Kinh tế Việt Nam có mối liên kết cao với kinh tế thế giới nhưng vẫn có sức mạnh nội tại để hồi phục sau đại dịch Covid-19. 

VIỆC MỞ CỬA NỀN KINH TẾ. Nhằm giảm tác động của đại dịch Covid-19 nhiều quốc gia đã thực hiện việc giãn cách xã hội. Nhiều nền kinh tế lớn nằm trong nhóm tổn thất nặng nề nhất về nhân mạng. Trong thời gian phòng chống  dịch bệnh, nhiều nền kinh tế lớn đóng băng, đẩy triển vọng kinh tế toàn cầu rơi vào tình trạng u ám.

Nhưng thống kê số ca nhiễm mới và tử vong ở Ý, Pháp, Đức, Tây Ban Nha… cho thấy đỉnh dịch đã qua. Các quốc này đang thận trọng mở cửa một phần nền kinh tế. Với Mỹ và Anh, có thể kỳ vọng một phần của nền kinh tế sẽ bắt đầu khôi phục đầu tháng 5.

Khôi phục kinh tế: Việt Nam còn những quân bài chiến lược - ảnh 1

 Tiến sĩ Lê Anh Tuấn là phó tổng giám đốc đầu tư, trưởng phòng nghiên cứu, Dragon Capital.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là dịch bệnh sẽ ra sao khi  một phần nền kinh tế được khôi phục? Ở Hong Kong vào tháng 2, số ca nhiễm mới là 3 ca/ngày. Khi nền kinh tế mở cửa trở lại, sau khoảng hai tuần, số ca nhiễm mới tăng trở lại, buộc chính quyền Hong Kong phải thực hiện các lệnh giới hạn.

Tình huống mở cửa nền kinh tế kéo theo các ca nhiễm mới tăng trở lại sắp tới có thể xảy ra ở nhiều quốc gia. Trong 1-2 quý tới, chưa thể kỳ vọng Covid-19 biến mất. Thế giới và Việt Nam phải học cách sống chung với Covid-19 trong khi chờ đợi các nhà khoa học tìm ra vắc xin.

Thời gian tới, khi đỉnh dịch qua đi, giãn cách xã hội tiếp tục giảm xuống trên toàn thế giới, các nền kinh tế sẽ khôi phục một phần nhưng không nên kỳ vọng sớm trở lại như cũ, đặc biệt các hoạt động du lịch, giao thương quốc tế trực tiếp.

KINH TẾ VIỆT NAM THỜI “HẬU COVID-19”. Tình hình dịch bệnh khiến bức tranh kinh tế toàn cầu trở nên u ám và ảnh hưởng tiêu cực đến Việt Nam. Nhưng khác với bối cảnh khủng hoảng năm 2008, trước khi đại dịch bùng phát, kinh tế vĩ mô Việt Nam có nền tảng tốt hơn nhiều so với cách đây 12 năm.

Cuối năm 2019, hệ thống ngân hàng Việt Nam khỏe mạnh, tỉ giá ổn định, lạm phát được kiểm soát, dự trữ ngoại hối dồi dào. Trước khi xảy ra dịch bệnh Covid-19, nhiều năm liền, Việt Nam giữ tốc độ tăng trưởng trong nhóm đứng đầu các quốc gia mới nổi. Về vốn FDI, trong xu hướng đầu tư Trung Quốc + 1 trước đây và làn sóng dịch chuyển đầu tư ra khỏi Trung Quốc gần đây, Việt Nam có quy mô vốn đầu tư FDI/GDP nằm trong nhóm cao nhất trên thế giới.   

Nhưng đại dịch đã thay đổi tất cả. Câu hỏi đặt ra là Covid-19 tác động đến Việt Nam như thế nào? Chúng ta có thể thấy đại dịch tác động đến nhiều ngành nghề. Dịch vụ là một trong những ngành nghề chịu thiệt hại nặng nhất. Trước đây, khách du lịch vào Việt Nam từ 1,5-2 triệu lượt/tháng, thì từ tháng 4 là số 0. Tỷ lệ lấp đầy của khách sạn trước đây là 70% đã về mức 0%. Ngành hàng không chịu khó khăn tương tự và mới khôi phục một phần.

Năm 2014, với sự kiện giàn khoan 981, du khách Trung Quốc vào Việt Nam giảm mạnh, nhưng ngay sau đó ngành du lịch hồi phục, bật lại, tăng 60%. Tôi tin khi dịch bệnh được khống chế, các ngành dịch vụ sẽ bật lại mạnh mẽ. Việt Nam còn có vùng nông thôn, các thành phố nhỏ, tác động của Covid-19 không mạnh như các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Với ngành sản xuất, Việt Nam dựa vào nhiều chuỗi cung ứng từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Các ngành hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam như điện thoại, máy tính, may mặc, da giày… phụ thuộc rất lớn vào chuỗi cung ứng đến từ hai quốc gia này. Sau Tết Nguyên đán, tình hình dịch bệnh tại cả hai nền kinh tế này bùng phát căng thẳng, xuất hiện quan ngại nhiều ngành sản xuất của Việt Nam sẽ gián đoạn theo do thiếu nguồn nguyên liệu đầu vào.

