Đại dịch covid-19 khiến ngành bán lẻ rơi vào giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều năm nhưng ông Trần Ngọc Thái Sơn, nhà sáng lập Tiki nhận ra một điểm sáng, thị trường thương mại điện tử chuyển động nhanh hơn.

VÀO NGÀY CUỐI CỦA GIAI ĐOẠN GIÃN CÁCH XÃ HỘI phòng chống đại dịch Covid-19, giữa văn phòng rộng thênh thang, ông Trần Ngọc Thái Sơn, nhà sáng lập Tiki ngồi một mình. Qua khung kính, vị CEO Tiki có thể nhìn xuống ngã bảy vòng xoay công trường Dân Chủ, giữa cái nắng chang chang buổi trưa, các phương tiện giao thông thưa thớt, khoảng 10 phút lại xuất hiện một nhân viên giao hàng của Tiki trong đồng phục màu xanh dương phóng xe vụt qua. Trong giai đoạn giãn cách xã hội, nhân viên giao hàng của công ty thương mại điện tử này vẫn tất tả hoạt động, len lỏi giao hàng khắp các ngõ ngách thành phố.

Tiki - hành trình 10 năm - ảnh 1

Trần Ngọc Thái Sơn,  nhà sáng lập và CEO Tiki tại văn phòng.

“Tôi có niềm tin vào thương mại điện tử cách đây 10 năm, tin vào các thay đổi do Internet tạo ra. Online là sở trường, mình không có ý định làm offline,” ông Sơn mở đầu trong buổi trả lời phỏng vấn. Ngồi đối diện Forbes Việt Nam qua chiếc bàn lớn đủ 2 m giãn cách, ánh mắt lanh lợi, tác phong linh hoạt, ngay cả trước những câu hỏi khó CEO của Tiki vẫn toát lên sự tự tin, hiểu rõ con đường Tiki đang đi.

Đại dịch Covid-19 đang đẩy ngành bán lẻ truyền thống vào giai đoạn khó khăn. Trái ngược, Tiki có nhiều ngành hàng với nhu cầu tăng vọt. Trong đại dương đỏ thẫm cạnh tranh khốc liệt của ngành thương mại điện tử, nhiều cái tên sớm nở tối tàn, Tiki không chỉ đứng vững mà vươn lên trở thành một trong những tên tuổi hàng đầu, chiếm được thiện cảm của vô số khách hàng dựa trên trải nghiệm khách hàng.

Năm 2019, Tiki là trang thương mại điện tử có lượt truy cập đứng thứ hai tại Việt Nam, sau Shopee. Đại dịch COVID-19 mang đến cho công ty này cả mặt tích cực và tiêu cực. Những tháng đầu năm doanh thu ngành hàng tiêu dùng tăng gấp bốn lần. Đối lập, mảng kinh doanh bán vé máy bay và đặt phòng khách sạn rơi vào trạng thái đóng băng, giống thị trường hàng không và du lịch.

Vào trung tuần tháng 4, Tiki tung ra gói khuyến mãi 10 tỉ đồng, chương trình “Một thập kỷ đi cùng bạn.” Mạng xã hội tràn ngập hình ảnh “tự sướng” của các khách hàng “nhìn lại” hành trình cá nhân gắn bó với trang thương mại điện tử này. “Những ngành phù hợp với xu hướng tiêu dùng của người dân trong mùa dịch tăng trưởng cực kỳ tốt,” ông Sơn hào hứng cho biết.

Vị lãnh đạo tự tin doanh thu của Tiki (tiền thật thu về) cao nhất trong các trang thương mại điện tử tại Việt Nam. Hai năm trôi qua khi Tiki chuyển trụ sở hoạt động từ quận Tân Bình về tòa nhà Viettel Office Bulding (Q.10 TP.HCM) đi cùng với sự thay đổi chóng mặt xét về quy mô hoạt động.

Đội ngũ nhân sự cách đây hai năm cỡ vài trăm đã tăng vọt lên 5.000 người. Môi trường làm việc tại Tiki được quốc tế hóa với sự có mặt của nhiều chuyên gia nước ngoài chinh chiến lâu năm trong lĩnh vực thương mại điện tử như Amazon (Mỹ), Coupang (Hàn Quốc) hay Tokopedia (Indonesia)… “Tiki có độ phủ nhất về chuỗi cung ứng trong các công ty thương mại điện tử ở Việt Nam,” ông Sơn khẳng định.

