Số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông cho thấy, hiện Việt Nam có tới 10.000 doanh nghiệp phần mềm với hơn 120.000 nhân sự. Ước tính trong 10 năm tới, nền công nghiệp phần mềm tăng trưởng gấp 10 lần, kéo theo nhu cầu vượt ngưỡng một triệu nhân sự IT, gấp 8,5 lần con số hiện tại.

Theo khảo sát của cổng thông tin tuyển dụng Vietnamworks, ngay năm 2019 này đã có đến 53% công ty công nghệ thông tin (IT) cần tuyển thêm 10-30% nhân sự; 26% doanh nghiệp tuyển thêm 30-50%; và 8,7% công ty muốn tuyển dụng cao hơn 50%. 

Dự báo cho giai đoạn 2018-2020, báo cáo thị trường IT và tình hình nhân lực IT Việt Nam quý IV.2018 của TopDev cũng đưa ra các con số biết nói: năm 2019, thị trường cần 350.000 lao động, thiếu 90.000; năm 2020 cần 400.000 lao động, thiếu khoảng 100.000.

Nhu cầu càng cấp thiết hơn trong bối cảnh nhân sự IT ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với mọi doanh nghiệp ở mọi quy mô, lĩnh vực, không còn gói gọn trong phạm vi các công ty công nghệ. Điều này là cơ hội lớn cho nhân sự IT Việt Nam vốn được đánh giá cao về năng lực kỹ thuật, nhưng cũng là thách thức cho mọi doanh nghiệp trong tuyển dụng, đào tạo và quản trị nhân tài.

“Khát” nhân lực công nghệ thông tin, làm gì để bù đắp? - ảnh 1

 Các kỹ sư IT tại KMS Technology. Ảnh Tuyết Ân

NHU CẦU SẼ LUÔN TĂNG CAO Hôm qua 2.4 lần đầu tiên tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) phát đi thông cáo công bố nhu cầu tuyển dụng hàng năm đến 500 nhân sự IT, với mức lương khởi điểm trung bình cho nhân sự giỏi là 1.000 USD/tháng.

Nói cụ thể về nhu cầu này, ông Nguyễn Thanh Nam - phó tổng giám đốc tập đoàn Viettel cho rằng, vì luôn tiếp cận, ứng dụng công nghệ mới nên Viettel phải liên tục tìm kiếm nhân sự cho các lĩnh vực mới. Thời điểm này, Viettel đang cần nhân sự cho các dự án lớn về big data (dữ liệu lớn), AI (trí tuệ nhân tạo), công nghệ hàng không vũ trụ, toán học ứng dụng… 

Tập đoàn viễn thông lớn nhất nước này đưa ra lời rao hấp dẫn cho ứng viên: “Ở Viettel, chỉ sau một năm làm việc, nhân tài trẻ đã có cơ hội trở thành giám đốc các nhóm sản phẩm, giám đốc chi nhánh các tỉnh thành hoặc tại các thị trường nước ngoài mà Viettel đầu tư.”

Viettel vừa được ghi nhận ở vị trí thứ 5 trong danh sách 100 nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2018 do mạng cộng đồng nghề nghiệp Anphabe công bố, đồng thời giữ vị trí cao nhất khi tính theo ngành nghề công nghệ thông tin và viễn thông. Dù vậy, theo ghi nhận của Forbes Việt Nam, các công ty tư nhân cạnh tranh linh hoạt và khốc liệt hơn, điển hình của năm 2018 là việc tuyển dụng ồ ạt nhân lực IT của tập đoàn Vingroup.

GIẢI PHÁP NÀO CHO NGUỒN CUNG?  Ông Phí Anh Tuấn – phó chủ tịch Hội Tin học TP.HCM (HCA) nhận định rằng nhu cầu tăng nhanh nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao ngành IT vẫn là thách thức lớn. Bởi hiện nay, các chương trình đào tạo chưa thể theo kịp tốc độ phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như: IoT, AI, blockchain…, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư chất lượng cao.

Ở góc độ một nhà đầu tư có kinh nghiệm “chinh chiến” ở thị trường Đông Nam Á, chia sẻ tại Tech Summit 2019 do Forbes Việt Nam tổ chức, ông PieterKemps – giám đốc quỹ đầu tư mạo hiểm Sequoia Capital India lại đánh giá cao chất lượng kỹ sư ở Việt Nam. Ông so sánh Việt Nam với Indonesia, là thị trường lớn hơn và ở giai đoạn cao hơn trong hệ sinh thái khởi nghiệp, ở Indonesia rất khó tìm được những tài năng kỹ sư kỹ thuật hay kỹ sư lập trình, còn ở Việt Nam giới kỹ sư mạnh hơn rất nhiều.


“Khát” nhân lực công nghệ thông tin, làm gì để bù đắp? - ảnh 2

Cụ thể, hai khoản đầu tư của Sequoia tại Việt Nam, thì hai nhà sáng lập công ty đều là những kỹ sư “có năng lực cực kỳ cao và khả năng kỹ thuật sâu rộng”, họ đều tốt nghiệp từ các đại học danh tiếng thế giới, theo ông Pieter Kemps.

