em bị ngộ độc thực phẩm. Ông nhắn tin cho Eric Arokszallsi, CEO của TEFOOD hiện nay, để nhóm kỹ sư nghiên cứu và phát triển (R&D) bắt tay thực hiện.

Sinh năm 1966, ông Trung từng du học ở Nga và Hungary. Ông là cổ đông cùa công ty công nghệ Erba 96 Kft thành lập năm 1996, sau đó, thành lập TE-FOOD International vào năm 2018 tại Đức. Tại Việt Nam, công ty con là TE Hitech and Manufacturing có trụ sở đặt tại công viên phần mềm Quang Trung, TP.HCM. 

Ít người biết được vị chủ tịch TE-FOOD cũng là lãnh sự danh dự Áo tại TP.HCM. Ông Trung kể có lần đi thực tế các lò mổ tại Long An bị “gí dao vào bụng, lính tráng đi cùng bỏ chạy hết, chỉ còn lại một mình.” Sau khi nghe giải thích về lý do đi thực tế tìm hiểu các quy định bắt buộc để thịt được lưu thông trên thị trường, ông được cho về “vì nó chỉ là kỹ sư thừa hành theo yêu cầu.”

Giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng blockchains của TE-FOOD, theo ông Trung có thể triển khai ở cấp độ doanh nghiệp, địa phương và quốc gia. Theo tính toán của ông, chi phí để truy xuất nguồn gốc một con heo dưới 12 ngàn đồng. Với các doanh nghiệp chế biến, giải pháp quản lý chuỗi cung ứng hoàn chỉnh áp dụng Blockchain, chi phí sử dụng hệ thống khoảng  0,3% chi phí giá thành sản xuất  sản phẩm.

Chia sẻ về tầm nhìn, ông Trung tin rằng các giải pháp của TE-FOOD sẽ được ứng dụng rộng rãi. Khi tham gia hệ thống truy xuất, các hộ chăn nuôi như có “hộ chiếu chăn nuôi điện tử” có mã QR và mỗi chuyến hàng “đều được cấp visa” thông hành.

“Tôi nghĩ rằng, nếu thực hiện truy xuất nguồn gốc trong nông nghiệp, lợi ích không chỉ dừng lại ở chỗ giúp nông dân bán được hàng, được giá, mà về lâu dài có thể nghĩ tới các giải pháp phù hợp với biến đổi khí hậu, giảm thiểu sử dụng kháng sinh và  chất hóa học,” ông Trung nói. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 83, tháng 4.2020 


Đọc thêm >>>
Chuyển đổi số để biến nguồn lực thành tài nguyên
Phát triển bền vững cho trồng trọt Việt Nam
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng
Long Sơn Group: Sẵn sàng thay đổi
Dabaco: Những miếng ghép mô hình chăn nuôi quy mô lớn
CEO Khải Hoàn: Khởi nghiệp tuổi ngũ tuần


"Những người dân khỏe mạnh là tài sản lớn nhất của bất cứ quốc gia nào". ---- Winston Churchill - Chính trị gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 86 tháng 7.2020

 Số 86 tháng 7.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - KỲ VỌNG LÀN SÓNG THỨ TƯ

    30 Công ty lớn nhất trong danh sách Golbal 2000 đầu tư trực tiếp vào Việt Nam. Nhìn lại ba làn sóng đầu tư trong 30 năm qua để kỳ vọng vào làn sóng thứ tư.

  • - TÁO MỸ TRỒNG ĐẤT VIỆT

    Việt Nam chính thức xuất hiện trong báo cáo về các nhà cung ứng của Apple. Hướng đi sắp tới: sản xuất tại Việt Nam ?

  • - TRONG TỔ SẾU ĐẦU ĐÀN

    Khu công nghệ cao TP.HCM đón các doanh nghiệp công nghệ và thu hút ngành phụ trợ.

  • HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

    Bất động sản công nghiệp nóng lên với sự dịch chuyển chuỗi sản xuất của nhà đầu tư nước ngoài. Quy mô khiêm tốn nhưng khu công nghiệp Long Hậu có hướng phát triển riêng

  • - 25 DOANH NGHIỆP MỸ PHẢN ỨNG SỚM NHẤT TRƯỚC COVID-19

    Bảng xếp hạng mới của Forbes hợp tác với đối tác nghiên cứu Just Capital, đánh giá phản ứng của 100 doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Hoa Kỳ trong đại dịch COVID-19 về khía cạnh hỗ trợ và bảo vệ người lao động, khách hàng và cộng đồng.

  • - NHỮNG CÔNG TY KHỞI NGHIỆP TỈ ĐÔ TIẾP THEO - GƯƠNG THẦN

     Nghệ sĩ ba lê Brynn Putnam có được nguồn doanh thu đột biến 300 triệu đô la Mỹ nhờ một thiết bị tập luyện tương tác có thể treo ở bất cứ nơi đâu trong nhà

  • - DANH SÁCH CELEBITY 100