Ngày 9.4, tổng thống Donald Trump lên Twitter đe dọa đánh thuế hàng hóa châu Âu. Đại diện phòng thương mại Mỹ cũng đưa ra danh sách những loại hàng hóa sẽ bị đánh thuế để trưng cầu ý dân. Vì sao Mỹ lại nhọc công thực hiện từng bước quy củ như vậy, trong khi quốc gia này có thể ngay lập tức giáng thuế, giống như những gì đã làm trong chiến tranh thương mại Mỹ - Trung? 

Lời cảnh báo chiến tranh thương mại bất thường của tổng thống Trump - ảnh 1

Tranh chấp thương mại kéo dài hàng chục năm giữa hai hãng máy bay Boeing và Airbus là nguyên nhân cho lời đe dọa đánh thuế của ông Trump. Ảnh: AP Photo/Ted S. Warren/Patrick Lux. 

Sau hơn một năm khiến cả thế giới đứng ngồi không yên vì chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa khuấy động dư luận từ bài đăng trên Twitter ngày 9.4. Trong đó, ông đe dọa sẽ đánh thuế lên 11 tỉ USD hàng hóa của Liên minh châu Âu (EU) trong thời gian tới.

Tổng thống Trump chỉ ra nguyên nhân khiến ông chĩa đòn thuế sang châu Âu là bởi tranh chấp thương mại đã kéo dài hàng chục năm giữa hai hãng máy bay Boeing và Airbus. Cả hai bên đều từng buộc tội nhau nhận trợ cấp của chính phủ trong quá trình sản xuất máy bay dân dụng.

Năm 2004, Mỹ tuyên bố rằng EU bơm tiền cho Airbus. Tuy vậy không phải bất cứ khoản trợ cấp chính phủ nào cũng trái với các hiệp định hiện hành của tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), vậy nên vấn đề này cần các cơ quan chuyên môn kiểm chứng.

WTO sau đó đã thành lập nhóm các chuyên gia thương mại đến từ các nước thứ ba, bao gồm chủ tịch người Uruguay, một công dân New Zealand và một thành viên nữa đến từ Nam Phi để xem xét vụ việc. Năm 2010, nhóm chuyên gia này đã đưa ra một bản báo cáo dài hơn 1.000 trang, kết luận rằng lời phàn nàn của Mỹ là có căn cứ nếu xét trên một chừng mực cụ thể.

Theo quy trình của WTO, EU đã đề nghị cơ quan phúc thẩm xem xét lại kết luận trên. Năm 2011, cơ quan này cũng cho rằng việc EU viện trợ cho Airbus là có vấn đề.

Về lý thuyết, EU lúc đó chỉ có ba sự lựa chọn: Sửa đổi cách thức làm việc; trả tiền cho Mỹ; hoặc chấp nhận đòn trả đũa từ quốc gia này. EU đã lựa chọn giải pháp đầu tiên.

Nhưng câu chuyện xuất hiện nút thắt mới. Người ta bắt đầu lo ngại liệu những thay đổi của EU có thực sự đem lại kết quả. Nếu WTO phát hiện EU không tuân theo cam kết, Mỹ có quyền đánh thuế lên hàng hóa của khu vực này.

Đại diện phòng thương mại Mỹ cũng vừa đưa ra một danh sách những loại hàng hóa sẽ bị đánh thuế để trưng cầu ý kiến công chúng. Việc này xảy ra đồng thời với lời đe dọa trên Twitter của ông Trump.

Những gì đang xảy ra đều theo đúng trình tự một cách bất thường. Vì sao Mỹ phải nhọc công thực hiện quy trình phức tạp như vậy, trong khi ông Trump có thể thẳng tay phát động chiến tranh thương mại?

WTO - vị thẩm phán bất đắc dĩ 

Vụ việc này rất khác với cuộc chiến sở hữu trí tuệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Cuộc chiến Mỹ - Trung hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của WTO. Ngay khi nhận được kết quả điều tra Trung Quốc đang gây hại cho Mỹ, tổng thống Donald Trump ngay lập tức giáng đòn thuế lên đến 50 tỉ USD hàng hóa Trung Quốc. Trung Quốc cũng nhanh chóng dùng thuế đánh trả.

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung diễn biến nhanh và leo thang mạnh mẽ hơn nhiều so với mâu thuẫn thương mại Mỹ - EU. Nó khiến nhiều người hoài nghi về vai trò và vị thế của WTO khi không thể kiểm soát được Mỹ và để quốc gia này đơn phương hành động.

Nếu EU cũng nhanh tay trả đũa bằng cách đưa ra danh sách hàng dự định đánh thuế dành riêng cho đối thủ trong tương lai, đây sẽ là bước tiến "đúng bài", nhưng cũng đồng nghĩa đàm phán giữa hai bên thất bại. Và rồi cả hai lại viện nhờ tới WTO để tranh xử.

WTO sẽ chẳng mấy hào hứng với nhiệm vụ bất đắc dĩ này. Kể từ giữa những năm 1990, tổ chức này đã không thể tạo ra thêm hiệp ước thương mại có tác động đáng kể nào. Cùng lúc đó, hội đồng WTO đã phải liên tiếp giải quyết những tranh chấp giữa các quốc gia, chẳng hạn như Trung Quốc có đúng là một nền kinh tế phi thị trường không; hay liệu Mỹ có quyền áp thuế để tự vệ hay không? Điều này khiến các quốc gia ỷ lại việc kiện tụng chứ không còn mong muốn hòa giải và đàm phán với nhau.

Đến thời kỳ của ông Trump, xu hướng này càng gia tăng. Chính quyền Mỹ bắt đầu thực hiện những biện pháp phòng vệ gây tranh cãi và khó lòng đoán trước, né tránh các cuộc đàm phán đa phương giúp củng cố địa vị WTO, thậm chí còn ngăn chặn việc bổ nhiệm các thẩm phán của tổ chức này.

Vậy nên việc ông Trump đưa ra lời cảnh cáo về đòn thuế hướng tới châu Âu thực chất là một động thái trái ngược với những gì mà vị tổng thống này vẫn thường làm: cam chịu tuân theo quy củ, bất chấp trước đó luôn cố gắng vượt khỏi khuôn khổ quản lý của WTO. 

Mục đích của việc này là để kiểm soát sát sao tranh chấp thương mại bằng quy trình của WTO. Nếu cuối cùng Mỹ giành phần thắng và được quyền đánh thuế, EU sẽ không được quyền trả đũa dù vẫn có thể gửi đơn kháng nghị chống lại Mỹ. Hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO được thiết kế để khống chế các cuộc chiến thương mại, và tới nay nó vẫn hoạt động vô cùng hiệu quả.

"Hãy luôn là phiên bản số một của chính mình thay vì biến thành phiên bản hạng hai của người khác". ---- Ca sĩ Judy Garland

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 71 tháng 4.2019

 Số 71 tháng 4.2019

Bao Forbes Vietnam so 70
 
  • - TÌM LỐI ĐI RIÊNG (XÂY DỰNG CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN XUẤT CÀ PHÊ)
  • - THAM VỌNG TRÁI CÂY VIỆT
  • - THIẾT LẬP MẮT XÍCH MỚI (CHẾ BIẾN RAU CỦ TẠI VIỆT NAM)
  • - CƠN HƯNG PHẤN GIÁ RẺ

Các số báo khác