Rivian - đối thủ mới của Elon Musk - ảnh 1

HIỆN TẠI, TẤT CẢ NHỮNG GÌ NHÀ SẢN XUẤT Ô TÔ KÍN TIẾNG NÀY phải làm là khởi động chương trình chế tạo ô tô và tránh những rào cản từng suýt làm Tesla đổ sụp. Đây là cuộc phỏng vấn hiếm hoi với nhà sáng lập 37 tuổi của Rivian, R.J.Scaringe.

8 giờ sáng một ngày tháng giêng, thời tiết tại Normal, Illinois - cách Chicago chỉ vài giờ lái xe về phía nam - lạnh cóng. Cái ao nhỏ trước nhà máy lắp ráp của Rivian Automotive đã đóng băng, bãi cỏ phủ đầy sương giá và bản tin thời tiết dự báo có tuyết rơi. Trong nhà máy không ấm hơn bao nhiêu.

Gần như toàn bộ cơ sở rộng 242 triệu m2 đều là công trường xây dựng, đang tiến hành quá trình cải tạo khổng lồ trị giá 750 triệu USD để chuẩn bị cho cuối năm nay, thời điểm nhà máy dự kiến bắt đầu xuất xưởng những mẫu xe tải, xe tải nhỏ và SUV chạy pin. Vì vậy, những tiểu tiết như nhiệt độ dĩ nhiên không phải là ưu tiên. Tầng hai, phía trước của tòa nhà nhìn ra nhà máy là khu vực duy nhất đã hoàn thành.

Đây cũng là nơi Mitsubishi, chủ cũ của nhà máy, đặt văn phòng điều hành. Ở thời điểm đó, tầng này chỉ dành cho nhân sự cấp cao. Hiện tại, đây là không gian làm việc mở khổng lồ dành cho mọi người, với quán cà phê, sàn bê tông bóng loáng và tràn ngập ánh sáng tự nhiên, giống hệt bản thiết kế tại trung tâm nghiên cứu và thiết kế của Rivian ở Plymouth, Michigan.

Ý tưởng thiết kế hợp nhất phong cách văn phòng công nghiệp và văn phòng ngoài trời phản ánh hình ảnh thương hiệu của công ty – nhà sản xuất ô tô chế tạo những mẫu xe khả dụng trên nhiều địa hình. Thành lập từ năm 2009, nhưng đến tận năm nay, Rivian mới cho ra mắt mẫu xe đầu tiên.

Họ cũng có văn phòng tại San Jose và Irvine, California, phụ trách phát triển công nghệ và pin. Robert Joseph Scaringe (tên thường gọi là “R.J.”) – 37 tuổi , nhà sáng lập kiêm CEO của Rivian – nói: “Sau khi lau dọn, sơn và lắp đặt thiết bị, chúng tôi có thể sản xuất đến 250.000 xe mỗi năm trong năm năm.”

Tạo dựng một công ty ô tô độc lập không hề dễ dàng. Danh sách những doanh nhân bại trận trong lịch sử ngành ô tô có Preston Tucker, kẻ thách thức Detroit cuối thập niên 1940 và John DeLorean, thất bại trong nỗ lực vực dậy Motor City đầu thập niên 1980. Ngày nay, sản xuất hàng loạt mẫu xe cho thị trường đại chúng khó khăn hơn nhiều so với Tucker và DeLorean trước đây, và hạng mục xe điện (EV) lại càng rủi ro hơn nữa.

Với sự xuất hiện của Rivian, thị trường xe điện không còn là cuộc đua đơn mã. Thập niên 2020 sắp trở thành thập niên của EV. Theo nghiên cứu của Oppenheimer, EV và xe lai sạc điện (plug-in electric hybrid) chỉ chiếm 2,2% tổng số xe bán ra trong quý IV.2019 tại Mỹ. Và chỉ 1/3 trong số đó là xe thuần điện.

Nhưng điều đó đang thay đổi nhanh chóng. Tuy chỉ có 5,1 triệu xe điện bán ra trên toàn cầu trong năm 2018, nhưng số liệu này được kỳ vọng sẽ tăng mạnh trong suốt thập niên – dự kiến sẽ có 21 triệu chiếc bán ra năm 2020, 98 triệu năm 2025 và 253 triệu năm 2030.

