Nền y tế cần vận hành ra sao trước xu thế các phương tiện số đang làm thay đổi vai trò bệnh nhân trong tiếp cận dịch vụ y tế, kể cả góc độ thông tin y khoa lẫn tính lan truyền cộng đồng?

Thị trường y tế số toàn cầu tăng trưởng 20% hàng năm, từ 80 tỉ USD năm 2015 ước đạt đến 200 tỉ USD từ 2020, theo số liệu của AMR-Roland Berger. Trong tổng thể này, các ứng dụng và thiết bị kết nối không dây (wireless health) chiếm đến 110 tỉ USD, tăng 23% mỗi năm; bệnh án điện tử (EMR/EHR) tăng 4%; y tế từ xa (telehealth) tăng 15%; chăm sóc sức khỏe qua di động (mobile health) tăng 41%.

Thay đổi để bứt phá trong y tế số - ảnh 1

 Bác sĩ Nguyễn Thành Danh

ĐỔI MỚI CÁCH THỨC VẬN HÀNH. Vậy y tế cần vận hành ra sao khi các phương tiện số đang làm thay đổi vai trò bệnh nhân trong tiếp cận dịch vụ như vậy? Cho dù tương tác truyền thống bác sĩ – bệnh nhân vẫn đóng vai trò chính nhưng bệnh nhân ngày nay đã chủ động tham gia vào hệ sinh thái y khoa, khi dữ liệu bệnh án điện tử được chia sẻ trực tuyến đến bác sĩ và các đơn vị bảo hiểm y tế trong tương lai rất gần.

Tương tác bác sĩ – bệnh nhận ở vai trò trung tâm sẽ được chèn vào bởi các công ty điều hành hệ thống di động trực tuyến (platform/agencies). Các dụng cụ y khoa di dộng đeo tay cảm ứng (wearable+app) đang làm mờ đi mối quan hệ truyền thống, giúp bệnh nhân tìm đến dịch vụ y tế và bác sĩ cách tốt nhất.

Các dữ liệu sức khỏe cá nhân (EHR) và kết nối di động (m-health) còn thúc đẩy việc kê toa điện tử, đe dọa cả các mô hình nhà thuốc truyền thống. Vì lẽ đó các đại gia ngành dược đã có những động thái mua bán – sáp nhập (M&A) với các startup y tế và các công ty thiết bị “cá nhân hóa y tế qua di động”…

Việc chủ động tương tác và kết nối trong hệ sinh thái y khoa càng làm phân khúc và đan chéo các quan hệ truyền thống giữa bệnh nhân và bác sĩ. Dữ liệu sinh học theo thời gian thực hỗ trợ theo dõi sớm và đánh giá kết quả điều trị kịp thời, phản hồi nhanh... đã ảnh hưởng đến hầu hết các thành tố trong hệ sinh thái y tế như bảo hiểm, công ty dược, bệnh viện – nhà cung cấp dịch vụ...


"Nâng tầm các startup Việt Nam thành một kết nối quy mô lớn có giá trị kêu gọi đầu tư hay tạo giá trị dẫn dắt mô hình doanh thu là một thách thức lớn."

Điều đó buộc các hệ thống chăm sóc y tế phải tập trung vào bệnh nhân và các giải pháp trị liệu y tế mới, các bên liên quan phải tính toán về mô hình kinh tế của mình. Mô hình P4 medicine (Predictive, Preventive, Personalized & Participatory) được giáo sư L.Hook nhắc đến: bệnh nhân chủ động hơn, cá nhân hóa việc phòng ngừa bệnh tật. Khách hàng gắn kết hơn trong tương quan tiếp cận, tự tìm kiếm dịch vụ y tế qua các phương tiện số.

VẬY CƠ HỘI NÀO CHO STARTUP? Thử quan sát những chuyển biến tại Việt Nam để đánh giá những cơ hội nào trong nền y tế số nói chung và startup nói riêng?

Trong các mảng như công nghệ y tế (digital healthtech) hay bệnh án điện tử (ERM) không có nhiều đất cho các startup do tính chất quy mô kết nối, các tiêu chuẩn quốc gia, nguồn lực phát triển hiện tại và khả năng nâng cấp trong tương lai.