Tiki sở hữu 34 kho, nằm ở nhiều vị trí chiến lược tại 13 tỉnh thành, mở rộng diện tích kho bãi lên hơn 80.000m2, tăng gấp đôi sau hai năm. Trong hai năm qua, doanh số của sàn thương mại điện tử (đối tác bán hàng qua Tiki) tăng gấp 30 lần. Các ngành hàng kinh doanh được mở rộng lên gần 40 lần với trên 40.000 đối tác bán hàng. Năm 2019, Tiki bán được 50 triệu sản phẩm, tăng gấp năm so với năm 2017. Năm 2020, CEO Tiki kỳ vọng có thể vươn lên cột mốc mới 100-150 triệu sản phẩm bán ra.

Với đứa con tinh thần của mình, CEO 39 tuổi hài lòng nhất về tỉ lệ giao hàng đúng giờ đạt 97%. Thậm chí với TikiNow, dịch vụ giao hàng trong hai giờ con số là 99,97%, tức là trong 10.000 đơn hàng chỉ có ba đơn hàng trễ hẹn. “Với tỉ lệ này, trong khu vực mình chưa thấy công ty nào tốt hơn,” ông Thái Sơn nói.

Báo cáo nghiên cứu thị trường thương mại điện tử Việt Nam của iPrice cho biết, trong mua sắm online thời gian giao hàng phổ biến tại Việt Nam mất 5 – 6 ngày. Dưới tác động dịch bệnh, hành vi khách hàng đã có nhiều thay đổi. Bà Đặng Thúy Hà, giám đốc Nghiên cứu hành vi người tiêu dùng của Nielsen Việt Nam cho biết, theo nghiên cứu của công ty này, trong thời gian dịch bệnh, tỉ lệ người tiêu dùng Việt Nam duy trì việc ăn uống tại nhà xếp thứ ba trong 11 thị trường châu Á được khảo sát.

Tiki - hành trình 10 năm - ảnh 2

Bên cạnh việc khách hàng tập trung tiêu dùng vào nhóm mặt hàng nhu yếu phẩm, một thay đổi đáng chú ý là xu hướng đẩy mạnh mua sắm trực tuyến, giao hàng tại nhà. Chị Lê Bảo Ngọc, 38 tuổi, nhân viên văn phòng ở quận 5, TP.HCM là một trong số khách hàng mới làm quen với thương mại điện tử trong thời gian dịch bệnh. Làm việc tại nhà trong những ngày giãn cách xã hội, chị đặt mua chiếc chảo chống dính Comet CH15-26 có mức giảm giá 60%, chọn dịch vụ giao hàng hai giờ của Tiki.

Tò mò theo dõi hành trình của đơn hàng này trên màn hình di động, chị thấy vài phút đơn hàng lại thay đổi trạng thái: đặt hàng thành công vào lúc 11g59; 4 phút sau đó hệ thống thông báo lấy hàng; 12g07 thông báo đóng gói; 12g15 bàn giao cho bộ phận vận chuyển. Chị Ngọc nhận cuộc gọi giao hàng lúc 13g27, sớm hơn 30 phút. “Tôi không nghĩ thương mại điện tử lại nhanh và tiện dụng như thế,” chị Ngọc nói.

TIKI HOẠT ĐỘNG THẾ NÀO TRONG NHỮNG NGÀY GIÃN CÁCH? “Dịch bệnh không phải là lý do mình có thể chậm trễ hay trì hoãn với cả đơn hàng miễn phí và có phí,” ông Sơn khẳng định TikiNow phục vụ ngày đêm, giao hàng kể cả ngày lễ nên hoạt động luôn thông suốt. Ngay giữa Tết Nguyên đán, đánh giá tình hình dịch bệnh phức tạp, công ty này đã kích hoạt các biện pháp kiểm soát dịch bệnh: đội ngũ vận chuyển được yêu cầu mang khẩu trang trong suốt quá trình làm việc, được phát nước rửa tay, yêu cầu tuân thủ về khoảng cách, kiểm soát thân nhiệt mỗi lần quay về kho nhận hàng...

