Sao Ta (Fimex) nắm bắt cơ hội, trở thành công ty chế biến tôm lớn của Việt Nam, xuất khẩu vào những thị trường khắt khe nhất.

CÁCH TP.HCM HƠN BỐN GIỜ XE HƠI, trụ sở công ty cổ phần Sao Ta (Fimex) tại trung tâm thành phố Sóc Trăng mặt tiền nằm trên quốc lộ 1A nhộn nhịp. Trong chiếc áo sơ mi giản dị, ông Hồ Quốc Lực, chủ tịch hội đồng quản trị công ty thoăn thoắt bước ra đón khách. Sau khi mời phóng viên Forbes Việt Nam rửa mặt, uống nước sau chặng đường xa, ông mau chóng bắt đầu buổi làm việc.

Dù là công ty địa phương nhưng tác phong công nghiệp đã hình thành trong nếp tư duy của vị lãnh đạo đã đưa Sao Ta nằm trong những công ty xuất khẩu tôm lớn nhất Việt Nam. “Công ty chấp nhận làm ở quy mô vừa phải nhưng tập trung kỹ thuật chế biến, làm tỉ mỉ để bán được giá cao,” vị thuyền trưởng của Sao Ta nói.

Sao Ta chậm mà chắc - ảnh 1

Nhiều năm qua thủy sản là một trong các mũi nhọn xuất khẩu cạnh tranh nhất, đưa tên tuổi Việt Nam xuất hiện ở vị trí quan trọng trên bản đồ xuất khẩu thủy sản của thế giới. Trong số hàng trăm công ty xuất khẩu tôm nội địa, Sao Ta kiên định với con đường riêng, phát triển bền vững, tập trung xuất khẩu sản phẩm có hàm lượng chế biến cao, duy trì hiệu quả hoạt động cao.

Tiền thân là công ty nhà nước, sau khi cổ phần hóa, Sao Ta niêm yết từ năm 2006. Trải qua hai lần biến động lớn về cơ cấu cổ đông, hiện nay Sao Ta là thành viên của Pan Group, tập đoàn nông nghiệp thực phẩm sở hữu nhiều thương hiệu thực phẩm nội địa như Bibica, Lafoco, Aquatex Bến Tre... thông qua các hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A).

Năm 2019, Sao Ta ghi nhận doanh thu hơn 3.708 tỉ đồng, tương đương khoảng 160 triệu USD, trở thành một trong ba nhà xuất khẩu tôm lớn nhất Việt Nam. Ước tính, Sao Ta chiếm khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm cả nước. Hơn 96% doanh thu công ty năm qua đến từ hoạt động nuôi và chế biến tôm xuất khẩu.

Sao Ta hiện có ba nhà máy chế biến thủy sản và một nhà máy chế biến nông sản. 80% doanh thu công ty tập trung ở ba thị trường chính Nhật, EU, Mỹ trong đó hai thị trường lớn nhất Nhật Bản và EU lượt đóng góp tỉ trọng 38,6% và 30% tổng doanh thu công ty. Bên cạnh thủy sản, Sao Ta cũng tham gia chế biến nông sản, chủ yếu xuất khẩu thị trường Nhật Bản.

Những năm qua lúc thăng, lúc trầm nhưng tôm, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, luôn nằm trong nhóm tốp năm thế giới về sản lượng tiêu thụ. Hội nghị Triển vọng toàn cầu các nhà lãnh đạo nuôi trồng thủy sản năm 2016 (Global Outlook for Aquaculture Leadership – GOAL 2016) từng công bố nghiên cứu dịch bệnh/thời tiết, chất lượng tôm giống và chi phí thức ăn là ba thách thức chính ảnh hưởng đến hoạt động nuôi trồng tôm tại khu vực châu Á.

Khác với cá tra Việt Nam khẳng định vị thế một mình một chợ trên thị trường quốc tế, tôm Việt Nam đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt với tôm Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Ecuador... các quốc gia có nguồn cung dồi dào và chi phí sản xuất tương đương hoặc thấp hơn. Năm 2019, kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam đạt xấp xỉ 3,4 tỉ USD, giảm gần 5% so với năm 2018 do các trồi sụt của thị trường, ảnh hưởng từ các hàng rào thương mại.

