10 năm qua REE gặp nhiều thử thách khi mở rộng đầu tư vào mảng năng lượng. Đổi lại, công ty đã bắt đầu hưởng trái ngọt.

ĐẦU NĂM NAY CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ ĐIỆN LẠNH (REE) chuyển văn phòng mới, ở tòa nhà eTown 5 mới xây tại đường Cộng Hòa (TP.HCM). Ở tầng ba, bên cạnh quầy lễ tân có một bức tranh lớn vẽ bằng bút chì theo phong cách tối giản có thể khiến nhiều đối tác tới công ty này tò mò.

Trên bức tường kéo dài gần năm mét phác họa một công trình thủy điện bậc thang, từ trên núi cao, nước chảy qua đường ống xuyên lòng núi làm quay các tua bin, điện năng tạo ra được chuyển lên lưới qua hệ thống truyền tải về các thành phố đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất.

Người họa sĩ đã mất hai tháng để hoàn thành bức tranh dưới sự chỉ dẫn trực tiếp của bà Nguyễn Thị Mai Thanh, chủ tịch REE. Bức tranh này cũng được in trên bìa cuốn báo cáo thường niên 2020 của REE cho thấy ý nghĩa và tầm quan trọng của dự án. Công trình đó là thủy điện Thượng Kon Tum, dự án chuẩn bị đưa vào khai thác.

​Mảnh ghép của REE - ảnh 1

Bà Nguyễn Thị Mai Thanh, chủ tịch REE.

Công ty cổ phần Thủy điện Vĩnh Sơn – Sông Hinh (VSH) làm chủ đầu tư của dự án. Hiện tại, REE là cổ đông lớn nhất kiểm soát gần 50% cổ phần tại VSH và cũng hỗ trợ cho công ty này khơi thông các bế tắc của dự án có các đòi hỏi cao về kỹ thuật.

Trong buổi trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam, nhìn lại giai đoạn 10 năm kể từ khi REE bắt đầu tham gia vào mảng năng lượng, bà Mai Thanh cho biết mình “chưa hài lòng.” Lý do là “một số dự án mình mua lại, một số tăng tỉ lệ nhưng chỉ có 2 – 3 công ty mình vận hành theo cách mình mong muốn.”

Xuất phát điểm từ con số 0, bằng việc mua lại cổ phần tại các công ty năng lượng, một phần triển khai các dự án mới, REE đã trải qua hành trình dài để hình thành ba mảng kinh doanh theo thế chân kiềng gồm cơ điện lạnh truyền thống, cho thuê văn phòng và đầu tư chiến lược vào hạ tầng điện nước như hiện nay.

Năm 2019, công ty công bố đạt 4.889 tỉ đồng doanh thu, 1.638 tỉ đồng lợi nhuận sau thuế, tiếp tục lần thứ tám nằm trong danh sách 50 công ty niêm yết tốt nhất của Forbes Việt Nam. Nhánh kinh doanh năng lượng đóng góp cho công ty 813 tỉ đồng, chiếm một nửa lợi nhuận của REE.

Hiện nay, REE sở hữu đầy đủ các loại hình năng lượng từ thủy điện, nhiệt điện đến điện gió, điện mặt trời. REE có vốn tại nhiều doanh nghiệp sản xuất điện với tổng công suất thiết kế hơn 3.700 MW, gấp ba lần công suất của Nhiệt điện Vĩnh Tân 1.

Tính theo tỉ lệ sở hữu tại các công ty có cổ phần, REE kiểm soát công suất phát điện gần 950 MW, con số xấp xỉ tổng quy mô nhà máy Nhiệt điện Phả Lại 1 và 2 cộng gộp. Trong lĩnh vực thủy điện, REE sở hữu cổ phần ở các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa, phần lớn quy mô trung bình thông qua con đường mua gom cổ phần. Những cái tên thủy điện REE đang sở hữu tiêu biểu có công ty cổ phần Thủy điện Thác Bà, Thác Mơ, VSH, Mường Hum, Ba Hạ...

Trong mảng thủy điện, xét về cấu trúc và yếu tố kỹ thuật, dự án thủy điện Thượng Kon Tum của Vĩnh Sơn - Sông Hinh có nhiều yếu tố khác biệt hơn cả. Theo thiết kế, dự án có công suất 220 MW với hai tổ máy, sản lượng điện hằng năm 814 triệu kWh.

Quy mô không lớn nhưng điều đặc biệt của dự án có đường hầm dẫn nước dài tới 17 km xuyên núi, chênh lệch thế năng giữa hồ chứa nước và tua bin lên tới 937m. Vì vậy, lượng nước cần thiết để sản xuất ra một kWh điện chỉ mất 0,5 m³, so với con số tương ứng tại thủy điện Thác Bà và thủy điện Thác Mơ lần lượt là 10 m³ và 6 – 7  m³ (hai công ty REE sở hữu cổ phần).