Nhờ chuẩn bị sớm, kho hàng của Tiki vẫn hoạt động xuyên mùa dịch, theo bộ đánh giá chỉ số rủi ro lây nhiễm Covid-19, đánh giá nguy cơ dưới 30%, tương ứng mức rủi ro thấp, được phép hoạt động. Nhiều nhà bán lẻ truyền thống lúng túng chưa hề chuẩn bị cho phương án kinh doanh trực tuyến trước khi dịch bệnh ập tới đột ngột. Các sàn thương mại điện tử trong đó có Tiki trở thành một phương tiện hỗ trợ phương thức bán lẻ truyền thống.

“Thời điểm này Tiki có thể hỗ trợ giúp đỡ doanh nghiệp Việt Nam rất nhiều. Đây là thời điểm mọi người ưa thích mua hàng online. Nhưng việc tự xây dựng nền tảng trực tuyến đòi hỏi đầu tư, kỹ thuật rất nhiều, một giải pháp là thông qua các sàn,” ông Sơn nói.

Tiki được chọn lọc đối tác bán hàng kỹ càng, tỉ lệ “10 người đến thì từ chối 8 người.” Dù vậy, trong số hàng triệu khách hàng, vẫn có những lời phàn nàn về chất lượng sản phẩm nhận được không như ý xuất hiện trên mạng xã hội hoặc phần bình luận dưới sản phẩm. Cùng với việc mở rộng sàn thương mại, Tiki đang mạnh tay xử lý các gian hàng vi phạm.

Ngay sau Tết Nguyên đán, khi người lao động quay lại làm việc, tâm lý lo ngại dịch bệnh khiến nhu cầu về khẩu trang, nước rửa tay tăng vọt. Một số nhà bán hàng trực tuyến đánh hơi thấy cơ hội kinh doanh béo bở đã đẩy giá bán nhóm sản phẩm phòng chống Covid–19 tăng gấp chục lần.

Giữa tháng 2, cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số công bố có tới 5.200 gian hàng với hơn 21.000 sản phẩm, hàng hóa phòng chống dịch bệnh  Covid-19 bị phát hiện vi phạm về giá trên các sàn thương mại điện tử. Qua rà soát Tiki đã phát hiện 34 đối tác tăng giá bán không hợp lý, ngay lập tức khóa gian hàng. “Xét trên 40.000 đối tác bán hàng thì đây là tỉ lệ rất nhỏ,” ông Sơn nói và khẳng định “Tiki là sàn thương mại điện tử xây dựng bằng chất lượng.”

Tiki là cụm từ viết tắt của chữ “Tiết kiệm” và “Tìm kiếm.” Theo nhà sáng lập “tiết kiệm” với khách hàng có nghĩa tiết kiệm cả tiền bạc lẫn thời gian. Chẳng hạn, qua khảo sát 93% khách hàng hiện hữu hài lòng với Tiki nhờ thân thiện với người dùng, sản phẩm được tìm kiếm khá dễ dàng và chất lượng sản phẩm đảm bảo.

Lý giải, ông Sơn nói, Tiki xây dựng kinh doanh “từ cái lõi đường hoàng nên hàng hóa được sắp xếp, phân loại kỹ càng” giúp việc phân loại tìm kiếm dễ dàng. “Giống như một căn phòng đồ đạc có chọn lọc, được xếp ngăn nắp hợp lý thì việc tìm kiếm  rất dễ, nếu nhét đồ đạc ngổn ngang thì không dễ tìm kiếm,” ông ví von.

TikiNow, dịch vụ giao hàng hai giờ là một niềm tự hào khác của Tiki. Tham khảo mô hình thương mại điện tử ở khu vực, năm 2016, Tiki tung ra dịch vụ giao hàng 24 giờ có tính phí. Kỳ vọng của đội xây dựng sản phẩm mau chóng bị giội một gáo nước lạnh khi thị trường đón nhận hững hờ. Dự án thất bại. Sau này nhìn lại ông Sơn nhận ra với người mua, nhận hàng 24 giờ hay 48 giờ không có nhiều khác biệt.

Tiki - hành trình 10 năm - ảnh 3

“Phải có gì đó đột phá, khác biệt hơn,” nhà sáng lập tự nhủ và dự án TikiNow ra đời: kho bãi mở rộng, các sản phẩm của đối tác ký gửi đầy ắp trong kho, hàng hóa được phân loại sắp xếp khoa học, quy trình lấy hàng, băng chuyền vận chuyển, đóng gói, các tuyến vận chuyển… được tối ưu hóa.