Trong bối cảnh không thuận lợi, doanh thu của Sao Ta chịu tác động, giảm nhẹ 2,5%. Dù vậy, lợi nhuận sau thuế công ty ngược dòng tăng hơn 27%, đạt gần 230 tỉ đồng, mức lãi cao nhất trong lịch sử 24 năm hoạt động. Kết quả này ấn tượng nếu nhìn sang Minh Phú, nhà chế biến sản xuất tôm số 1 Việt Nam với doanh thu đi ngang đạt 16.935 tỉ đồng.

Quy mô doanh thu của Sao Ta hiện chỉ bằng khoảng 1/5 Minh Phú - nhà xuất khẩu chiếm khoảng 20% giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam nhưng lợi nhuận đã bằng một nửa con số 443 tỉ đồng của Minh Phú. Từ năm 2013, Sao Ta đã đẩy mạnh phát triển vùng nuôi tôm riêng, trong đó có 160 héc ta, đạt chuẩn BAP, ASC, tự chủ khoảng 20% nguyên liệu đầu vào.

ASC là tiêu chuẩn của Aquaculture Stewardship Council - tổ chức độc lập, phi lợi nhuận, do quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) và tổ chức Sáng kiến Thương mại Bền vững Hà Lan (IDH) thành lập, nhằm quản lý các tiêu chuẩn toàn cầu đối với việc nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm. Vì vậy sản phẩm công ty đáp ứng các tiêu chuẩn về vệ sinh và truy xuất nguồn gốc theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu có tiêu chuẩn cao.

Ngoài hàng trăm héc ta hợp tác với nông dân nuôi tôm, Sao Ta đang mở rộng 90 héc ta vùng nuôi, dự kiến có thể đưa vào thả giống từ đầu tháng 4.2020. Ông Lực cho biết, năm qua công ty lãi lớn, nuôi tôm trúng cả hai vụ. Tỉ suất “trúng” của Sao Ta khá cao, bình quân đạt trên 90%, có nghĩa cứ trong 10 ao nuôi thì có chín ao nuôi trúng.

Lãnh đạo công ty lý giải, để đạt được tỉ lệ cao Sao Ta lựa chọn mua con tôm bột khỏe, sạch bệnh của các nhà cung cấp uy tín, giá dù cao nhưng bù lại sức đề kháng tốt, tăng trọng nhanh, ít rủi ro dịch bệnh. “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” là tục ngữ đúc rút kinh nghiệm sản xuất trong ngành nông nghiệp. Nhưng với Sao Ta, con giống được đặt lên hàng đầu rồi đến chất lượng nước.

Hai yếu tố này rất quan trọng trong quyết định sự thành bại trong nuôi tôm, loài thủy sinh giá trị cao nhưng nhạy cảm với thời tiết, môi trường nước nên dễ phát sinh dịch bệnh. Để kiểm soát rủi ro này, Sao Ta thành lập bộ phận kỹ thuật nghiên cứu bổ sung đưa loại vi sinh có tên là Bacilus Subtilis vào ao nuôi, tăng chất lượng nguồn nước.

Ông Lực nói vi sinh vật này phổ biến trong xử lý đáy ao nuôi tôm, cá, nhưng cái khác là trại của Sao Ta đã sử dụng vi sinh có trên đồng đất của địa phương, đưa vào phòng thí nghiệm, phân lập và dự trữ. “Quá trình nghiên cứu lên men phải mất gần 2 năm để bảo đảm không bị tạp và đủ sinh khối. Kết quả cho thấy từ khi sử dụng vi sinh này, vi khuẩn gây bệnh gan tụy trong ao giảm thiểu, còn không đáng kể,” ông Lực cho hay.