Cấu tạo tương đối khác biệt khiến công trình thủy điện Thượng Kon Tum trải qua hành trình thi công đầy trắc trở. Năm 2009, dự án được khởi công với nhà thầu chính là công ty TNHH Cục đường sắt số 18 Trung Quốc, đơn vị trước đó bỏ thầu thấp hơn mức giá thị trường.

Bắt tay vào thi công, khó khăn bộc lộ, dự án nhiều lần gián đoạn vì lý do kỹ thuật và địa chất khiến chi phí đầu tư tăng từ mức dự kiến 5.700 tỉ đồng lên trên 7.400 tỉ đồng. Khó khăn thi công trong điều kiện thực tế và thời gian triển khai kéo dài khiến nhà thầu Trung Quốc sau đó rút lui.

Theo bà Thanh, họ bỏ lại cả máy móc thiết bị nằm sâu trong đường hầm giữa núi. Tranh cãi gay gắt sau đó về tiến độ công trình, không thống nhất về khối lượng nghiệm thu và giá trị thanh toán khiến nhà thầu và chủ đầu tư hẹn gặp nhau ở tòa án vào năm 2014 để giải quyết các bất đồng.

REE mua lại cổ phần của Vĩnh Sơn – Sông Hinh từ tổng công ty Phát điện EVN Genco 3 trong bối cảnh công ty có trụ sở tại Phú Yên đang vướng vào vụ kiện tụng dai dẳng. Ngay lập tức REE sát cánh cùng công ty này giải quyết tranh chấp.

​Mảnh ghép của REE - ảnh 2

Bà Thanh kể, REE đóng vai trò hòa giải mời các bên tới văn phòng để thương lượng, tranh luận nảy lửa mới đi đến thống nhất những hạng mục đã hoàn tất, có tư vấn giám sát xác nhận chủ đầu tư sẽ thanh toán cho nhà thầu. Nhưng giá trị thanh toán cuối cùng vẫn chênh nhau khoảng 20 triệu đô la Mỹ nên sau đó chủ đầu tư và nhà thầu tiếp tục gặp nhau tại tòa án ở quốc tế và ở Việt Nam. Sự việc đến nay chưa có hồi kết và vẫn đang tranh tụng pháp lý.

Song song với cuộc chiến tại tòa án, dự án thủy điện đang triển khai vẫn phải tiếp tục. Nhà thầu Trung Quốc rút khỏi dự án, REE hỗ trợ Vĩnh Sơn - Sông Hinh tìm kiếm, mời nhà thầu Robbins (Mỹ) tham gia tái khởi động dự án vào năm 2016, mốc thời gian dự kiến vận hành ban đầu. Người mới đàm phán mua lại máy móc từ nhà thầu cũ để sửa chữa  và cùng với nhà thầu Việt Nam tiếp tục khoan sâu vào lòng núi.

Cuối năm 2017, khi chỉ còn 250 m cuối thì gặp nền địa chất yếu đất đá sạt lở, rồi tai nạn lao động xảy ra, bên thi công phải rút máy móc ra để gia cố đường hầm. Robbins bỏ cuộc, nhưng để kéo máy móc với riêng mũi khoan nặng 40 tấn sâu trong đường hầm 17 km đã mất thêm tám tháng. Cùng với chủ đầu tư, REE tiếp tục thuê đơn vị tư vấn, tìm kiếm nhà thầu, vừa gia cố, vừa đào đường hầm khiến suất đầu tư tăng thêm.

Trải qua nhiều thách thức, tháng 7.2020 dự án đã hoàn thành, chuẩn bị kiểm tra kỹ thuật, dự kiến vận hành thương mại vào năm 2021. Nhìn lại quá trình “vô cùng gian nan” đó, bà Mai Thanh nói: “REE là cổ đông lớn nhất, nên phải chủ động.” Bà cho rằng, quy mô của dự án, thách thức về mặt kỹ thuật và những phức tạp pháp lý phát sinh có thể hơi quá sức với ban điều hành Vĩnh Sơn – Sông Hinh.

REE THAM GIA VÀO MẢNG NĂNG LƯỢNG thông qua mua lại cổ phần tại các công ty nhà nước cổ phần hóa và tìm kiếm cơ hội triển khai dự án mới. Giống như ở Vĩnh Sơn - Sông Hinh, thông qua việc mua lại cổ phần, hiện tại REE sở hữu 60,42% cổ phần tại Thác Bà và 42,63% cổ phần tại Thác Mơ.

Ở một số doanh nghiệp khác như Nhiệt điện Phả Lại, Thủy điện sông Ba Hạ, Thủy điện miền Trung, REE nắm giữ trên 20%. Đặc thù các doanh nghiệp ngành điện vận hành theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, quản lý trong ngành điện “tương đối bài bản, với các quy trình đặc thù” trong khi nhà máy chỉ vận hành một sản phẩm duy nhất, khách hàng có sẵn không cần tìm kiếm hay mở rộng thị trường.

Vì vậy, về một nhà REE chủ yếu đóng góp ý kiến về quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp từ yếu tố đơn giản như việc lập báo cáo chuẩn mực. Về con người, REE cử đại diện tham gia hội đồng quản trị hay ban kiểm soát, sử dụng ban điều hành tại chỗ nhưng thay đổi cách trả lương, thưởng nhằm khích lệ tinh thần làm việc và sáng tạo. “Mình dùng thưởng để khích lệ năng suất, hiệu quả, quản lý và thu hút nhân tài,” bà Mai Thanh nói.

