Năm năm trước, tỉ phú Harsh Mariwala đã đưa ra một quyết định thông thái khi trao quyền quản lý công ty Marico của mình cho CEO Saugata Gupta.

Tỉ phú Harsh Mariwala và cuộc chuyển quyền cẩn trọng  - ảnh 1

“Nếu bạn muốn ký từng tấm séc một thì bạn sẽ không có thời gian để làm những việc trong tương lai,” Harsh Mariwala chia sẻ. Ảnh: Aniruddha Chowdhury/Mint/Getty Images

VÀO THỜI ĐIỂM TỈ PHÚ HARSH MARIWALA QUYẾT ĐỊNH CHUYỂN GIAO quyền kiểm soát hằng ngày tại doanh nghiệp khổng lồ hàng tiêu dùng Marico, ông đã có sẵn câu thần chú cho vai trò chủ tịch tại công ty do ông thành lập và điều hành trong 24 năm: “Vận dụng trí óc, chuyển giao công việc”. Mariwala, 68 tuổi, cho biết. “Toàn bộ mục tiêu là tăng thêm giá trị, chứ không phải kiểm soát.”

Quyết định từ bỏ quyền quản lý công ty có trụ sở tại Mumbai do ông thành lập năm 1990 (ông và gia đình vẫn sở hữu 59% công ty) vào năm 2014 là bước đệm giúp Mariwala trở về vai trò doanh nhân nguyên thủy: Mariwala hiện tập trung vào các sáng kiến kinh doanh và từ thiện mới, bao gồm các khoản đầu tư khởi nghiệp, chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cho những cư dân bị thiệt thòi của Ấn Độ và cuốn sách sắp ra mắt về những bài học trong hành trình khởi nghiệp của ông.

Mariwala bắt đầu kinh doanh vào năm 1971, khi ông bỏ qua cơ hội du học ngành kinh doanh để cùng cha và các chú bác của mình làm việc tại Bombay Oil Industries, công ty buôn bán gia vị, chiết xuất gia vị, hóa chất và dầu mà gia đình họ thành lập vào năm 1947. Năm 1990, Mariwala thành lập Marico nhằm phát triển và tiếp thị các nhãn hiệu của Bombay Oil: Parachute, Saffola và nhãn hiệu dầu ăn Sweekar, đã được bán cho doanh nghiệp thực phẩm khổng lồ Cargill của Hoa Kỳ vào năm 2011.

“Tôi phải mất hai đến ba năm để thuyết phục gia đình,” ông nói. “Tôi đảm bảo với họ rằng quyền sở hữu sẽ không thay đổi nhưng có sự phân chia quyền quản lý nhiều hơn để tôi có thể đưa ra những quyết định độc lập.”

Công ty non trẻ này không có vẻ hào nhoáng, và theo như Mariwala nhớ lại, tuyển dụng các sinh viên tốt nghiệp ngành quản lý là một điều khó khăn, vì họ không sẵn lòng làm việc trong văn phòng của công ty tại khu vực Masjid Bunder đông đúc ở Mumbai. Ông đã phỏng vấn các nhân viên tương lai tại một câu lạc bộ thể thao và thuyết phục họ về tương lai của Marico.

Việc chuyển đến một văn phòng mang phong cách công ty nhiều hơn vào năm 1992 đã khiến việc tuyển dụng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Marico tiến hành IPO vào năm 1996 và trong vòng ba năm đã đẩy lùi thách thức từ gã khổng lồ hàng tiêu dùng Hindustan Unilever trên thị trường dầu chăm sóc tóc.

Marico giành thắng lợi và năm 2006 Hindustan Unilever đã từ bỏ, bán thương hiệu dầu chăm sóc tóc Nihar của mình cho Marico với giá hơn 2 tỉ rupee (khoảng 28 triệu đô la Mỹ). Sau đó, họ tiếp tục mua lại các thương hiệu chăm sóc tóc ở Ai Cập và Nam Phi. Hiện nay, Mariwala vẫn tổ chức các cuộc họp đánh giá hằng tháng với giám đốc điều hành và CEO Saugata Gupta, nhưng hạn chế liên quan ở cấp độ chiến lược.

“Làm thế nào để phát triển nếu bạn không tự làm mình trở nên dư thừa?” Mariwala chia sẻ. “Tôi không nói rằng bạn nên thoái thác trách nhiệm, vì trách nhiệm của mỗi người là như nhau. Bạn cần phải có các nhiệm vụ chính. Nhưng nếu bạn muốn ký từng tấm séc một thì bạn sẽ không có thời gian để làm những việc trong tương lai.”