Khi ra mắt, TikiNow thành công vượt xa các dự tính ban đầu, đơn hàng tăng 250% so với sản phẩm giao 24 giờ. Tiki chính thức châm ngòi cho cuộc chiến giao hàng nhanh đẩy các đối thủ vào thế rượt đuổi: Lazada tung dịch vụ giao hàng trong ngày, Shopee có dịch vụ giao hàng trong bốn giờ, Sendo giao hàng ba giờ với một số sản phẩm ở TP.HCM, Adayroi (cũ) giao hàng hai giờ với thực phẩm tươi…

SINH NĂM 1981, tốt nghiệp thạc sĩ thương mại đại học New South Wales (Úc), năm 2010, Trần Ngọc Thái Sơn lập Tiki. Năm 2012, công ty non trẻ này nhận vốn đầu tư từ Cyber Agent Ventures Việt Nam. Sau đó một năm Sumitomo Corp rót tiền giúp Tiki có thêm nguồn lực mở văn phòng và kho hàng riêng, thay thế “kho hàng” đặt trong gara và “văn phòng” giao dịch tại nhà riêng của những ngày đầu khởi nghiệp.

Giai đoạn 2015-2017, đánh dấu bước chạy đà của Tiki với việc đa dạng hóa ngành hàng trở thành một cửa hàng bách hóa tổng hợp trực tuyến, đưa app Tiki vào hoạt động, thành lập trung tâm vận hành (Fulfillment Centers – FC) và xây dựng hệ thống logistics. VNG, JD.com (Trung Quốc), STIC (Hàn Quốc) trở thành cổ đông của công ty.

Hai năm 2018 – 2019, Tiki chuyển từ nước kiệu sang phi nước đại với sự thành công của dịch vụ TikiNow, mở rộng Tiki thành sàn thương mại điện tử, đón thêm nhà đầu tư mới Nothstar - quỹ cổ phần tư nhân. “Logistics là xương sống của thương mại điện tử,” ông Sơn khẳng định.

Thưở khởi nghiệp, một phần muốn nắm bắt tâm lý khách hàng, một phần tài chính hạn hẹp và hạ tầng phục vụ thương mại điện tử chưa sẵn sàng, CEO của Tiki tự đóng gói, tự đi giao hàng. Chính trải nghiệm thực tế khiến Tiki nhất quán với chiến lược phát triển với bộ phận logistics riêng nhằm kiểm soát chất lượng dịch vụ và trở thành nền tảng quan trọng đi đầu trong cuộc chiến tốc độ giao hàng.

Ông Nguyễn Mạnh Dũng, CEO của Cyber Agent Việt Nam, quỹ đầu tư đầu tiên rót vốn vào Tiki từng nhận xét quyết định giải ngân đến từ bốn yếu tố chính: con người, chiến lược kinh doanh đúng, độ lớn của thị trường và khả năng xoay chuyển tình thế. “Trong đó con người là yếu tố quan trọng nhất,” ông nói.

10 năm Tiki phát triển cũng là lúc thị trường thương mại điện tử Việt Nam biến thành một đại dương đỏ. Trước khi Tiki xuất hiện, thị trường có các “ông lớn” như Vật Giá (VCCorp), Chợ Điện Tử (PeaceSoft) hay nhiều website thương mại điện tử hoạt động theo hình thức mua theo nhóm (groupon), tiêu biểu như Nhóm Mua, Mua Chung, Hotdeal…

Thị trường trở nên thú vị với sự xuất hiện của những tay chơi lớn nước ngoài như Lazada (2012), Shopee (2015) đẩy sức nóng cạnh tranh tăng lên, thương mại điện tử biến thành cuộc đua đốt tiền dẫn đến sự ra đi của nhiều cái tên: Deca, Lingo, Beyeu, Vuivui, Robins (Zalora cũ)… Thậm chí trong nửa năm qua thị trường chứng kiến sự rút lui của một trong các tay chơi lớn nhất là Adayroi, thành viên của Vingroup. Ngay sau đó, Lotte.vn trực thuộc tập đoàn Lotte cũng nối gót.

Mới đây, một cái tên khác là Leflair cũng từ bỏ cuộc chơi. “Kinh doanh thương mại điện tử cần rất nhiều tiền. Nhiều doanh nghiệp quyết định sẽ dừng việc đốt tiền. Chúc may mắn cho những người còn lại,” một trang thương mại điện tử đã để lại lời nhắn nhủ trước khi chấm dứt hoạt động.