Tuy nhiên, chế tạo một chiếc EV mới đòi hỏi phải đầu tư nghiên cứu chuyên sâu vào những thành phần như pin và cơ cấu truyền động. Dĩ nhiên, Tesla, công ty duy nhất gặt hái thành công lớn ở thời điểm hiện tại, cũng từng trải qua giai đoạn khó khăn này.

“Chúng tôi dành rất nhiều thời gian xem xét và tìm hiểu cách tạo dựng những nhà sản xuất ô tô khác”, Scaringe nói. “Và chúng tôi cũng dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu những rủi ro liên quan đến cách xây dựng và mở rộng quy mô kinh doanh, và vốn lưu động cần thiết.”

Rivian - đối thủ mới của Elon Musk - ảnh 2

LÁI VÀ TÌM KIẾM: Mẫu SUV Adventure của Rivian có đủ không gian cho bảy người, nhưng công ty cũng đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế để lắp thêm ghế dành cho những trường hợp cần hỗ trợ khẩn cấp.

Trong 13 tháng qua, anh và đồng sự huy động được 2,85 tỉ USD đầu tư cho tương lai của Rivian. Đầu tiên, hồi tháng 2.2019, Amazon (và vài công ty khác) đầu tư 700 triệu USD. Hai tháng sau, Ford góp thêm 500 triệu USD.

Tháng 9.2019, Cox Automotive, công ty sở hữu nhiều tên tuổi như Autotrader và Kelley Blue Book, tham gia với 350 triệu USD. Và nếu số tiền đó vẫn chưa đủ sức thúc đẩy tham vọng vượt bậc của Scaringe thì ngay trước đêm Giáng sinh, công ty quản lý tài sản T.Rowe Price đã dẫn đầu một vòng đầu tư khác trị giá hơn 1,3 tỉ USD.

Khoản đầu tư đó – đứng đầu là những khoản đầu tư tầm 500 triệu USD, bao gồm từ JIMCO, công ty đầu tư của Abdul Latif Jameel, tập đoàn Saudi Arabia đặt cược lớn vào năng lượng và công nghệ di động – giúp Rivian chạm mức định giá 5,5 tỉ USD.

Sở hữu hơn 20% công ty, Scaringe trở thành tỉ phú mới nhất trong ngành ô tô. Tiền đầu tư cũng giúp Scaringe tăng gần gấp ba lần nhân lực cho Rivian, từ khoảng 700 nhân viên năm 2018 đến hơn hai ngàn nhân viên hiện tại. Nhờ vậy, anh có thể mở rộng quy mô sản xuất trong năm nay.

Câu hỏi đặt ra là: 3 tỉ USD này liệu đã đủ để Rivian hiện thực hóa giấc mơ xe điện của Scaringe chưa? Cho đến nay, con đường của Scaringe thuận lợi hơn rất nhiều so với những gì Elon Musk phải đối mặt khi sản xuất chiếc xe đầu tiên của mình.

Từ năm 2003 đến 2008, Tesla huy động được khoảng 100 triệu USD để sản xuất Roadster, mẫu xe sớm bị loại bỏ để tập trung cho Model S. Model S cần hơn 350 triệu USD tiền đầu tư (tính cả đợt IPO năm 2010, định giá công ty ở mức 1,7 tỉ USD).

Hành trình của Model 3 cực kỳ gian nan. Trục trặc trong chuỗi cung ứng và yêu cầu của Musk phá vỡ hoàn toàn quy trình sản xuất, dẫn đến việc trễ hạn giao xe hơn hai năm và hàng loạt vấn đề liên quan đến kiểm soát chất lượng. Theo báo cáo, nhà sản xuất EV đã phải chi hàng trăm triệu đô la Mỹ để giải quyết hệ quả từ những vấn đề này. (Tesla không phản hồi khi Forbes liên lạc.)