Khôi phục kinh tế: Việt Nam còn những quân bài chiến lược - ảnh 2

Thực tế cho thấy chỉ số điện tháng 2.2020 của Việt Nam lần đầu tiên sau 20 năm đã suy giảm (5%), trong khi ở điều kiện bình thường tăng 12-16%. May mắn, Trung Quốc và Hàn Quốc đã khống chế dịch bệnh và đang phục hồi một phần nền kinh tế nên mối lo ngại này có thể giảm bớt phần nào.

Về xuất khẩu, do tình hình dịch bệnh, các thị trường xuất khẩu của Việt Nam tại EU và Mỹ chắc chắn sẽ khó khăn. Một phần, trước mắt đường biên giới bị phong tỏa, giao thương khó khăn, trong tương lai do thu nhập giảm sút nên nhu cầu tiêu dùng cũng sẽ tụt giảm. Qua khảo sát của chúng tôi, 20-30% đơn hàng xuất khẩu đã bị hủy bỏ. Nếu quá trình giãn cách xã hội tiếp tục kéo dài, các nền kinh tế khôi phục chậm ở EU và Mỹ thì số đơn hàng bị hủy bỏ tiếp tục tăng lên.

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, khoảng 550 triệu USD rút ròng, một phần nguyên nhân khiến chỉ số VN Index giảm từ 980 điểm trước khi đại dịch bùng phát xuống 680 điểm, trước khi phục hồi dao động trong biên độ 750-800 điểm trong nửa cuối tháng 4. Quy mô đợt bán ròng này lớn hơn nhiều so với các đợt rút vốn năm 2008 hay 2011.

Tuy nhiên đợt suy giảm này của thị trường đã đưa giá cổ phiếu nhiều công ty đầu ngành, quản lý tốt, chiếm thị phần lớn về vùng giá hấp dẫn. Dù thị trường có thể tăng hoặc giảm tiếp nhưng xét về mặt giá trị với đầu tư dài hạn đó là cơ hội mua nhiều cổ phiếu.

Câu hỏi dịch bệnh có kéo theo đổ vỡ hệ thống? Chúng tôi đã xem xét cẩn trọng sức khỏe tài chính 100 công ty niêm yết lớn nhất và nhận thấy năng lực tài chính của họ đủ chống chọi với tình trạng khó khăn trong 1-2 quý tới. Vấn đề chúng tôi quan ngại nhất nằm ở khối doanh nghiệp SMEs, chiếm gần 95% số doanh nghiệp Việt Nam.

Vì không có số liệu thống kê sức khỏe tài chính của nhóm doanh nghiệp SMEs này nên chúng tôi xem xét tình hình tài chính của 1.500 doanh nghiệp niêm yết có quy mô vốn hóa nhỏ hơn 40 triệu đô la Mỹ. Số liệu cho thấy, 25% doanh nghiệp nhóm này sẽ cực kỳ khó khăn 1-2 tháng tới.

Chúng tôi tạm kết luận đợt khủng hoảng này sẽ là cơ hội để các công ty đầu ngành, được quản trị tốt, có chiến lược đúng đắn mở rộng thị phần, nhóm các doanh nghiệp nhỏ sẽ gặp nhiều khó khăn, bất lợi. Chúng ta nhìn vào nội tại kinh tế vĩ mô Việt Nam trong thời gian dịch bệnh vẫn thấy các điểm tích cực. Thị trường liên ngân hàng hoạt động ổn định. Trong suốt thời gian dịch bệnh, tỷ giá ổn định so với các đồng tiền trong khu vực, thị trường tiền tệ hoạt động tốt cho đến thời điểm hiện nay.

Nhìn ở góc độ điều hành kinh tế vĩ mô song song với công tác chống dịch Covid-19, Chính phủ Việt Nam thể hiện quyết tâm rất lớn trong việc kích thích nền kinh tế tăng trưởng. Về mặt điều hành, chính sách tiền tệ của ngân hàng Nhà nước có điểm sáng là cho phép các ngân hàng thương mại tái cấu trúc các khoản vay, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Quyết định này hỗ trợ các doanh nghiệp và tháo gỡ khó khăn cho hệ thống ngân hàng.

Nhưng chúng ta đang mở cửa trở lại một phần nền kinh tế, trong lúc đó nhiều nền kinh tế lớn còn đang đóng băng. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có sự liên thông và phụ thuộc vào kinh tế thế giới, chúng ta đã sẵn sàng nhưng có thể kinh tế thế giới chưa khôi phục bình thường.

Dù vậy, về nội tại Việt Nam có những con bài chiến lược. Một trong các điểm nhấn tích cực vừa qua là Chính phủ Việt Nam đưa ra các giải pháp hỗ trợ cho người thất nghiệp, người nghèo – đối tượng dễ bị tổn thương khi nền kinh tế đi xuống. Sự hỗ trợ này về mặt tinh thần rất tốt, đối tượng thụ hưởng rõ ràng nhưng việc triển khai không dễ dàng, nếu triển khai chậm khó phát huy hiệu quả mong muốn.

