Đứa con tinh thần thứ hai của nhà đồng sáng lập Facebook, Dustin Moskovitz, là “chú rùa” được chăm sóc cẩn thận giữa bầy kỳ lân bất chấp tất cả để lớn mạnh. Khi môi trường làm việc toàn cầu đột ngột dịch chuyển lên không gian ảo, Asana, phần mềm quản lý nhóm 12 năm tuổi của anh đã sẵn sàng để chiến thắng trong cuộc đua. 

TẠI BẢO TÀNG NGHỆ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI SAN FRANCISCO, Dustin Moskovitz xuất hiện trong nền nhạc vui tươi. Mặc áo sơ mi màu xám đen không cài nút cổ, quần jean và giày thể thao màu trắng, bộ râu cắt tỉa cẩn thận, anh sải bước với micro và cây bút trình chiếu, mô tả ngắn gọn về giao diện mới của ứng dụng làm việc nhóm của mình có tên Asana.

Dustin Moskovitz dẫn dắt Asana ngược dòng Facebook - ảnh 1

 Dustin Moskovitz 

Theo lịch là ngày 16.7, nhưng Moskovitz không có mặt ở bảo tàng vào ngày đó. Bài phát biểu kéo dài năm phút được thu sẵn trong khán phòng trống và phát trên YouTube, giữa giai đoạn Covid-19 tái bùng phát tại California. Chẳng sao cả: vị CEO khiêm tốn, nhã nhặn đang trình bày tầm nhìn của mình về xu hướng làm việc trong tương lai theo phong cách Asana, vui vẻ đón nhận tình huống thiếu vắng khán giả.  

Moskovitz, 36 tuổi, sở hữu khối tài sản trị giá 14,2 tỉ USD, được biết đến nhiều nhất trong vai trò đồng sáng lập Facebook cùng Mark Zuckerberg. Tỉ phú trẻ nhất thế giới trong một vài năm tính từ năm 2011 đã rời mạng xã hội nổi tiếng hơn một thập niên.

Moskovitz và nhà đồng sáng lập Asana, Justin Rosenstein, 37 tuổi, lui vào hậu trường để giải quyết vấn đề kinh điển: chúng ta lãng phí bao nhiêu công sức cho những việc vặt vãnh, không cần thiết khi làm việc. Moskovitz nói trong cuộc đàm thoại gần đây: “Chúng tôi thực sự sốc và thấy thất vọng khi biết tổng thời gian chúng ta bỏ ra để thiết lập sự rõ ràng và đồng nhất trong công việc.”

Hiện nay, phần mềm của Asana được dùng tại hơn 75.000 công ty, gồm AT&T, Google và NASA, nhằm giúp họ nắm lại quyền kiểm soát thời gian bằng cách quản lý mọi thứ, từ viết bản ghi nhớ đến lập kế hoạch sự kiện. (Thậm chí, chẳng bao lâu nữa, ứng dụng Aipowered của họ còn có thể thiết lập các chương trình nghị sự và đề xuất giải pháp mang lại ngày làm việc hiệu quả hơn.)

Moskovitz giành lại quyền kiểm soát của chính mình nhờ kiên định bác bỏ phong cách làm việc bất biến của thung lũng Silicon. Hiểu rõ văn hóa “hành động nhanh, phá vỡ mọi rào cản” (“move fast and break things”) của Facebook, Moskovitz gây dựng Asana thận trọng hơn.

Để tránh trở thành kỳ lân sớm nở tối tàn, Asana tập trung vào tính trường tồn, với nguyên tắc tồn tại hàng thập niên qua là không tăng hơn gấp đôi nhân sự trong một năm. Tại thời điểm tháng 11.2018, Asana có mức định giá 1,5 tỉ USD, công ty hoạt động mà không cần những đợt gây quỹ rầm rộ hay giả tạo.

Điều này hoàn toàn trái ngược với các đối thủ, bao gồm monday.com – ứng dụng quản lý nhóm có trụ sở tại New York và Tel Aviv, gần đây đạt mức định giá 2,7 tỉ USD – và Notion, ứng dụng ghi chú trị giá hai tỉ đô la Mỹ.

Chiến lược này mang dấu ấn của vị CEO tự nhận là người hướng nội. Moskovitz chỉ đồng ý phỏng vấn với Forbes khi bộ phận PR của anh hứa rằng anh sẽ không phải trả lời phỏng vấn lần nào nữa trong năm nay. Anh nói: “Cần thời gian để xây dựng thành quả,” phản bác quan điểm rằng anh đang cố tình kìm hãm công ty.

“Mục tiêu là phát triển nhanh, nhưng nhanh trong dài hạn, không phải ngắn hạn. Giờ đây, chúng tôi đang gặt hái thành quả đã gieo.” Asana thực sự đang tăng tốc. Mọi bằng chứng đều thể hiện đây là năm tăng trưởng kỷ lục, một phần do Covid-19 và môi trường làm việc đang thay đổi. (Công ty từ chối bình luận về bất kỳ số liệu tài chính nào vì đang trong giai đoạn trầm lắng trước khi IPO, có khả năng diễn ra vào mùa thu.)