Công ty sau đó ghi nhận khoản nợ ước tính hàng tỉ đô la Mỹ khi mở rộng quy mô sản xuất cho thị trường đại chúng. Ngay cả Tesla hùng mạnh còn có lúc lầm đường và vấp phải nhiều chông gai như vậy, điều gì khiến Scaringe nghĩ rằng Rivian, hiện vẫn chưa ra mắt chiếc xe nào, có thể có một chuyến đi suôn sẻ? Anh không nghĩ vậy. “Khó khăn sẽ xảy ra,” CEO trẻ tuổi thừa nhận.

Và Scaringe, với tính cách ôn hòa kiểu Clark Kent so với tính cách sôi nổi kiểu Tony Stark của Musk, tự tin mình có thể vượt qua mọi khó khăn và vật cản. Rốt cuộc thì Rivian cũng được xây dựng trên một nền móng bất định. 

R.J. Scaringe lần đầu tiên mơ đến việc thành lập công ty ô tô của riêng mình khi học trung học. Nhưng không giống hầu hết những chàng trai tuổi thiếu niên đam mê cơ khí, Scaringe nuôi dưỡng giấc mơ bằng cách theo học ngành kỹ thuật. Năm 2007, ước mơ của anh thay đổi khi đang tham gia nghiên cứu tại phòng thí nghiệm ô tô Sloan danh tiếng của ĐH MIT, nơi anh nhận bằng tiến sĩ kỹ thuật cơ khí và trau dồi những kỹ năng cần thiết để chế tạo chiếc xe trong mơ.

“Khi tôi nhận thức rõ nét về những vấn đề phát sinh ngoài lĩnh vực ô tô – như địa chính trị, khí hậu, chất lượng không khí và hơn thế nữa – điều đó tạo nên xung đột nội tâm lớn trong tôi,” anh hồi tưởng.

Vì vậy, anh gạt bỏ kế hoạch chế tạo một chiếc xe thể thao chạy xăng, và chuyển sang một chiếc xe chạy pin, rất giống chiếc Roadster nguyên bản của Tesla. Sau khi tốt nghiệp tiến sĩ năm 2009, Scaringe trở về quê nhà ở Melbourne, Florida, nơi anh thành lập công ty tiền thân của Rivian.

Rivian - đối thủ mới của Elon Musk - ảnh 3

Anh và các đồng sự dành bốn năm để phát triển một chiếc EV siêu tốc trước khi Scaringe nhận ra điều anh nghĩ đến là một khoảng trống rõ ràng giữa xe điện và thứ gì đó liên hệ với thú vui hoạt động ngoài trời của anh – một chiếc xe tải và một chiếc SUV sang trọng.

Scaringe cũng dành gần một thập kỷ để phát triển khung gầm kiểu ván trượt sáng tạo của mình – bộ khung gầm chứa pin, hệ thống treo, mô tơ điện cho động cơ đẩy và máy tính điều khiển tổng thể. Tháng 11.2018, Rivian cuối cùng cũng tiết lộ hai nguyên mẫu của mình tại triển lãm ô tô Los Angeles: R1S, chiếc SUV điện bảy chỗ ngồi và R1T, chiếc xe bán tải điện.

Hai mẫu xe được gọi là “xe phiêu lưu” trông giống những “đứa con ngoài giá thú” của Range Rover – cứng cáp, công năng tốt, sang trọng – được trang bị những tiện ích mới nhất như kết nối Internet và một loạt tính năng an toàn hỗ trợ người lái.

Công ty đặt tham vọng bàn giao 20.000 chiếc (tính cả xe tải và SUV) trong năm 2021, và 40.000 chiếc trong năm 2022, tương ứng với doanh thu xấp xỉ 1,4 tỉ (cho năm 2021) và 2,8 tỉ USD (cho năm 2022). Con số so sánh: Tesla bán được 25.000 chiếc Model X trong năm 2016, năm đầu tiên mẫu xe này xuất hiện trên thị trường.

Ngoài hai phiên bản đầu tiên, Scaringe cho biết sẽ có thêm ba mẫu xe trong danh mục của Rivian năm 2024. Tuy thận trọng trong việc công bố chi tiết, nhưng Scaringe thừa nhận sẽ có một mẫu xe kích thước nhỏ hơn và tất cả đều có mức giá thấp hơn đáng kể.