Các tập đoàn lớn như FPT, VNPT đang phát triển phần mềm bệnh viện - bệnh án điện tử (HIS/EMR), Viettel phát triển hệ thống kết nối dữ liệu nhà thuốc… Trong tương lai gần các định hướng chuẩn hóa quốc gia ra đời sẽ tạo cơ sở cho các tập đoàn lớn công nghệ lớn thích ứng với hệ thống dữ liệu y tế bệnh viện. Nếu không, các đại gia toàn cầu có thể hợp tác và địa phương hóa như là Epic, Cerner, McKesson (Mỹ) đang tìm cơ hội vào Việt Nam, hoặc đã vào như IBM Watson…

Y tế từ xa và qua thiết bị đi động (telemedicine/m-health): Cả hai mảng đều có tiềm năng cho các startup về xây dựng cơ bản hệ thống riêng lẻ, điều chỉnh theo từng bệnh viện – phòng khám, khi hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS), kết nối y tế qua thiết bị di động phổ biến và tiện dụng cho chăm sóc y tế ban đầu, bác sĩ gia đình hay tuyến địa phương…

Các thiết bị di động cá nhân tích hợp cảm ứng theo dõi sức khỏe cũng góp phần phát triển y tế từ xa. Kết nối y tế qua các nền tảng (platform) này dễ thực thi, phù hợp từng đơn vị y tế nhỏ như phòng khám tư nhân… Các thiết bị tương tác với người dân sẽ đánh giá đo lường, ghi nhận, tầm soát căn bản, khám ban đầu…

Việc kết nối các dịch vụ dễ làm, không đòi hỏi nguồn lực lớn, thực hiện cho từng cơ sở y tế - nhóm bệnh và nhóm tiêu dùng y tế, sẽ là phân khúc thị trường lớn cho nhiều startup y tế tham gia. Giá trị phát triển sản phẩm và doanh nghiệp trong tương lai sẽ phụ thuộc rất lớn về việc tạo ra “trải nghiệm khách hàng bệnh nhân tích cực và cải tiến nhất”.

Có khá nhiều startup kết nối nhu cầu chăm sóc y tế qua các nền tảng tương tác như lên lịch hẹn khám chữa bệnh (booking), cung ứng nhân sự y tế, tư vấn bệnh nhân… nhưng việc vận hành platform, hiệu chỉnh tối ưu giá trị trong platform y tế vẫn còn khá lúng túng do chưa nắm hết hành vi khách hàng - bệnh nhân và bác sĩ - nhân viên y tế, vốn phức tạp hơn các “booking” về sản phẩm tiêu dùng - thương mại với phân khúc khách hàng đơn giản hơn của lĩnh vực y tế.

Thay đổi để bứt phá trong y tế số - ảnh 2

Các dịch vụ y tế kết nối qua di động đang ngày càng phổ biến trong dân chúng. Ảnh: Forbes

Nâng tầm các startup Việt Nam thành một kết nối quy mô lớn có giá trị kêu gọi đầu tư hay tạo giá trị tương tác, dẫn dắt mô hình doanh thu cũng là thách thức lớn. Hiện các startup này tại Việt Nam có thể tham gia cung ứng một phần giá trị trong hệ sinh thái y tế tư nhân, tự cải tiến để chuẩn bị cho tương lai. Tuy nhiên việc này khá chậm trễ và thách thức, khi các platform hay ứng dụng (app) quốc tế thâm nhập thị trường với phiên bản Việt hóa, có tính chuẩn hóa y khoa cao, tương tác rộng và mô hình kinh doanh có hệ sinh thái rất mạnh.

Kinh doanh sản phẩm sức khỏe qua kênh thương mại điện tử (consumer health e-commerce) cũng đang phát triển tốt. Dịch vụ cung ứng sản phẩm y tế như thuốc không kê toa (OTC), thực phẩm chức năng, vật dụng y tế cá nhân hay dịch vụ chăm sóc đơn giản tại nhà (chăm sóc điều dưỡng, sau sinh, người già yếu, vật lý trị liệu, chế độ ăn kiêng, nhân viên tập luyện sức khỏe dành cho cá nhân…) đang bùng nổ trên các nền tảng sinh thái y tế.