Dustin Moskovitz dẫn dắt Asana ngược dòng Facebook - ảnh 2

Lưu lượng truy cập vào trang web của công ty ước tính tăng 24% tính từ tháng hai và doanh thu dự kiến   đạt 236 triệu đô la Mỹ, tăng 66% so với năm ngoái. Vậy là đủ để đưa Asana lên hạng 17 trên danh sách Cloud 100 năm nay – bảng xếp hạng thường niên các công ty điện toán đám mây tư nhân hàng đầu thế giới của Forbes, từ hạng 41 hồi năm ngoái.

Năm 2004, chàng trai 19 tuổi Moskovitz giúp người bạn cùng phòng, Zuckerberg, thành lập Facebook từ căn phòng ký túc xá đại học Harvard. Một năm rưỡi sau, anh bỏ học và chuyển đến thung lũng Silicon cùng Zuck.

Đứng đầu bộ phận kỹ thuật của một trong các công ty công nghệ phát triển nhanh nhất từ  trước đến nay ở tuổi 23, anh trở nên chán chường trước khi gặp Rosenstein, một nhân tài lớn hơn anh một tuổi mà Facebook chiêu mộ được từ Google đầu năm 2007.

Là con của một bác sĩ tâm thần và một giáo viên ở thị trấn nhỏ thuộc bang Florida, Moskovitz nổi tiếng tại Facebook nhờ chiến tích trong các cuộc đua lập trình, nhưng anh lại thích đứng ở hậu trường hơn. Sinh sống tại Bay Area và tốt nghiệp đại học Stanford, bổ trợ hoàn hảo cho Moskovitz, Rosenstein có tính cách nghệ sĩ, thích giao du và từng giúp xây dựng dịch vụ trò chuyện phổ biến của Gmail.

Thời điểm đó, Moskovitz đang làm thêm vào cuối tuần và buổi tối để xây dựng ứng dụng quản lý công việc đơn giản cho nhóm sản phẩm của Facebook nhằm theo dõi các dự án của họ. Rosenstein tiết lộ anh từng mày mò về một công cụ nội bộ tương tự tại Google.

Hợp tác với nhau, họ dành thêm vài tháng nữa tập trung hoàn toàn cho Tasks, ứng dụng được dùng nhiều trên Facebook nhằm tích hợp các chương trình nghị sự, quản lý sản phẩm, thậm chí là theo dõi kiểm kê thiết bị văn phòng.

Chẳng bao lâu sau, bộ đôi nhận ra để xây dựng những công cụ theo ý muốn, họ cần rời khỏi Facebook. Moskovitz nói: “Chúng tôi khá chắc chắn sẽ có thứ gì đó giống như Asana xuất hiện trong tương lai, ngay cả khi chúng tôi không phải là người tạo ra nó.”

Không náo nhiệt như mạng xã hội, cũng không đầy tham vọng như tên lửa hay trí tuệ nhân tạo, nhưng mọi công ty, từ các công ty hàng không vũ trụ siêu việt đến các tổ chức phi lợi nhuận phòng chống dịch bệnh, đều có nhu cầu điều phối nhân viên.

Asana, tên do các tín đồ yoga đặt theo một từ tiếng Phạn mang nghĩa là cân chỉnh, có thể giúp họ. “Đây dường như là một cơ hội mà chúng tôi không thể bỏ qua,” Rosenstein nói. Từ một văn phòng tồi tàn ở phía đông của quận Mission, San Francisco, Moskovitz và Rosenstein triển khai gây quỹ hạt giống trong giới tinh hoa công nghệ tại Bay Area, bao gồm các nhân vật kỳ cựu từ Facebook là Zuckerberg, Sean Parker và Peter Thiel.

Nhưng theo nhận xét cá nhân của Eric Ries – bạn của Moskovitz, tác giả cuốn The Lean Startup – và cũng là nghi vấn của nhiều người: “Có vẻ như công ty sẽ không lớn mạnh.”

Không phải chịu áp lực gây quỹ thường thấy ở một công ty khởi nghiệp, Moskovitz và Rosenstein dành hàng tháng trời để lập trình và trao đổi với khách hàng tiềm năng trước khi ra mắt phiên bản đầu tiên của ứng dụng vào tháng 11.2011. Lúc đó, họ miễn phí sử dụng trong sáu tháng đầu tiên. Ý tưởng là thu hút người dùng, sau đó bán thêm phiên bản cao cấp – mô hình kinh doanh tạo hiệu ứng tuyệt vời mà Dropbox và Zoom áp dụng.

Năm 2012, Asana giới thiệu phiên bản ứng dụng có thu phí (10,99 USD/tháng/người) nhưng không thuê đội bán hàng. Thay vào đó, họ tìm khách hàng chủ yếu thông qua chiến thuật tối ưu hóa công cụ tìm kiếm giá rẻ và quảng cáo truyền miệng.

