Chuyển đổi ngân hàng số không đơn thuần chỉ là đổi mới công nghệ hay nâng cấp hệ thống, mà giờ đây trở thành chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Trong đó, kết hợp với Fintech theo mô hình open banking cũng sẽ là một hướng đi mới của ngân hàng.

Dựa trên các báo cáo tài chính của các ngân hàng bán lẻ tại Việt Nam, mức sinh lợi trên đồng vốn (ROE) tại các ngân hàng đang ở mức khá cao, dao động xung quanh con số 20%. Theo các chuyên gia trong ngành, con số này đạt được nhờ vào lợi thế thị trường mới nổi. Tuy nhiên, trên thế giới, ROE có xu hướng giảm dần qua các năm do sự xuất hiện của mảng fintech gia nhập thị trường tài chính. Điều này đã được thể hiện rõ rệt ở một số ngân hàng bán lẻ lớn như CitiBank, Shinhan Bank, DBS, tỉ lệ ROE chỉ còn xoay quanh mốc một con số. Ngân hàng bán lẻ tại Việt Nam cũng không ngoại lệ.

Fintech tham gia thị trường

Nhận giấy phép trung gian thanh toán từ Ngân hàng Nhà nước vào năm 2015, ví điện tử Momo trở thành nơi đầu tiên triển khai thí điểm nạp tiền vào ví điện tử thông qua các điểm nạp tiền như các cửa hàng tiện lợi Circle K, hay chuỗi cửa hàng FPT Shop…và quan trọng Momo không đòi hỏi khách hàng phải có thẻ ngân hàng. Hiện ứng dụng này có 2.200 điểm chấp nhận thanh toán trên cả nước.

Tính đến tháng 11.2018, Ngân hàng Nhà nước đã cấp phép tổng cộng 26 công ty fintech như Momo làm trung gian thanh toán tại Việt Nam.

Ngân hàng và Fintech: đối đầu hay bổ sung cho nhau? - ảnh 1

Gần 90% các tổ chức tài chính lớn trên toàn cầu do PwC khảo sát lo ngại doanh thu sẽ rơi vào tay của những tổ chức công nghệ đổi mới. - Ảnh: Forbes Việt Nam.

Khoảng chừng hai năm trở lại đây, dịch vụ cho vay ngang hàng, hay còn gọi là P2P lending, của các fintech đã bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam, chính là một trong những bước lấn sân sang các hoạt động cho vay tín dụng của các ngân hàng bán lẻ. Rõ ràng càng ngày càng nhiều các dịch vụ tài chính mà ngân hàng làm được, giờ đây các fintech cũng đều có thể làm được, thậm chí còn làm tốt hơn.

Tại Việt Nam, các ngân hàng mới chỉ nhìn nhận fintech với chức năng trung gian thanh toán. Trên thực tế, fintech với lợi thế về công nghệ, họ sẵn sang dấn thân vào các dịch vụ mới, nơi mà ngân hàng truyền thống gặp phải nhiều ràng buộc về thủ tục. Tại Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2018 vào đầu tháng 12 vừa qua tại TPHCM, ông Nguyễn Tuấn Khang, cố vấn giải pháp cao cấp của IBM Hybrid Cloud, nhận định cùng một loại hình dịch vụ, fintech có khả năng phát triển nhanh hơn so với ngân hàng.

Ngân hàng và Fintech: đối đầu hay bổ sung cho nhau? - ảnh 2

Ông Nguyễn Tuấn Khang, cố vấn giải pháp cao cấp IBM Hybrid Cloud tại Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ 2018. - Ảnh: Bích Dâng.

Thậm chí, fintech đang tìm cách len lỏi vào những dịch vụ mà ngân hàng bị ràng buộc về mặt tiếp cận thị trường hoặc cơ chế hoạt động, ví dụ ngân hàng chỉ có thể phục vụ cho khách hàng có tài khoản ngân hàng đó. Trong khi fintech có khả năng tập họp các tài khoản ngân hàng khác nhau của khách hàng vào ví điện tử để thanh toán dễ dàng hơn, ông Khang giải thích. Hiện tại, Momo thậm chí thực hiện các giao dịch tài chính mà không cần đến sự can thiệp của ngân hàng.

Theo một khảo sát của PwC trong năm 2018, 30% khách hàng cho biết họ có kế hoạch tăng nhu cầu sử dụng dịch vụ tài chính phi truyền thống, tức là các dịch vụ của fintech.