REE muốn gia tăng tỉ lệ sở hữu tại nhiều công ty điện thuộc sở hữu nhà nước đã sở hữu cổ phần. Tuy nhiên, thực tế, tiến trình thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp cổ phần hóa đã chững lại khiến các dự tính tăng tỉ lệ sở hữu của công ty chưa thể thực hiện được. Không gia tăng được tỉ lệ sở hữu, toan tính đầu tư chiến lược trở thành khoản đầu tư tài chính khi REE không cải tổ được hoạt động của công ty mục tiêu, công ty tự mất các chi phí cơ hội.

Xu hướng khai thác năng lượng tái tạo bùng nổ tại Việt Nam những năm gần đây và công ty không đứng ngoài cuộc. Năm 2019, REE thành lập công ty Năng lượng mặt trời REE (REE SE) với mục tiêu phát triển và vận hành các dự án điện mặt trời mái nhà xưởng công nghiệp và dân dụng.

Bà Mai Thanh cho biết, kế hoach năm 2020 lắp được 60 - 80 MW điện mặt trời và hiện tại đã hoàn tất gần 40MW. Đến hết năm 2021, REE SE sẽ đạt công suất 100 MW điện mặt trời áp mái. Mảng điện gió, REE làm chủ đầu tư nhà máy điện gió số 3 tại vị trí V1-3 (Trà Vinh), dự án điện gió ngoài khơi dự kiến sẽ đóng điện vào tháng 9.2021. T

rước đây, REE thành lập công ty CP Phong điện Thuận Bình (TBWP) hoạt động trong lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo, sở hữu nhà máy Điện gió Phú Lạc công suất 24 MW tại tỉnh Bình Thuận, dự án do ngân hàng Phát triển KfW (Đức) tài trợ và phát điện thương mại từ tháng 9.2016.

Đến cuối năm 2019, REE nâng tỉ lệ sở hữu tại TBWP lên 49,08%. Bà Mai Thanh cho biết, thời gian tới REE sẽ không đầu tư thêm vào nhiệt điện. Đối với các công ty nắm giữ tỉ lệ quá nhỏ, không có khả năng tăng tỉ lệ sở hữu REE sẽ thoái vốn. REE đặt mục tiêu trong năm năm tới đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo, với các dự án điện gió.

Nếu lấy cơ cấu sở hữu vốn của REE trong các doanh nghiệp năng lượng, REE đang vận hành 515 MW năng lượng tái tạo theo công suất thiết kế năng lượng tái tạo và mục tiêu vượt mốc 1.000 MW trong thời gian tới. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 88, tháng 9.2020

Đọc thêm >>>
Daikin Việt Nam: Rễ sâu bám chặt
Câu chuyện nhựa Duy Tân
Scansia Pacific bắt tay người khổng lồ
CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng
REE tái cấu trúc mô hình hoạt động thành 4 lĩnh vực riêng biệt
JC&C muốn tăng sở hữu tại REE lên hơn 35%
Forbes Việt Nam công bố Danh sách phụ nữ tự thân trong kinh doanh
REE bổ nhiệm ông Huỳnh Thanh Hải làm CEO thay bà Mai Thanh

"Giáo dục là làm cho con người tìm thấy chính mình". ---- Socrates - Triết gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 89 tháng 10.2020

 Số 89 tháng 10.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - DANH SÁCH 10 NGÂN HÀNG KINH DOANH HIỆU QUẢ NHẤT

    Các ngân hàng tư nhân năng động chiếm tỉ lệ áp đảo và xuất hiện ở các vị trí dẫn đầu.

  • - HÀNH TRÌNH CHINH ĐÔNG

    Đặt ưu tiên hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững, ông Trịnh Văn Tuấn xây dựng ngân hàng Phương Đông theo một lối riêng.

  • - THÀNH TỰU HAI THẬP NIÊN XÂY NỀN

    Nhiều năm ở chiếu dưới, Manulife Việt Nam vươn lên dẫn đầu thị phần bảo hiểm khai thác mới.

  • ĐƯỜNG ĐẾN SIÊU ỨNG DỤNG

    Có trong tay 20 triệu người dùng, MoMo đặt mục tiêu 50 triệu khách hàng và thành siêu ứng dụng.

  • - SỰ TRỞ LẠI CỦA “NGƯỜI CŨ”

    Ông Huỳnh Thanh Phong dẫn dắt FWD, gương mặt mới trong làng bảo hiểm, nhanh chóng phát triển.

  • - PHỎNG VẤN: TÌM KIẾM TRẢI NGHIỆM VƯỢT TRỘI

    Thực trạng, cơ hội và thách thức trong chuyển đổi số của ngân hàng theo quan điểm lãnh đạo ngân hàng VIB.

  • - DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI GIÀU NHẤT SINGAPORE