Để quản lý và thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực fintech, đối với bất kỳ cơ quan quản lý/ngân hàng trung ương nào trên thế giới thì mục tiêu cuối cùng là cân bằng giữa quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của khách hàng song hành với thúc đẩy đổi mới, sáng tạo của các doanh nghiệp fintech.

Quản lý lĩnh vực công nghệ tài chính (fintech) không chỉ thuần túy là quản lý các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán mà cả các doanh nghiệp fintech khác như cung cấp các giải pháp trên nền tảng công nghệ chuỗi khối (blockchain) hay các giải pháp liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (big data analytics) cũng như quản lý tài chính cá nhân… 

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển của fintech - ảnh 1

Để quản lý và thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực fintech, đối với bất kỳ cơ quan quản lý/ngân hàng trung ương nào trên thế giới thì mục tiêu cuối cùng là cân bằng giữa quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của khách hàng song hành với thúc đẩy đổi mới, sáng tạo của các doanh nghiệp fintech.

Đó là những chia sẻ của ông NGHIÊM THANH SƠN – phó vụ trưởng vụ Thanh toán, phó trưởng ban chỉ đạo Fintech của ngân hàng Nhà nước về bức tranh toàn cảnh Fintech cũng như định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý hỗ trợ sự  phát triển hệ sinh thái fintech tại Việt Nam.

FORBES VIỆT NAM: Fintech là xu hướng phát triển mới mẻ tại Việt Nam, xin ông cho biết bức tranh tổng thể phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam?

Ông NGHIÊM THANH SƠN: Theo số liệu từ vụ Thanh toán thuộc Ngân hàng Nhà nước (NHNN), số lượng các công ty fintech tham gia cung ứng dịch vụ trên thị trường Việt Nam đã tăng gần gấp bốn lần từ con số khoảng 40 công ty cuối năm 2016 lên tới gần 150 công ty ở thời điểm hiện tại, trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

Trong đó lĩnh vực thanh toán đóng vai trò quan trọng với 31 tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đã được NHNN cấp phép đang hoạt động; tiếp đó là lĩnh vực cho vay ngang hàng (P2P lending) với số lượng khoảng 40 công ty theo khảo sát gần đây của NHNN.

Ngoài ra, còn có các công ty fintech tại Việt Nam cung cấp các giải pháp trong hoạt động ngân hàng như xác thực khách hàng điện tử (e-KYC), sinh trắc học, công nghệ blockchain, dịch vụ quản lý tài chính cá nhân; phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, chấm điểm tín dụng…

Theo ông, sự phát triển của fintech có ý nghĩa thế nào với thị trường tài chính – ngân hàng nói chung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng? Ông đánh giá thế nào về tiềm năng phát triển của Fintech tại Việt Nam?

- Sự phát triển của công nghệ hiện đại trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ mang lại nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam nói chung và lĩnh vực tài chính – ngân hàng nói riêng. Với tỷ lệ tiếp cận điện thoại di động và Internet của người dân Việt Nam ở mức cao (64 triệu người sử dụng Internet, chiếm 68,8% dân số), đứng vị trí thứ sáu khu vực châu Á – Thái Bình Dương (sau Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản và Philippines) và vị trí 13 trên thế giới (theo Internet World Stats), số lượng người sử dụng điện thoại thông minh là 21,5 triệu người với tỷ lệ tiếp cận điện thoại thông minh là 26,4%, đứng thứ 21 trên thế giới (theo báo cáo Newzoo’s Global Mobile Market năm 2017).

Bên cạnh đó, sự am hiểu lĩnh vực công nghệ thông tin của người trẻ tuổi, sự bùng nổ của thương mại điện tử, tỷ lệ người dân tiếp cận với dịch vụ ngân hàng truyền thống còn có dư địa tăng trưởng (đến cuối năm 2018, chỉ 63% dân số trưởng thành có tài khoản ngân hàng) và đặc biệt là chủ trương rõ ràng của Chính phủ trong việc thúc đẩy các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo qua các chính sách, khuôn khổ quản lý mang tính hỗ trợ… là những yếu tố thuận lợi, mang lại nhiều cơ hội phát triển đối với lĩnh vực fintech tại Việt Nam trong tương lai.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển của fintech - ảnh 2