Nhưng nhu cầu thị trường rộng lớn hơn nhiều so với phân khúc đặc thù mà ông Pieter Kemps đề cập. Các doanh nghiệp phải cạnh tranh linh hoạt trong việc tuyển dụng và có cách tiếp cận phù hợp, kể cả cách thức đào tạo bổ sung để nhân lực đáp ứng được các tiêu chuẩn, yêu cầu cao từ thực tế của từng doanh nghiệp. 

"Để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực IT, mô hình tổ chức kết nối doanh nghiệp - nhà trường - sinh viên vẫn luôn là công việc thời sự," theo ông Tuấn. Ông cho rằng, thách thức với đào tạo là nhân lực vừa phải theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ; có các kỹ năng cần thiết đáp ứng kịp các thay đổi và sự phân công lao động toàn cầu; kể cả kỹ năng startup ngay khi còn là sinh viên.

Người đại diện cho hiệp hội doanh nghiệp IT lớn nhất Việt Nam chia sẻ, roadshow hoạt động cộng đồng kết nối doanh nghiệp IT với sinh viên suốt 10 năm qua với sự tham gia của 120 CEO và 200 doanh nghiệp mới hình thành được một khung khuyến nghị chương trình đào tạo. "Cách làm nhằm tạo cơ hội để doanh nghiệp IT tiếp cận với nguồn lao động trẻ tiềm năng, vừa cập nhật xu hướng, tăng cường kiến thức thực tế và kỹ năng cho sinh viên, từ đó nâng cao tỷ lệ ứng tuyển thành công nguồn lao động trẻ vào doanh nghiệp," theo ông Tuấn.

Theo quan sát của Forbes Việt Nam, đáng kể nhất trong bộ khung này là ngoài việc phân loại nghề nghiệp, thị trường, xu hướng nghề... đã đề cập đa dạng đến các yếu tố quan trọng về nghề nghiệp như sở hữu trí tuệ và các vấn đề liên quan; chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của ngành IT và văn hóa doanh nghiệp; các kỹ năng tự học và phát triển; tầm nhìn nghề nghiệp ở quy mô toàn cầu và khả năng thích nghi với sự thay đổi... 

“Khát” nhân lực công nghệ thông tin, làm gì để bù đắp? - ảnh 3

GIẢI PHÁP CỦA DOANH NGHIỆP IT Là người thường xuyên làm việc với những nhà quản lý IT, chuyên gia Trần Công Cao – tổng giám đốc Apex Global Corporation cho biết, một trong những thách thức họ gặp phải là khả năng đáp ứng mục tiêu phát triển doanh nghiệp của nhân sự IT. Nhất là công nghệ phát triển nhanh, một giải pháp cần tích hợp nhiều công nghệ, nền tảng khác nhau, áp lực lên bộ phận IT phải chuyển động với tốc độ nhanh hơn nhiều lần và chất lượng phải ngày càng cao hơn. 

“Điều này không chỉ đòi hỏi các kỹ sư về kỹ năng làm việc nhóm hiệu quả, mà một nhân sự IT còn cần đến 'cả chùm' các kỹ năng khác nhau ngoài năng lực kỹ thuật”, ông Cao nhận xét.

Thu hút nhân tài đã khó, giữ chân nhân tài còn khó hơn. Tại Tech Summit 2019, ông Lê Hồng Minh – đồng sáng lập, chủ tịch và CEO VNG tiết lộ: “Điều khiến tôi vừa muốn than thở vừa thấy tự hào là nhân sự của chúng tôi bị săn đầu người hàng nhiều nhất thị trường. Và hiện tại, bên săn nhiều nhất là Vingroup cho tham vọng công nghệ của họ”.

Vậy lãnh đạo doanh nghiệp làm gì để thu hút và giữ chân nhân tài, theo ông Minh, là kỹ năng khai phá và tối ưu hóa năng suất của kỹ sư giỏi. Theo ông, trong ngành IT, một kỹ sư tài năng có thể cho hiệu suất bằng cả trăm lao động khác, việc đánh giá họ không ở số lượng sản phẩm họ làm ra, mà là ở cách tối ưu năng suất của họ. "Giải pháp của doanh nghiệp là tất cả đều xoay quanh việc làm sao để có thể đạt được kết quả tốt nhất từ nguồn nhân lực hiện tại," theo ông Minh. 

TS.Nguyễn Hữu Lệ - Chủ tịch TMA Solutions, một công ty IT có hơn 2.500 kỹ sư, cho rằng quy mô nhân lực của một thị trường luôn giới hạn, giải pháp là đi vào chiều sâu và năng suất của kỹ sư. Với những công ty có quy mô trên 1.000 người nhất thiết phải thành lập các trung tâm sáng tạo, trung tâm R&D để nghiên cứu xu thế công nghệ, xu hướng thị trường và xây đội ngũ nòng cốt cho các dự án mới theo các xu thế đó.

"Chỉ có vậy thì khi thị trường hay khách hàng cần mới đáp ứng kịp, cho dù bất cứ vị trí nhân sự nào thay đổi thì dự án hay công ty vẫn không bị ảnh hưởng," theo ông Lệ.