Sao Ta chậm mà chắc - ảnh 2

Sao Ta cũng rút ra nhiều kinh nghiệm sau 24 năm gắn kết với ngành tôm, với nông dân và chứng kiến những đợt dịch bệnh khiến nông dân “mất trắng”. Vì vậy ngay từ khi phát triển vùng nuôi riêng công ty tuân thủ các nguyên lý kỹ thuật: ao nuôi thiết kế diện tích vừa phải dễ kiểm soát chất lượng nước, đáy ao luôn luôn cao hơn mực nước ngầm nhằm tránh thẩm thấu nước và nước thải dễ thoát, hệ thống quạt phải thiết kế cung cấp đủ oxy hòa tan lúc cho tôm ăn, lúc trời đứng gió.

Ông Lực nói, bí quyết có thể chỉ tóm gọn trong vài dòng nhưng thực chất mất nhiều năm để có thể áp dụng nhuần nhuyễn đem về hiệu quả. “Sao Ta luôn làm theo chính sách đưa ra ngay từ đầu là coi trọng uy tín thương hiệu, giữ vững và nâng cao chất lượng sản phẩm và chấp nhận tốc độ phát triển vừa phải để bảo đảm sự bền vững của mình,” ông nói.

Vị chủ tịch Sao Ta thừa nhận thế mạnh của công ty không nằm ở quy mô hay khả năng cạnh tranh về giá bán mà ở tổ chức sản xuất,  kỹ thuât, tay nghề chế biến của đội ngũ công nhân. Sản phẩm chính là các loại tôm chế biến đông lạnh, bao gồm tôm tươi IQF (Individual Quick Frozen), tôm hấp và các loại tôm có giá trị gia tăng như tôm Nobashi, tôm bao bột chiên… “Trình độ chế biến sản phẩm tôm ở Sao Ta thuộc hàng đầu ở Việt Nam và đã được tiêu thụ ở các hệ thống nhà hàng, hệ thống phân phối lớn,” báo cáo phân tích của công ty Chứng khoán Phú Hưng đánh giá.

KỂ TỪ NGÀY THÀNH LẬP, Nhật Bản luôn là thị trường quan trọng nhất của Sao Ta. Theo ông Lực, nếu các thị trường EU, Mỹ đề cao tính tiện dụng, yêu cầu về tiêu chuẩn an toàn thì thị trường Nhật Bản còn đòi hỏi kiểu dáng bên ngoài và tính tỉ mỉ của sản phẩm chế biến sẵn – những thế mạnh của Sao Ta sau nhiều năm gắn kết và am hiểu tập quán tiêu dùng, tiêu chuẩn chất lượng của thị trường này.

Ông nói Sao Ta luôn có chiến lược phát triển từng giai đoạn, nhưng tất cả lấy việc xây dựng thương hiệu làm hàng đầu: “Trong bối cảnh kinh doanh thời gian qua, đạo đức kinh doanh đang xuống thấp, đồng nghiệp có nhiều ‘thủ đoạn’ kinh doanh mà Sao Ta không thể ‘noi theo’ như sử dụng tôm nguyên liệu có tạp chất, giao hàng thiếu trọng lượng, sai cỡ kích, hủy hợp đồng khi thấy thua lỗ.”

Tiền thân của Sao Ta là công ty Thực phẩm Xuất Nhập khẩu Tổng hợp Sóc Trăng (Fimex), doanh nghiệp quốc doanh do Ban Tài chính quản trị Tỉnh ủy Sóc Trăng thành lập năm 1995. Trước khi công ty này ra đời, ông Lực có 12 năm làm việc trong ngành thủy sản. Từ vị trí nhân viên, từng bước, ông Lực được bổ nhiệm phó tổng giám đốc Stapimex, một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản tên tuổi.

Sau khi Sao Ta được thành lập, ông Lực được điều chuyển công tác và bổ nhiệm dẫn dắt công ty này. Vừa đi vào hoạt động, năm 1998, khi Sao Ta lên kế hoạch vay vốn ngân hàng BIDV mở xưởng chế biến nông sản nhằm khai thác lợi thế nông nghiệp của địa phương thì bất ngờ nhiều khách hàng Nhật Bản tới vùng Đồng bằng sông Cửu Long tìm mua tôm, thay thế cho nguồn cung tại Indonesia bị gián đoạn do khủng hoảng kinh tế – chính trị.