Ngân hàng tham gia cuộc chơi số hóa

Tất nhiên, các ngân hàng không thể đứng ngoài cuộc chơi số hóa dịch vụ này, lần lượt các ngân hàng bán lẻ như LienVietPosBank, BIDV, Vietcombank, VietA Bank, TPBank hay VPBank đều công bố các dịch số hóa của họ trong thời gian gần đây.

Mô hình giao dịch trực tuyến LiveBank của ngân hàng TPBank mệnh danh là những “quầy giao dịch không ngủ”. Ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc của TPBank cho biết, , khoảng 64% giao dịch của LiveBank là ngoài giờ hành chính. 29% là vào khoảng 17 giờ đến 20 giờ. 80% khách hàng là những người dưới 35 tuổi.

Techcombank tuyên bố đã đầu tư 300 triệu đô la Mỹ cho hạ tầng công nghệ thông tin, đẩy mạnh các giao dịch của khách hàng cá nhân qua kênh điện tử. Đặc biệt Techcombank còn cung cấp dịch vụ rút tiền mặt không cần thẻ ATM qua việc sử dụng mã OTP gửi qua tin nhắn vào số điện thoại đăng ký dịch vụ Internet Banking.

Mới tháng 9 năm nay, VPBank đã cho ra mắt ngân hàng số Yolo. Ông Nguyễn Đức Vinh, tổng giám đốc VPBank nói Yolo thể hiện tham vọng lớn của ban lãnh đạo VPBank, gắn dịch vụ ngân hàng, tài chính vào đời sống hằng ngày của người dân và đáp ứng nhiều nhất nhu cầu của khách hàng.

Rõ ràng, các ngân hàng đã tiếp cận khách hàng theo một tư duy mới, theo đúng cách mà fintech đang chen chân vào khoảng trống của thị trường.

Cũng tại Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ Việt Nam 2018, bà Winnie Wong, giám đốc vùng của MasterCard, cảnh báo các ngân hàng phải đi tìm mục đích tại sao cần số hóa, chứ không nên xem đây là xu hướng mà cứ chạy theo. “Ngân hàng nên đeo lăng kính của khách hàng để đưa ra sản phẩm và dịch vụ phù hợp”, bà Wong nói.

Tất nhiên, trong cuộc chơi số hóa này, fintech có lợi thế về công nghệ và sự linh hoạt thì ngân hàng cũng có lợi thế về dữ liệu. Theo ông Trần Quốc Anh, giám đốc khối khách hàng cá nhân của HDBank, ngân hàng phải nên dựa vào thế mạnh của mình chính là khối dữ liệu khổng lồ về khách hàng, công nghệ số chỉ là công cụ để tiếp cận dữ liệu đó nhằm tạo ra dịch vụ phù hợp hơn cho khách hàng. “Mục tiêu cuối cùng là làm sao để khách hàng mua sản phẩm, chứ không phải là để ngân hàng thay đổi máy móc”, ông Trần Quốc Anh nói.

Ngân hàng và Fintech: đối đầu hay bổ sung cho nhau? - ảnh 3

Các chuyên gia ngân hàng đang thảo luận vấn đề phát triển nền tảng công nghệ số của ngân hàng bán lẻ tại Diễn đàn Ngân hàng Bán Lẻ 2018 tại TPHCM. Ảnh: Bích Dâng.

Các chuyên gia cũng cho rằng, bài toán kết hợp giữ ngân hàng và fintech là không thể tránh khỏi. Năm 2013, khái niệm “open banking” ra đời tại châu Âu với mục đích ngân hàng chia sẻ dữ liệu trong hệ sinh thái, cụ thể là bên thứ ba. Thông qua dữ liệu mở từ open banking, các công ty fintech có thể tạo ra các dịch vụ tài chính cho khách hàng. Hiện open banking đã trở thành là yêu cầu bắt buộc về số hóa ngân hàng tại một số nước thuộc khối này. Tại khu vực châu Á, Singapore và Hong Kong là hai quốc gia tiên phong open banking. Ông Nguyễn Tuấn Khang cho rằng mỗi bên fintech và ngân hàng đều có lợi thế của mình. Hợp tác để phát huy hiệu quả, thế mạnh của mỗi bên là một điều tất yếu của quá trình số hóa và nếu cả hai bên đều muốn đem lại nhiều lợi ích cho khách hàng.