Xét về lợi ích đối với lĩnh vực tài chính – ngân hàng, với mối quan hệ hợp tác cùng có lợi với ngân hàng, các doanh nghiệp fintech giúp ngân hàng tiết giảm chi phí giao dịch, cải thiện tính minh bạch. Các sản phẩm, dịch vụ được cung ứng ngày càng tiện lợi, thân thiện, dễ sử dụng và tính tùy biến cao hơn, cũng như tính an toàn, bảo mật tốt hơn, tạo ra sự hấp dẫn đối với khách hàng khi sử dụng các dịch vụ tài chính ngân hàng.

Cũng cần nói thêm rằng, độ bao phủ các dịch vụ tài chính - ngân hàng sẽ bao trùm cả nhóm đối tượng khách hàng ở khu vực vùng sâu, vùng xa chưa có cơ hội hoặc ít được tiếp cận các dịch vụ tài chính ngân hàng truyền thống, qua đó góp phần thúc đẩy phổ cập tài chính tại Việt Nam.

Trong khi ở một số nước, sự phát triển của doanh nghiệp fintech có thể cạnh tranh với các dịch vụ của khối ngân hàng. Còn ở Việt Nam, mối quan hệ này diễn ra thế nào? Ông có thể lý giải vì sao dẫn tới sự hợp tác như vậy?

- Việc hợp tác giữa các doanh nghiệp fintech và ngân hàng tiếp tục là xu hướng chủ đạo trên thế giới và được coi là tiền đề quan trọng cho việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính – ngân hàng cho người sử dụng không chỉ riêng tại Việt Nam. Thực tế thời gian qua đã chứng minh các doanh nghiệp fintech là “cánh tay nối dài” của ngân hàng, qua đó hỗ trợ ngân hàng mở rộng phạm vi cung ứng dịch vụ, cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính tiện lợi với chi phí hợp lý hơn cho khách hàng.

Sự hợp tác “cộng hưởng” này giúp ngân hàng và fintech tận dụng được thế mạnh của nhau để cung ứng các dịch vụ, giải pháp tài chính ngân hàng tốt hơn, an toàn và thuận tiện cho người sử dụng. Có thể thấy, thế mạnh của ngân hàng là luôn có bộ phận chuyên trách về pháp lý, giúp các ngân hàng tuân thủ tốt các quy định của pháp luật, cùng với bề dày kinh nghiệm quản trị rủi ro, mạng lưới rộng khắp cùng với sự am hiểu sâu sắc khách hàng... Tuy nhiên, các ngân hàng lại gặp thách thức trong vấn đề đổi mới sáng tạo, cải tiến trong công nghệ vốn có sự phát triển, tiến hóa rất nhanh chóng trong thời đại hiện nay.

Trong khi đó, các công ty fintech với lợi thế về công nghệ nên rất sáng tạo và năng động. Họ đánh giá dịch vụ ngân hàng dưới góc độ của khách hàng và sẵn sàng cung cấp các dịch vụ mang lại trải nghiệm tốt hơn cho người dùng. Mặt khác, nhờ quy mô hoạt động nhỏ so với các ngân hàng nên các công ty fintech có ưu thế hoạt động hiệu quả và khá linh hoạt. Dẫu vậy, điểm yếu của các công ty fintech là chưa tạo được sự tin tưởng, thương hiệu cho các hoạt động tài chính.

Trong bối cảnh đó, việc hợp tác giữa ngân hàng và công ty fintech sẽ là sự bổ trợ hoàn hảo cho nhau, giúp tạo ra giá trị cho người sử dụng và xã hội, thúc đẩy sự phát triển năng động của thị trường trong tương lai.

Thưa ông, NHNN đã có những chính sách, giải pháp để tạo điều kiện cho Fintech phát triển tại Việt Nam ra sao, trong đó có hoàn thiện về pháp lý?

- Nhận thức được tầm quan trọng của fintech và tương lai phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam, NHNN đã thành lập ban chỉ đạo lĩnh vực fintech của NHNN vào tháng 3.2017 với mục tiêu nghiên cứu, hoàn thiện hệ sinh thái (trong đó khuôn khổ pháp lý là ưu tiên hàng đầu), tạo thuận lợi cho cả ngân hàng và doanh nghiệp fintech trong việc ứng dụng các giải pháp fintech vào hoạt động ngân hàng ở Việt Nam.