Nhận biết thời cơ, Sao Ta quyết định táo bạo chuyển hướng đưa nhà máy chế biến nông sản đang xây dang dở thành phân xưởng chế biến tôm xuất khẩu. Xưởng chế biến tôm hoàn thành sau  4 tháng thi công nắm bắt được cơ hội vàng xuất khẩu sang Nhật Bản. Đơn hàng dồn dập trong nửa cuối năm 1998, Sao Ta thu hồi vốn đầu tư mở xưởng ngay trong năm đầu hoạt động, điều hiếm thấy trong kinh doanh.

“Nếu lúc đó Sao Ta thực hiện các thủ tục như một doanh nghiệp nhà nước thông thường: làm đúng thủ tục đề nghị, xin phép, lập dự án, thiết kế, thi công... có lẽ sẽ lỡ mất thời cơ. Công ty đã làm và làm rất nhanh, quan trọng là có tiền trả ngân hàng trước hạn,” ông Lực nhớ lại sự quyết đoán đúng lúc đặt nền móng và hình hài cho Sao Ta sau này.

Có những bạn hàng Nhật Bản gắn bó với Sao Ta từ ngày đó cho đến nay. Đầu năm 2000, cánh cửa xuất khẩu thủy sản sang nhiều thị trường quốc tế mở ra, nhiều công ty thủy sản Việt Nam nắm bắt cơ hội gia tăng sản lượng xuất khẩu trong đó có Sao Ta.

Sau khi niêm yết từ năm 2006, cơ cấu cổ đông lớn Sao Ta đã hai lần biến động mạnh. Lần thứ nhất, năm 2012, Hùng Vương, công ty thủy sản dẫn dắt bởi doanh nhân Dương Ngọc Minh mua kiểm soát Sao Ta, sau đó hỗ trợ giúp công ty phát triển mở rộng vùng nguyên liệu. Giai đoạn 2017 – 2018, Hùng Vương có khó khăn về tài chính, Pan Group thế chân Hùng Vương trở thành cổ đông chi phối, Sao Ta trở thành thành viên của tập đoàn thực phẩm chế biến này.

“Bản chất Sao Ta là công ty niêm yết nhưng công ty không có người chủ lớn thì khó mà có định hướng rõ ràng,” vị thuyền trưởng nắm giữ 1,65% cổ phần Sao Ta nói. “Một cách công tâm Pan Group hoạt động bài bản, tạo thêm niềm cảm hứng để Sao Ta mạnh tay hơn đầu tư mở rộng vùng nuôi cũng như tái cấu trúc hoạt động của mình. Thời điểm Pan Group tham gia vào cấp chiến lược, hoạt động công ty khởi sắc rõ nét,” ông Lực đánh giá.

Năm 2020, Sao Ta đặt mục tiêu xuất khẩu 200 triệu USD. Vóc người cao ráo, hóm hỉnh và hoạt ngôn, ông Lực có vẻ bề ngoài trông khỏe khắn hơn so với độ tuổi 64. Từng giữ cương vị phó chủ tịch hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, ông Lực và nhiều thành viên gia đình có thể xem như “gia đình làm nông nghiệp.”

Ngoài ông Lực, linh hồn dẫn dắt Sao Ta, người anh ruột, kỹ sư Hồ Quang Cua, “cha đẻ” loại gạo ST25 được hội nghị Thương mại Gạo thế giới lần thứ 11 tại Manila (Philippines) bình chọn là loại gạo ngon nhất thế giới. Vợ ông, bà Dương Ngọc Kim, phụ trách mảng nông sản, góp khoảng 4% doanh thu cho công ty. Con gái lớn của ông Lực hiện đang quản lý nhà máy chế biến tôm xuất đi EU, Nhật.

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) sắp tới có hiệu lực mở ra cơ hội lớn cho thủy sản Việt Nam trong đó có xuất khẩu tôm. Năm qua, thị trường này nhập khẩu gần 700 triệu USD tôm Việt Nam, trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của tôm Việt. Năm 2018, EU từng trở thành thị trường lớn nhất của Sao Ta nhưng sụt xuống thứ hai vào năm 2019 sau Nhật.