Định danh khách hàng (KYC) là rào cản lớn nhất

"Vấn đề thực sự làm khó chúng tôi trong giai đoạn đầu khi phát triển mạng lưới khách hàng ngân hàng số là làm sao mở tài khoản cho khách hàng nhanh chóng nhất", ông Trần Quốc Anh nhận xét. Ông Quốc Anh đánh giá vấn đề định danh khách hàng bằng công nghệ, hay còn gọi là KYC (Know your customer), gây tốn kém nhiều nguồn lực trong quá trình chuyển đổi số.

HDBank có 5,2 triệu khách hàng vào năm 2017. Ngân hàng này đặt mục tiêu gia tăng quy mô lên 15 triệu khách hàng vào năm 2021. Tuy nhiên chiến lược của HDBank là vẫn tiếp tục mở rộng mạng lưới chi nhánh, do "chưa thể thực hiện KYC một cách tự động" để thúc đẩy ngân hàng số.

Các ngân hàng số tại Việt Nam hiện nay đang trong quá trình chuyển đổi số nhưng những dịch vụ cung cấp vẫn chưa phải là ngân hàng số hoàn toàn, mà vẫn còn dựa trên nền tảng ngân hàng truyền thống và các thủ tục giấy tờ. Một phần nguyên nhân là do hệ thống văn bản pháp lý về định danh điện tử chưa hoàn thiện. Việc xác thực danh tính buộc phải dựa vào các loại giấy tờ, gây bất tiện và giảm hiệu quả khi cung cấp dịch vụ.

Ông Nghiêm Sỹ Thắng, Giám đốc công nghệ (CIO) của ngân hàng Việt Á, ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam đã chuyển toàn bộ hệ thống trung tâm dữ liệu sang điện toán đám mây (private cloud) cho rằng, hệ thống tư pháp chưa đủ mạnh chính là một trong những rào cản lớn để triển khai dịch vụ định danh khách hàng bằng công nghệ. “Còn những dịch vụ số khác có liên quan đến tình trạng tư pháp, nhân thân của khách hàng vẫn còn lệ thuộc vào xác minh bằng thủ tục giấy tờ. Chưa kể đến những giấy tờ đó có bị làm giả hay không nữa”, ông Thắng nói.

"Để thúc đẩy một xã hội không tiền mặt, chúng ta phải cùng hợp tác xây dựng thông tin KYC trên nền tảng số," Shameek Bhargava, giám đốc điều hành ngân hàng số YOLO được phát triển bởi VPBank, người từng làm giám đốc điều hành của DBS, ngân hàng số đầu tiên ở Ấn Độ, cho biết.

Ngân hàng và Fintech: đối đầu hay bổ sung cho nhau? - ảnh 4

Shameek Bhargava, giám đốc điều hành ngân hàng số YOLO của VPBank trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam hồi tháng 10.2018. Ảnh: Forbes Việt Nam.

"Điều này sẽ giúp rút ngắn quy trình đăng ký của khách hàng, đưa dịch vụ thanh toán trên nền tảng số cũng như ngân hàng thâm nhập sâu hơn vào xã hội," Shameek nói với Forbes Việt Nam trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 10.2018 vừa qua nhân dịp VPBank công bố ngân hàng số Yolo.

Cũng chính vì chưa có một hệ thống định danh thống nhất tại Việt Nam nên vấn đề xin giấy phép triển khai các dịch vụ số hóa hiện vẫn là một thách thức với các ngân hàng. Hiện tại, chỉ có quầy giao dịch tự động LiveBank được Ngân hàng nhà nước cấp phép giao dịch thông qua hệ thống nhận diện khuôn mặt thông qua video call (Te-YC).

"Lời khuyên là cái ta muốn có khi ta đã biết câu trả lời mà ta không muốn nghe.". ---- Erica Jong (Tiểu thuyết gia)

Vietnam Airlines Ho Chi Minh di Van Don

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 66 tháng 11.2018

 Số 66 tháng 11.2018

THÀNH PHỐ THÔNG MINH

TỪ CAO ỐC XANH, GIAO THÔNG THÔNG MINH

ĐẾN ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG

*DANH SÁCH FORBES 400 * HỘI NGHỊ PHỤ NỮ FORBES VIETNAM

Các số báo khác