Chiến lược này gần giống với những gì Land Rover áp dụng với Defender và mẫu xe Range Rovers hàng đầu của họ – nghĩa là có cùng nguyên lý thiết kế nhưng ít tiện ích hơn. Và nếu Scaringe thực sự có thể giữ mức giá dưới 50.000 USD, Musk sẽ phải đau đầu hơn nhiều so với việc cánh cửa kính siêu bền trên chiếc Cybertruck dị thường của ông bị vỡ vụn.

Dĩ nhiên, Tesla đang thống trị thị trường EV – theo ước tính, họ chiếm gần 80% doanh số tại Hoa Kỳ – và Rivian sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trong phân khúc SUV hạng sang chạy pin từ những nhà sản xuất ô tô khác. Chiếc SUV R1S sẽ gia nhập thị trường cùng với những mẫu xe như Mercedes-Benz EQC (giá khởi điểm 67.900 USD); Audi e-tron SUV (74.800 USD); Jaguar i-Pace (69.500 USD); và tất nhiên có cả Model X của Tesla (84.990 USD).

Những nhà sản xuất ô tô khác như Hyundai và Kia sẽ chào bán những lựa chọn có giá cả phải chăng hơn, chẳng hạn như Kona EV và Niro EV, giá khởi điểm, theo thứ tự, từ 37.190 và 38.500 USD. Tuy nhiên, Rivian dường như không gặp cạnh tranh thực sự trong hạng mục xe tải. Dù gây tiếng vang lớn trong buổi lễ ra mắt, nhưng Cybertruck của Tesla không được kỳ vọng sẽ đi vào sản xuất trước năm 2022.

Cả Ford lẫn General Motors đều chỉ hứa hẹn giới thiệu xe bán tải điện trong vài năm tới. Ed Kim, nhà phân tích thị trường của AutoPacific – công ty nghiên cứu và tư vấn thị trường ô tô, có trụ sở tại California – cho biết: “Cơ hội trong thị trường EV khá lớn.”

Nếu Rivian đủ sức đe dọa sự thống trị của Tesla, họ có thể tăng cường hạng mục này và tạo ra cuộc tranh đua thực thụ trong mảng EV. “Gần đây, vài chuyên gia đã dự đoán về điều này, và tôi nghĩ rằng có một vài yếu tố chủ đạo đang diễn ra giúp thị trường của EV phát triển mạnh hơn,” Steven Low, giáo sư khoa học máy tính và kỹ thuật điện tại viện Caltech, phát biểu.

Một là phạm vi hoạt động của xe đang mở rộng. Thứ hai, có nhiều trạm sạc đi vào hoạt động hơn. Và yếu tố thứ ba là giá cả. Rivian tuyên bố R1S và R1T của họ có hiệu suất vượt trội, bao gồm phạm vi hoạt động hơn 643 km, hoặc chạy được xa hơn bất kỳ EV nào hiện có trên thị trường gần 120km.

Cả hai có thể tăng tốc từ 0 đến 100km/giờ trong khoảng ba giây. Hơn hết, Rivian hứa hẹn khả năng chạy địa hình thực thụ. Hãy thử lái chiếc Tesla của bạn trên bãi biển hoặc vào rừng xem. Công ty cũng có kế hoạch xây dựng một hệ thống trạm sạc pin, rất giống những trạm Supercharger của Tesla. Scaringe chia sẻ: “Chúng tôi đang phát triển mọi thứ song song với nhau.”

Về chi phí, mẫu xe bán tải của Rivian có giá khởi điểm khoảng 69.000 USD, mẫu xe SUV là 72.500 USD (cả hai đều đi kèm một khoản ưu đãi thuế liên bang). Scaringe tiết lộ mức giá này sẽ còn giảm hơn nữa để đưa ra thị trường nhưng không tiết lộ con số chính xác. Việc giảm giá phần lớn sẽ phụ thuộc vào những đối tác mới, giàu có của Rivian.

Huy động được ngân sách 3 tỉ USD từ Amazon, Ford và Cox trong thời gian ngắn chắc chắn là một khởi đầu ấn tượng cho Scaringe, nhưng nếu nhìn vào lịch sử của Tesla, thì số tiền vẫn chưa đủ để mở rộng quy mô sản xuất nhằm cạnh tranh với Musk. Những tên tuổi này nhìn thấy ở Rivian cơ hội mà Tesla có thể không bao giờ mang lại. Quan hệ giữa Scaringe và các đối tác không chỉ đơn thuần là tiền bạc.