Trong khủng hoảng tài chính năm 2008, chính phủ Mỹ cũng tung các gói hỗ trợ người thất nghiệp nhưng mất khoảng hai tháng mới tới tay đối tượng thụ hưởng, quãng thời gian quá trễ để hỗ trợ người có thu nhập thấp và kích cầu tiêu dùng.

Một điểm sáng khác cho Việt Nam trong trung hạn là dư địa nguồn vốn ngân sách đầu tư cho cơ sở hạ tầng. Vì nhiều lý do, đầu tư công của Việt Nam đã gần như án binh bất động trong ba năm qua. Động lực tăng trưởng lâu dài cho kinh tế Việt Nam nằm ở đầu tư vào hệ thống cơ sở hạ tầng - chìa khóa  tạo ra đòn bẩy phát triển kinh tế trong trung hạn.

Hiện tại, nguồn vốn ngân sách nhà nước tại bốn ngân hàng quốc doanh khoảng 30 tỉ USD, chưa kể vốn đối ứng. Không có lý do để chúng ta e ngại sử dụng đòn bẩy tài chính đầu tư vào dự án hạ tầng, chỉ cân nhắc việc vay mượn khi thực hiện các dự án cồng kềnh, không hiệu quả, lãng phí.

CÓ CÁC KỊCH BẢN KINH TẾ KHÁC NHAU CHO VIỆT NAM. Kịch bản lạc quan, nếu thế giới kiểm soát dịch bệnh tốt, các nền kinh tế lớn mở cửa lại từ tháng 5, sau đó khoảng 2-3 tháng các nền kinh tế lớn gần như phục hồi, GDP Việt Nam tăng trưởng khoảng 4,9%, ở nhóm cao nhất thế giới.

Trong kịch bản bi quan, dịch bệnh chưa được kiểm soát, các nền kinh tế lớn khôi phục chậm vào quý 3.2020 thì GDP Việt Nam có thể chỉ tăng trưởng mức 2,8% Việt Nam có dư địa và đòn bẩy để kích thích kinh tế giai đoạn hậu Covid-19.

Điểm sáng là Chính phủ thể hiện quyết tâm rất cao phục hồi nền kinh tế. Nhưng điều gây bối rối là chưa rõ cơ chế triển khai hỗ trợ cho người thất nghiệp, người nghèo để nhận được sự trợ giúp từ Chính phủ đúng vào thời điểm họ đang gặp khó khăn nhất. 

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 84, tháng 5.2020 


Đọc thêm >>>
Giai đoạn mới, mô hình mới
Kinh tế Đông Á – Thái Bình Dương trước cú sốc đại dịch
Suy thoái kinh tế thế giới sẽ xoay quanh tâm điểm là Trung Quốc?
Tiến trình phục hồi kinh tế hậu Covid-19 của Trung Quốc sẽ chậm hơn thời dịch SARS
Sau thương chiến Mỹ - Trung, chuỗi cung châu Á tái định hình vì dịch bệnh

"Những người dân khỏe mạnh là tài sản lớn nhất của bất cứ quốc gia nào". ---- Winston Churchill - Chính trị gia

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 86 tháng 7.2020

 Số 86 tháng 7.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - KỲ VỌNG LÀN SÓNG THỨ TƯ

    30 Công ty lớn nhất trong danh sách Golbal 2000 đầu tư trực tiếp vào Việt Nam. Nhìn lại ba làn sóng đầu tư trong 30 năm qua để kỳ vọng vào làn sóng thứ tư.

  • - TÁO MỸ TRỒNG ĐẤT VIỆT

    Việt Nam chính thức xuất hiện trong báo cáo về các nhà cung ứng của Apple. Hướng đi sắp tới: sản xuất tại Việt Nam ?

  • - TRONG TỔ SẾU ĐẦU ĐÀN

    Khu công nghệ cao TP.HCM đón các doanh nghiệp công nghệ và thu hút ngành phụ trợ.

  • HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

    Bất động sản công nghiệp nóng lên với sự dịch chuyển chuỗi sản xuất của nhà đầu tư nước ngoài. Quy mô khiêm tốn nhưng khu công nghiệp Long Hậu có hướng phát triển riêng

  • - 25 DOANH NGHIỆP MỸ PHẢN ỨNG SỚM NHẤT TRƯỚC COVID-19

    Bảng xếp hạng mới của Forbes hợp tác với đối tác nghiên cứu Just Capital, đánh giá phản ứng của 100 doanh nghiệp lớn nhất trên sàn chứng khoán Hoa Kỳ trong đại dịch COVID-19 về khía cạnh hỗ trợ và bảo vệ người lao động, khách hàng và cộng đồng.

  • - NHỮNG CÔNG TY KHỞI NGHIỆP TỈ ĐÔ TIẾP THEO - GƯƠNG THẦN

     Nghệ sĩ ba lê Brynn Putnam có được nguồn doanh thu đột biến 300 triệu đô la Mỹ nhờ một thiết bị tập luyện tương tác có thể treo ở bất cứ nơi đâu trong nhà

  • - DANH SÁCH CELEBITY 100