“Nếu xuất vào EU nhiều quá nhìn sâu xa cũng sẽ thấy rủi ro lớn khi độ nhạy cảm thị trường này cao hơn cả Nhật,” ông Lực, người có bằng tiến sĩ kinh tế đánh giá với lý do “cửa mở rộng nhưng vô không dễ”: ở EU cần nguyên liệu đạt chứng nhận, cần các điều kiện tổ chức sản xuất tương đồng, yêu cầu vùng nuôi đạt chuẩn ASC. Đây cũng là lý do Sao Ta mở rộng và đầu tư cho vùng nuôi đạt chuẩn, sẵn sàng nắm bắt khi có cơ hội.

Trong chiến lược phát triển ông Lực cho biết công ty sẽ mở rộng hoạt động trên tất cả ba lĩnh vực chính bao gồm mở rộng quy mô chế biến tôm, chế biến nông sản và tìm đất mở rộng vùng nuôi. Đồng thời, Sao Ta nghiên cứu cải tiến sản xuất sản phẩm thêm ngon, giá bán cạnh tranh, đảm bảo an toàn.

Ông Lực nhận định  thị trường EU dễ dãi ban đầu là vì biết Việt Nam có vùng nuôi tôm đạt chứng nhận ASC, nhưng sau đó có thể từng bước yêu cầu toàn bộ vùng nuôi phải đạt chuẩn. Thực tế diện tích vùng nuôi đạt chuẩn tại Việt Nam chỉ chiếm chưa đến 1% tổng diện tích vùng nuôi. “Đây là nút thắt và là rủi ro tiềm ẩn khi xuất vào thị trường này,” ông Lực nói và nhận định phải đưa Sao Ta phát triển bằng con đường kinh doanh bền vững. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 83, tháng 4.2020 


Đọc thêm >>>
Long Sơn Group: Sẵn sàng thay đổi
Dabaco: Những miếng ghép mô hình chăn nuôi quy mô lớn
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng
Lộc Trời thay tổng giám đốc, cựu phó thủ tướng Đức ngồi ghế hội đồng quản trị
CEO Khải Hoàn: Khởi nghiệp tuổi ngũ tuần

"Những người dân khỏe mạnh là tài sản lớn nhất của bất cứ quốc gia nào". ---- Winston Churchill - Chính trị gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 86 tháng 7.2020

 Số 86 tháng 7.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - KỲ VỌNG LÀN SÓNG THỨ TƯ

    30 Công ty lớn nhất trong danh sách Golbal 2000 đầu tư trực tiếp vào Việt Nam. Nhìn lại ba làn sóng đầu tư trong 30 năm qua để kỳ vọng vào làn sóng thứ tư.

  • - TÁO MỸ TRỒNG ĐẤT VIỆT

    Việt Nam chính thức xuất hiện trong báo cáo về các nhà cung ứng của Apple. Hướng đi sắp tới: sản xuất tại Việt Nam ?

  • - TRONG TỔ SẾU ĐẦU ĐÀN

    Khu công nghệ cao TP.HCM đón các doanh nghiệp công nghệ và thu hút ngành phụ trợ.

  • HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

    Bất động sản công nghiệp nóng lên với sự dịch chuyển chuỗi sản xuất của nhà đầu tư nước ngoài. Quy mô khiêm tốn nhưng khu công nghiệp Long Hậu có hướng phát triển riêng

  • - 25 DOANH NGHIỆP MỸ PHẢN ỨNG SỚM NHẤT TRƯỚC COVID-19

    Bảng xếp hạng mới của Forbes hợp tác với đối tác nghiên cứu Just Capital, đánh giá phản ứng của 100 doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Hoa Kỳ trong đại dịch COVID-19 về khía cạnh hỗ trợ và bảo vệ người lao động, khách hàng và cộng đồng.

  • - NHỮNG CÔNG TY KHỞI NGHIỆP TỈ ĐÔ TIẾP THEO - GƯƠNG THẦN

     Nghệ sĩ ba lê Brynn Putnam có được nguồn doanh thu đột biến 300 triệu đô la Mỹ nhờ một thiết bị tập luyện tương tác có thể treo ở bất cứ nơi đâu trong nhà

  • - DANH SÁCH CELEBITY 100