Trong trường hợp của Ford, hai công ty sẽ cùng nhau chế tạo một chiếc xe điện. Scaringe cho biết: “Chúng tôi cung cấp khung gầm... Họ sẽ chịu trách nhiệm phần thân vỏ và nội thất.”

Tuy Scaringe tỏ ra dè dặt khi nói về dự án, nhưng mẫu xe này sẽ là một chiếc SUV sang trọng mang thương hiệu Lincoln của Ford. Rivian hi vọng liên doanh với Ford sẽ giúp hoạt động sản xuất xe điện dân dụng của công ty phát triển vượt bậc.

Rivian - đối thủ mới của Elon Musk - ảnh 4

NORMAL MỚI: Trước đây, tòa nhà phức hợp của Rivian ở Illinois là nhà máy của Mitsubishi, nhiều công nhân từng làm ở đây đã quay lại. Sắp tới, Scaringe sẽ mua trang trại rộng gần 142 hecta gần đó để cung cấp thực phẩm cho nhà máy.

Về phần mình, có vẻ Ford đang dùng quan hệ đối tác này để duy trì sự đa dạng trong các mẫu xe của công ty, như vẫn thường làm, để theo đuổi lựa chọn tốt nhất nhằm đạt mục tiêu điện khí hóa: 40 mẫu xe điện vào cuối năm 2022. Ngoài mẫu xe Lincoln hợp tác với Rivian, Ford cũng đang phát triển chiếc SUV chạy điện Mach-E lấy cảm hứng thiết kế từ mẫu xe Mustang, và cả phiên bản lai lẫn thuần điện của mẫu xe Ford F-150, mẫu xe bán chạy nhất tại Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, Ford còn hợp tác với Volkswagen để phát triển những mẫu EV trên bộ khung gầm EV mới của họ. Trong khi đó, Amazon đang kỳ vọng Rivian phát triển một mẫu xe tải giao hàng chạy pin, là một phần của cam kết không khí thải carbon trong mọi hoạt động kinh doanh của họ vào năm 2040, và sử dụng 100% năng lượng tái tạo để cung cấp năng lượng cho các doanh nghiệp vào năm 2030.

Amazon thỏa thuận mua 100.000 xe tải của Rivian. Ít nhất 10.000 chiếc sẽ lăn bánh vào cuối năm 2022, và dự kiến toàn bộ số xe sẽ gia nhập đội xe của Amazon trong năm 2024. Có thể, những chiếc xe này sẽ trở thành một phần của mạng lưới logistics trọn gói mà Amazon vẫn đang xây dựng từ năm 2015. Nếu vậy, sẽ có nhiều xe tải Rivian chạy trên đường hơn. Nhưng quan hệ đối tác với Cox mới là điều Musk lo lắng nhất.

Tesla có hơn 100 trung tâm dịch vụ tại 30 tiểu bang, nhưng trong năm 2019, Cox xử lý hơn 55 triệu cuộc hẹn dịch vụ thuộc mạng lưới trung tâm dịch vụ bán hàng và trung tâm thương mại rộng khắp Hoa Kỳ. Ý tưởng là, giả sử khi R1T hoặc R1S gặp sự cố nào đó, khách hàng sẽ có thể đưa xe đến trung tâm dịch vụ của Cox, như Pivet chẳng hạn, để sửa chữa chính xác và kịp thời.

Đây là vấn đề vẫn luôn đeo bám Tesla từ khi thành lập. Cox cũng đang có chiến lược lâu dài với Rivian – khi nhiều xe hơn được tung ra thị trường, họ muốn kiểm soát cả mảng bán sỉ. Sandy Schwartz, chủ tịch của Cox chia sẻ: “Hi vọng của tôi là, với những kỹ năng hiện có và với tất cả những gì chúng tôi đang học hỏi, một ngày nào đó, chúng tôi sẽ trở thành nhà phân phối bán sỉ chính cho tất cả những mẫu xe của Rivian.”