Tỉ phú Harsh Mariwala và cuộc chuyển quyền cẩn trọng  - ảnh 2

Theo Kavil Ramachandran, giáo sư và giám đốc điều hành Trung tâm doanh nghiệp gia đình Thomas Schmidheiny tại trường Kinh doanh Ấn Độ ở thành phố Hyderabad, sự chuyển đổi từ phong cách gia đình sang quản lý chuyên nghiệp tương đối thuận lợi vì Mariwala hiểu rõ vai trò của mình và đã phát triển những lợi ích khác để giữ cho mình bận rộn.

“Ông ấy đã chuẩn bị đầy đủ năng lực nội bộ để Marico có thể tự mình kinh doanh được,” Ramachandran cho biết, “và bằng chứng rõ ràng của điều này là hiệu suất hoạt động của công ty trong những năm gần đây.” Mariwala đang sử dụng thời gian rảnh rỗi của mình để theo đuổi các dự án về thú cưng không liên quan đến Marico, bao gồm cả việc kinh doanh chăm sóc sức khỏe giấc ngủ vẫn còn dưới dạng phác thảo và công ty chưa niêm yết AquaCentric Therapy của ông, cung cấp vật lý trị liệu dưới nước tại hai cơ sở ở Mumbai.

Ông cũng là giám đốc điều hành của nhà cung cấp dịch vụ làm đẹp Kaya, chuỗi phòng khám chăm sóc tóc và da mà ông thành lập năm 2003. Thời điểm đó Kaya thuộc công ty Marico và năm 2013 được niêm yết thành công ty riêng biệt. Kaya có 120 phòng khám ở Ấn Độ và Trung Đông, nhưng đã lỗ hơn 2 triệu đô la Mỹ trong năm tài chính gần nhất.

“Thách thức của Kaya hiện nay là sự cạnh tranh từ các bác sĩ da liễu,” Mariwala cho biết. Mariwala cũng làm việc cùng con trai Rishabh, người điều hành công ty quản lý tài sản gia đình, Sharrp Ventures, được thành lập vào năm 2014 bằng cách sử dụng cổ tức từ Marico. Rishabh, 37 tuổi, giám đốc điều hành Sharrp cho biết: “Tôi không muốn gom hết mọi vốn liếng vào cùng một chỗ.”

Trong số các khoản đầu tư của Sharrp, có cổ phần tại chuỗi bia lớn nhất Ấn Độ, The Beer Café, công ty dinh dưỡng HealthKart, công ty bảo mật điện tử Securens và nhà bán lẻ sản phẩm làm đẹp Nykaa. “Chúng tôi đặt 80% khoản đầu tư của mình vào các công ty đã niêm yết và 20% vào một loạt các công ty khởi nghiệp.”

Mariwala cũng hỗ trợ các doanh nhân thông qua quỹ Ascent Foundation do ông thành lập năm 2012. Các thành viên Ascent, được chọn từ nhiều ngành khác nhau và được sắp xếp thành các nhóm từ 10 đến 12 thành viên gặp nhau hằng tháng. Ascent đã có hơn 500 thành viên tại Chennai và Mumbai.

Mariwala thành lập công ty đầu tư từ thiện khác để hỗ trợ sức khỏe tâm thần. The Mariwala Health Initiative, do ông điều hành cùng với con gái Rajvi, cung cấp các khoản tài trợ và hỗ trợ cho các chương trình và tổ chức về sức khỏe tâm thần. “Chúng tôi giúp cho các cộng đồng bị thiệt thòi dễ dàng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần,” Rajvi, 39 tuổi, cho biết. “Do đó, chúng tôi thực hiện các dự án ở vùng nông thôn Ấn Độ hoặc vùng núi Uttarakhand hoặc ở các khu ổ chuột ở nơi thành thị.”

Và bằng cách nào đó, Mariwala cũng có thời gian để viết một cuốn sách về hành trình khởi nghiệp của mình, dự kiến được nhà xuất bản Penguin Random House xuất bản vào năm tới. “Đầu óc của tôi rất năng động,” Mariwala nói. “Tôi cảm thấy sự thôi thúc mạnh mẽ bên trong để chứng minh các ý tưởng mới. Tôi liên tục làm mới bản thân mình.” 