Tại Việt Nam, mô hình các chuỗi nhà thuốc mọc lên hàng loạt (Pharmacity, Vinfa, Long Châu…) đang thúc đẩy các tiện nghi y tế tiêu dùng tại chỗ, cùng với việc cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các giao dịch thương mại điện tử về sản phẩm y tế. Nhóm các startups phát triển mô hình kinh doanh này chắc chắn đi nhanh nhất và rộng khắp, nhưng lại theo hướng tối đa hóa tiêu dùng y tế hơn là tạo giá trị chăm sóc sức khỏe cho ngành y.

Không thể không nhắc đến các “tay chơi mới” trong lĩnh vực công nghệ truyền thông hay phát triển phần mềm, mạng di động… đã và đang tạo sự đột phá trong lĩnh vực y tế, có thể làm cho các kết nối truyền thống, đó là: Nhà nước - chính sách y tế - bảo hiểm - người chi trả - công ty dược và trang thiết bị vật tư y tế - bệnh viện -phòng khám, nhà cung cấp dịch vụ y tế… phải thay đổi đột phá cho các giá trị số hóa.

Chúng ta đã nghe đến nhiều khái niệm dịch vụ vụ y tế mới và các dịch vụ này sẽ sớm xuất hiện trong thời gian tới đều có liên quan đến "di động" (mobile hay m-) hay “từ xa” (tele-) như điều trị từ xa (telemedicine), chăm sóc điều dưỡng từ xa (tele-nursing), chăm sóc sức khỏe gia đình từ xa (tele-homecare), tư vấn điều trị qua video với nhân viên y tế từ xa (tele-video consulting) hay phòng mạch tư ảo qua điện thoại di động (m- health clinics)…

(*) Thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Thành Danh, chuyên gia tư vấn và quản lý dự án tiếp thị y tế, giám đốc điều hành tập đoàn Besins Healthcare

Đọc thêm>>>
Thách thức của y tế số: Lấy bệnh nhân làm trung tâm
GE muốn đẩy mạnh công nghệ AI vào ngành y tế Việt Nam
Hệ sinh thái khởi nghiệp y tế: Cần xây dựng chứ không thể nương nhờ
Trong cách CMCN 4.0, tốc độ sáng tạo mới quyết định thành công
Thu hút đầu tư vào y tế: Chờ sự phân định công - tư
[Infographics] Startup công nghệ y tế tại Việt Nam: Nhỏ và ít

"Bí quyết đổi mới là tập trung toàn bộ sức lực, nhưng không phải để chống lại cái cũ mà để xây dựng cái mới". ---- Socrates - Triết gia Hy Lạp cổ đại

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 79 tháng 12.2019

 Số 79 tháng 12.2019

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - MONG MUỐN HOÀN MỸ

    Công ty lữ hành vạch những tiêu chuẩn hài lòng khách hàng để tiếp thi truyền miệng hiệu quả

  • - ĐIỂM ĐẾN DI SẢN

    Di sản Hội An thu hút khách với chiều sâu về văn hoá nhưng áp lực phát triển nóng

  • - LEGACY YÊN TỬ - MGALLERY : KẾT NỐI XƯA &NAY

    Legacy Yên tử MGallery không nhằm tạo ra một không gian đồ sộ để mọi người trầm trồ. Vì nếu thế, nó sẽ phá hỏng phần chính là văn hoá Việt Nam, là gần gũi và hoà hiếu.

  • - HÀNH TRÌNH NGHĨ DƯỠNG

    Fusion phát triển khách sạn, dịch vụ nghĩ dưỡng tập trung vào chăm sóc sức khoẻ

  • - LÊN RỪNG XUỐNG BIỂN

    Đối diện với rủi ro là cách nhiểu người chọn cho chuyến du lịch của họ.