Theo báo cáo e-Conomy SEA 2019 của Google và Temasek công bố, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt năm tỉ đô la Mỹ, tốc độ tăng trưởng lên tới 81%, đứng thứ hai tại Đông Nam Á, sau Indonesia.

Theo iPrice, cùng với Shopee và Lazada, các công ty thương mại điện tử nội địa Việt Nam như Tiki, Sendo, Thế Giới Di Động nằm trong top 5 về lượng truy cập, trong đó Tiki đứng thứ hai, sau Shopee, sàn giao dịch thương mại điện tử có trụ sở đặt tại Singapore. Shopee thuộc sở hữu của tập đoàn SEA, mạnh về các giao dịch trên ứng dụng di động thậm chí vùng phủ sóng bên ngoài khu vực như tại Đài Loan và Brazil.

Một đối thủ khác của Tiki là Lazada, là tên tuổi hàng đầu, thuộc Alibaba từ năm 2016, hoạt động tại Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á. Theo thống kê của iPrice, hai gã khổng lồ Lazada, Shopee chiếm tới 80 – 90% lượng truy cập toàn thị trường ở Malaysia, Thái Lan, Phillipines, Singapore.

Giám đốc điều hành quỹ đầu tư ESP Capital, Lê Hoàng Uyên Vy nhận xét, một thách thức lớn với Tiki hiện nay là tối ưu hóa hoạt động, tăng tỉ lệ lợi nhuận gộp và giảm chi phí vận hành khi quy mô đã phát triển khá lớn. Cô nhận xét Tiki có tiềm năng trở thành công ty kỳ lân công nghệ (khởi nghiệp có mức định giá một tỉ đô la Mỹ trở lên) của Việt Nam, một yếu tố tích cực thúc đẩy cho hệ sinh thái khởi nghiệp trong nước.

Ông Sơn cho biết, “kỳ lân” không phải là mục tiêu cuối cùng mà có thể chỉ là một ga nhỏ trên hành trình phát triển khi dư địa cho thương mại điện tử Việt Nam phát triển còn nhiều, đặc biệt dịch bệnh đẩy thị trường thương mại điện tử đi nhanh hơn. “Với ngành công nghệ, công ty lớn vẫn chưa chắc thành công, công ty nhỏ chưa chắc đã đủ nhanh để nắm bắt được cơ hội. Chỉ có công ty nhanh và uyển chuyển thì chắc thắng,” ông Sơn nói. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 84, tháng 5.2020

Đọc thêm>>>
Tốc độ của Tiki
Tiki mua công ty bán vé trực tuyến TicketBox
Thương mại điện tử đua đầu tư kho vận hậu cần
Facebook Shops đưa doanh nghiệp nhỏ lên thương mại trực tuyến
Blockchain: Bước tiếp theo của ông chủ bán lẻ trực tuyến Overstock
Quảng “nổ” tiếp tục dấn thân
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng

"Chúng ta có thể bất chấp luật lệ của con người, nhưng không thể chống lại những quy luật tự nhiên". ---- Jules Verne - nhà văn

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 84 tháng 5.2020

 Số 84 tháng 5.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - HÀNH TRÌNH 10 NĂM

    Đại dịch COVID-19 khiến ngành bán lẻ rơi vào giai đoại khó khă nhất trong nhiều năm nhưng ông Trần Ngọc Thái Sơn, nhà sáng lập Tiki nhận ra một điểm sáng khi thị trường thương mại điện tử đi nhanh hơn.

  • - VỮNG VÀNG TAY LÁI

    Sau khi chiếm thị phần lớn trong mảng bán lẻ điện thoại, điện máy, Thế Giới Di Động đặt mục tiêu chiếm thị phần lớn trong chuỗi bán lẻ bách hoá.

  • - SAU NHỮNG NỐT TRẦM

    Sở hữu nhiều mô hình bán lẻ đa dạng, Saigon Co.op đang hướng tới bán lẻ đa kênh và tăng trải nghiệm khách hàng.

  • - TRÒ CHUYỆN CÙNG FORBES VIỆT NAM
  • - XOAY CHUYỂN TRONG ĐẠI DỊCH
  • - DANH SÁCH MIDAS
  • - GIÀU NHẤT THẾ GIỚI