Tỉ phú Harsh Mariwala và cuộc chuyển quyền cẩn trọng  - ảnh 3

CỖ MÁY TRƠN TRU Mặc dù kinh tế Ấn Độ đang chững lại, nhưng CEO Gupta không lúng túng. “Chúng tôi đang cố gắng tự mình tạo nên sự đột phá,” Gupta, người được Mariwala trao quyền kiểm soát từ năm 2014, cho biết. “Thứ đưa chúng tôi đến mốc này sẽ không thể đưa chúng tôi đến mốc tiếp theo.”

Để đạt được điều đó, công ty đang tập trung vào việc mở rộng các sản phẩm và thị trường mới, từ món xúp giàu protein ở Ấn Độ đến dầu cho trẻ em ở Bangladesh và lăn khử mùi tại Việt Nam. Chiến lược này có vẻ hiệu quả: Các nhà phân tích dự báo tăng trưởng doanh số trong năm tài chính hiện tại của Marico tăng khoảng 11% so với con số 73 tỉ rupee (1 tỉ đô la Mỹ) năm ngoái, và con số năm ngoái vốn đã cao hơn 16% so với năm trước nữa.

Công ty đã công bố mức lợi nhuận ròng năm ngoái là 9,3 tỉ rupee (131 triệu đô la Mỹ), tăng 14% so với năm trước nữa. Cổ phiếu của Marico tăng 22% trong năm qua, nâng giá trị tài sản ròng của Mariwala 2019 lên 16%, đạt 4,6 tỉ đô la Mỹ, đưa ông lên vị trí thứ 24 trong danh sách của Forbes. Năm ngoái ông xếp thứ 32. Tạo sự đột phá cho Marico là động thái kịp thời của Gupta.

Các thương hiệu của Marico, đặc biệt là hai sản phẩm hàng đầu của họ, dầu dừa Parachute và dầu ăn Saffola, chiếm lĩnh thị trường nội địa, nhưng phải đối mặt với thách thức ngày càng tăng từ các đối thủ rủng rỉnh tiền bạc như Dabur trong mảng dầu chăm sóc tóc (thuộc sở hữu của gia đình Burman của Ấn Độ, xếp thứ 13); trong mảng dầu ăn có Fortune, liên doanh giữa công ty Gautam Adani (xếp thứ 2) và công ty Wilmar International của ông trùm Singapore Kuok Khoon Hong; trong mảng thực phẩm họ có sự cạnh tranh từ iD Fresh Food, được tỉ phú công nghệ Azim Premji (xếp thứ 17) hỗ trợ.

Gupta cho biết: “Tôi tin rằng nếu chúng tôi không có sự thay đổi về sản phẩm thì sự tăng trưởng sẽ càng khó khăn hơn.” Do đó, thay vì cạnh tranh trong các thị trường mang tính cạnh tranh cao như dầu gội hay xà phòng, Gupta nhắm đến các sản phẩm mới, thích hợp, là phân khúc mà Marico có thể sáng tạo và chiếm lĩnh thị trường.

Tại Ấn Độ, Marico đã bắt đầu phát triển các loại thực phẩm mới cho sức khỏe, bao gồm nhiều loại bột yến mạch ăn liền với hương vị được điều chỉnh phù hợp với khẩu vị địa phương, ví dụ như hương vị của món Mumbai pav bhaji, cùng với chanh và bạc hà. Để phân phối sản phẩm, Marico đã lắp đặt máy bán hàng tự động trong văn phòng, bệnh viện và phòng tập thể dục trên khắp Mumbai, Pune và New Delhi.

Gần đây, Marico cũng đã tung ra dòng sản phẩm xúp, thức uống lắc, trà xanh và các sản phẩm cà phê của riêng mình. Công ty cũng tung ra các sản phẩm làm sạch da và cạo râu cho nam giới cùng một dòng sản phẩm chăm sóc da cao cấp. Mặc dù các phân khúc mới này chỉ chiếm 6% doanh thu nội địa, nhưng Marico dự kiến doanh số của các sản phẩm này sẽ tăng 20% mỗi năm trong ba đến năm năm tới.

Gupta cho biết: “Nếu xem Parachute và Saffola là động cơ số một, thì những sản phẩm mới này là động cơ số hai và số ba.” Marico cũng đang mở rộng ra nước ngoài, bao gồm Bangladesh, Myanmar, Việt Nam và Trung Đông. Doanh số bán hàng quốc tế hiện chiếm hơn 1/5 tổng doanh thu toàn cầu của Marico.