Hiện tại, họ chỉ cần chế tạo được xe. Tính từ hoàn hảo để mô tả Scaringe và phân biệt anh với Musk là “normal” (bình thường). Normal cũng là tên thành phố thuộc bang Illinois mà Rivian gọi là quê nhà. Trong khi người đồng sáng lập Tesla luôn tỏ ra can đảm và có tài quảng cáo – ông dùng tài khoản Twitter của mình như một thứ vũ khí và biến nó thành công cụ tiếp thị thực sự, Scaringe lại nhỏ nhẹ và ít nói.

Musk chụp ảnh với người mẫu và ngôi sao nhạc pop, Scaringe lại là người đàn ông của gia đình, ngay cả khi anh hiếm khi gặp họ dạo gần đây. Những ngày này, anh sống cùng chiếc vali, dành năm ngày một tuần di chuyển giữa bốn văn phòng công ty để chắc chắn mọi thứ diễn ra đúng tiến độ.

Vợ anh, Meagan, và ba cậu con trai của họ (đều dưới 5 tuổi) gặp anh từ khuya thứ sáu đến tối chủ nhật trong ngôi nhà ba phòng ngủ khiêm tốn gần Irvine, California. Tối chủ nhật, anh lên máy bay tới Michigan và lặp lại lịch trình của mình nhằm đảm bảo tầm nhìn lớn hơn của anh được hiện thực hóa: suy nghĩ toàn cầu và hành động cục bộ.

Chẳng hạn, khi nhà máy của Mitsubishi đóng cửa vào tháng 7.2015, tâm trạng của người dân Normal như đưa đám. “Thật đau đớn,” thị trưởng Chris Koos chia sẻ. “Hơn một ngàn người mất việc, gây hiệu ứng lan truyền trong cả cộng đồng.” Ngay cả sau khi nhà máy được bán cho Rivian với giá 16 triệu USD năm 2017, người dân vẫn còn hoài nghi. Tuy nhiên, thái độ tiêu cực đó đã sớm thay đổi.

Thị trưởng Koos nói: “Rivian bày tỏ sự quan tâm đến lối sống của cộng đồng, chất lượng giáo dục, nhà giá rẻ và tiếp cận phương tiện giao thông.” Thậm chí, hè năm ngoái, công ty còn tổ chức một ngày họp mặt tại Normal để trả lời bất kỳ câu hỏi nào của dân địa phương. Những hoạt động này tác động lớn đến nhận thức của người dân Normal về Rivian và, không có gì ngạc nhiên, chứng minh được giá trị khi họ tuyển dụng nhân viên.

Với sự ủng hộ của cả thị trấn, Scaringe hiện lãnh trọng trách dẫn dắt Rivian hoàn thành chu kỳ sản xuất đầu tiên và mở rộng dây chuyền. Theo Sam Abuelsamid từ công ty tư vấn Navigant, tuy còn quá sớm để nói ai là người chiến thắng trong cuộc chiến EV, nhưng Rivian là một trong hai công ty ít ỏi nắm trong tay cơ hội lớn để không những tồn tại mà còn phát triển mạnh.

Thậm chí, Sam còn cho rằng Rivian có thể đạt vị thế tốt hơn so với Tesla trong tương lai: “Nếu bàn về việc ai có khả năng sản xuất số lượng xe nhiều nhất, bán ra nhiều xe hơn trong tương lai gần hoặc trung hạn, tôi cho rằng, đó có lẽ là Tesla.” Nhưng từ quan điểm kinh doanh thực tế, Rivian đang “ở vị thế tốt hơn để gặt hái thành công nhờ bản chất của những sản phẩm họ có.” Nhưng trước tiên là phải có xe đã.

Rivian - đối thủ mới của Elon Musk - ảnh 5

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 83, tháng 4.2020 


Đọc thêm >>>
Kinh doanh bầu trời vô tận
Vua sòng bạc Macau Hà Hồng Sân qua đời và di sản kế nghiệp
Vì sao Kylie Jenner mất danh hiệu tỉ phú?
Giáo sư Harvard trở thành tỉ phú nhờ Covid-19
Đường đến doanh nghiệp truyền thông khổng lồ thế giới
Tang Shing-bor - tỉ phú dẫn dắt bất động sản công nghiệp