Trong những năm qua, NHNN đã và đang chủ động trong việc tiếp cận lĩnh vực fintech thông qua đối thoại với các doanh nghiệp trong lĩnh vực fintech để tìm hiểu về khó khăn, vướng mắc mà các doanh nghiệp fintech đang đối mặt; đồng thời triển khai các nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề trọng tâm của fintech làm căn cứ để đề xuất triển khai các giải pháp quản lý trong thời gian tới; tạo lập “sân chơi” để các công ty fintech hoàn thiện và giới thiệu giải pháp đối với thị trường…

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển của fintech - ảnh 3

Tuy nhiên, NHNN xác định nhiệm vụ trọng tâm cần ưu tiên là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động fintech trong lĩnh vực ngân hàng. Trong tháng 8.2019, NHNN đã trình Thủ tướng Chính phủ (lần 2) đề án Cơ chế quản lý thử nghiệm hoạt động fintech trong lĩnh vực ngân hàng (Regulatory Sandbox). Song song với đó, NHNN đã và đang tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi và bổ sung các quy định hiện hành khác của ngành ngân hàng nhằm phù hợp hơn với bối cảnh số hóa và xu hướng phát triển của fintech.

Các nhà đầu tư cũng như doanh nghiệp fintech đang quan tâm đến tỷ lệ giới hạn sở hữu trong doanh nghiệp trung gian thanh toán. Ông có thể chia sẻ thêm?

- Hiện NHNN đang nghiên cứu xây dựng Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 101/2012/NĐ-CP ngày 22.11.2012 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 80/2016/NĐ-CP ngày 1.7.2016) của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt. Một trong những chính sách mà Dự thảo Nghị định đề xuất là tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vào tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tại Việt Nam.

Mục tiêu của việc ban hành chính sách này nhằm nâng cao quản lý nhà nước trong hoạt động thanh toán, đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, đồng thời vẫn đảm bảo cho việc thu hút vốn đầu tư và tận dụng công nghệ tiên tiến của các doanh nghiệp nước ngoài tham gia vào lĩnh vực trung gian thanh toán nói riêng và lĩnh vực fintech nói chung tại Việt Nam; tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh bình đẳng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong cung ứng dịch vụ của các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Trong quá trình xây dựng Nghị định, NHNN sẽ tiếp tục nghiên cứu nội dung này một cách thận trọng, đảm bảo phù hợp với thực tiễn quản lý và các cam kết mà Việt Nam đã tham gia.

Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 77, tháng 10.2019


 Đọc thêm>>> 
Vietcombank: Khát vọng người dẫn đầu
Ngân hàng số - từ đổi mới đến cách mạng
 MB Bank: Từ truyền thống đến đa năng
Payoo triển khai giải pháp chấp nhận thanh toán đa phương thức
Thị trường tài chính tiêu dùng triệu tỉ đô hấp dẫn “đại gia” ngoại

"Đích đến của chúng ta không phải là một vùng đất, mà là một cách nhìn mới". ---- Henry Miller - Nhà văn

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 80 tháng 1.2020

 Số 80 tháng 1.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - HƯỚNG DẪN ĐẦU TƯ 2020

  • Những ngành có triển vọng qua phân tích của các chuyên gia giàu kinh nghiệm. Khẩu vị đầu tư và rủi ro cần chú ý.

  • - 100 CÔNG TY ĐẠI CHÚNG LỚN NHẤT VIỆT NAM

  • - 10 SỰ KIỆN KINH DOANH NỔI BẬT

    Sự kiện kinh doanh tiêu biểu nhất năm 2019 do Forbes Việt Nam và các chuyên gia kinh tế bình chọn.

  • - CỔ MÁY TẠO TỈ PHÚ MỚI CỦA QUỸ ĐẦU TƯ TƯ NHÂN

    Khi cơ quan thuế quan tâm hơn đến giới siêu giàu, những nhà giao dịch thông minh mới nhất phố Wall âm thầm khám phá phương thức mới tạo nên hàng chục tỉ phú thông qua các thương vụ đầu tư.