Tỉ phú Harsh Mariwala và cuộc chuyển quyền cẩn trọng  - ảnh 4

Parachute vẫn là sản phẩm đạt doanh số lớn nhất của Marico ở Bangladesh, nhưng gần đây họ đã tung ra một dòng sản phẩm dầu cho trẻ em và các sản phẩm dành cho trẻ em khác tại nước này. Công ty Marico cũng đã xâm nhập vào thị trường Việt Nam qua nhãn hiệu dầu gội và khử mùi cho nam giới X-Men (không liên quan đến các siêu anh hùng trong phim X-Men).

Để bắt kịp xu hướng chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của Ấn Độ, năm ngoái Marico đã chi khoản tiền không được tiết lộ cho khoảng 23% cổ phần của ứng dụng thể dục và chế độ ăn kiêng Revofit, và cho biết họ dự kiến nâng tỉ lệ sở hữu lên 37% trong năm nay.

Vì các giám đốc điều hành lớn tuổi có thể không biết khách hàng trẻ tuổi muốn gì, Marico đã chuyển hướng sang thế hệ Thiên niên kỷ, những người chiếm tới 65% trong số 2.273 nhân viên của công ty. Họ đang làm công tác hướng dẫn ngược, nơi các nhân viên trẻ hơn dạy cho những người lớn tuổi về các chủ đề như tiếp thị kỹ thuật số.

Để trở nên hợp thời hơn, Marico cũng đã áp dụng một quy tắc ăn mặc thông minh và thay thế các hội thảo đào tạo bằng các hướng dẫn trực tuyến. “Thế hệ Thiên niên kỷ rất khác biệt,” Mariwala chia sẻ. “Họ có trách nhiệm với xã hội. Họ thích tự nhiên hơn nhân tạo. Họ rất nhạy cảm với sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.”

Công ty đang hướng đến các xu hướng mới như càng ngày càng có nhiều người ưa thích việc dùng cây nha đam để chống lão hóa và than đá để làm sạch sâu. Trong số các sản phẩm mới của hãng có dầu dừa dành cho tóc Parachute Advansed Aloe Vera Enriched và dòng sản phẩm làm sạch da và cạo râu cho nam giới Set Wet Studio X Charcoal.

Marico cũng đã ra mắt sản phẩm Set Wet Studio X vào năm ngoái vì ban đầu họ chỉ bán sản phẩm trực tuyến, là một phần của nỗ lực lớn hơn nhằm phát triển thêm về thương mại điện tử. Sự đột phá do Gupta khởi xướng còn lâu mới kết thúc.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 79, tháng 12.2019

Đọc thêm >>>
Ông trùm vận chuyển xây đế chế khách sạn tỉ đô
Cậu bé thông minh biến số học thành công ty edtech giá trị nhất thế giới
Từ kinh doanh ghế massage thành gã khổng lồ về chăm sóc sức khỏe
25 công ty khởi nghiệp trị giá tỉ đô tiếp theo
Công ty tỉ đô từ khởi nghiệp xây tương lai cho công nghệ sinh học
Thành tỉ phú nhờ khởi sự làm nhà sản xuất cờ tỉ phú


"Sức khỏe tốt và trí tuệ minh mẫn là hai điều hạnh phúc nhất của cuộc đời". ---- Publilius Syrus - Nhà văn

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 83 tháng 4.2020

 Số 83 tháng 4.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - MẮT XÍCH THIẾT YẾU

    Dịch vụ kiểm định là mắt xích nhỏ nhưng quan trọng để nông sản Việt Nam xuất khẩu vào các thị trường tiêu dùng cao cấp

  • - TRUY XUẤT NGUỒN GỐC

    Cùng với kiểm định, truy xuất nguồn gốc là chìa khóa giúp nông sản của Việt Nam đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường tiêu chuẩn chất lượng cao

  • - MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO TRỒNG TRỌT VIỆT NAM
  • - TRƯỚC KHI TUNG CÁNH

    Phát triển phần mềm quản lý giúp các nhà xe hoạt động hiệu quả, Phan Bá Mạnh nhắm tới dùng dữ liệu để nâng cao hiệu quả kinh doanh vận tải hành khách

  • - DANH SÁCH FINTECH 50
  • - THAY ĐỔI CUỘC CHƠI

    William Tanuwijaya đưa Tokopedia trở thành kỳ lân lớn thứ ba của Đông Nam Á và anh vẫn chưa dừng lại ở đó

  • - ĐỐI THỦ MỚI CỦA ELON MUSK