Tại sàn giao dịch phần mềm trực tuyến G2 có trụ sở ở Chicago, Asana có cơ hội khi một giám đốc tiếp thị mới muốn theo dõi các chỉ số mục tiêu về lưu lượng và doanh thu của nhóm, sau đó phổ biến tới hơn 250 nhân viên trên toàn thế giới.

Tại công ty hệ thống sưởi và làm mát Viessmann của Đức, hiện là một trong những khách hàng lớn nhất của công ty, các công cụ của Asana được hơn 2.500 nhân viên sử dụng cùng với bộ sản phẩm của Google. Ban lãnh đạo công ty sử dụng để lập bản đồ giới thiệu sản phẩm.

Tính linh hoạt là chìa khóa thành công của Asana. Về nội bộ, Moskovitz và Rosenstein dành thời gian xây dựng văn hóa doanh nghiệp lý tưởng của họ. Họ tham vấn các chuyên gia, mời các nhà huấn luyện điều hành, thuê nhân sự phụ trách vấn đề đa dạng và bình đẳng và nhân sự phụ trách nhân lực trong nhiều năm để đi đúng hướng.

Moskovitz, người dành nhiều năm nghiên cứu Phật pháp và các chiến lược lãnh đạo, thiết lập sơ đồ tổ chức công ty đặt chính mình ở dưới cùng, đại diện phần thân của “cây” công ty. Asana tránh đặt các chức danh điều hành truyền thống và hướng mọi người quan tâm đến một chủ đề hoặc kết quả kinh doanh cụ thể.

Moskovitz nói công ty muốn tập trung vào tinh thần đồng đội tốt hơn thì cần phải đầu tư vào việc đó: “Chúng tôi muốn thực hiện những gì chúng tôi tuyên bố, tìm ra cách tốt nhất và quảng bá điều đó.” 

Dustin Moskovitz dẫn dắt Asana ngược dòng Facebook - ảnh 3

Asana bổ nhiệm Sonja Gittens Ottley (bên trái) làm giám đốc phụ trách đa dạng-và-bình đẳng năm 2015, và Anna Binder phụ trách nhân sự năm 2016. Tính đến năm ngoái, 41% nhân viên của công ty là phụ nữ và 49% là người da màu.

Bên cạnh đó, Moskovitz cũng thay đổi mình khi làm nhà lãnh đạo. Nổi tiếng nóng nảy lúc còn làm việc tại Facebook ở độ tuổi đôi mươi, anh chia sẻ, mình đã học được cách không quá tuyệt vọng trước những thất bại. Anh nhắc đến một câu nói của chuyên gia chánh niệm Jon Kabat-Zinn: “Bạn không thể ngăn những con sóng ập đến, nhưng bạn có thể học cách lướt sóng.”

Scott Phoenix, nhà sáng lập công ty Vicarious về trí tuệ nhân tạo và là khoản đầu tư duy nhất của Moskovitz, trong đó anh tham gia vào hội đồng quản trị, cho biết: “Cách đây năm hay sáu năm trước, chúng tôi nói chuyện về ý tưởng mọi người đều có một độ tuổi bên trong con người mình trong suốt cuộc đời. Tôi hỏi Dustin tuổi bên trong anh ấy bao nhiêu, và anh ấy nói có lẽ là 112.”

Năm 2019, Moskovitz vượt qua thử thách khác khi Rosenstein rời bỏ công việc quản lý hằng ngày để đảm nhận vị trí bán thời gian trong ban giám đốc. Choàng luôn công việc của người bạn đồng hành, Moskovitz giờ đây không chỉ là CEO mà còn là đại diện duy nhất của Asana. Bước tiến lớn tiếp theo là đưa công ty lên sàn.

Những người thân cận với Moskovitz nói kế hoạch niêm yết của anh xuất phát từ mong muốn mang lại lợi ích cho nhân viên và chứng thực mô hình xây dựng công ty của Asana chứ không phải vì cá nhân anh. Không phải Moskovitz cần tiền.

“Tôi không nghĩ mình từng nghe họ nói chuyện về lợi nhuận. Với sự giàu có hiện tại, Dustin coi trách nhiệm của mình với người khác như một nhiệm vụ thiêng liêng phải làm hết mình,” Diana Chapman, nhà huấn luyện lãnh đạo, không chỉ cố vấn cho Moskovitz và đội ngũ lãnh đạo mà còn cho mẹ và vợ anh – Cari Tuna, cựu phóng viên của Wall Street Journal, giám sát hoạt động từ thiện của hai vợ chồng (họ đã ký cam kết Giving Pledge), chia sẻ.

Moskovitz cho biết hiện tại anh cảm thấy có nhiều động lực để làm việc hơn, khi có nhiều khách hàng tìm kiếm sự hỗ trợ từ Asana hơn so với thời điểm họ còn là công ty khởi nghiệp non trẻ, cách đây mười năm. “Nếu vấn đề này không đáng để giải quyết hoặc không phải là một công việc kinh doanh khả thi, tôi sẽ dừng lại,” anh nói. “Sứ mệnh của chúng tôi thực sự rất phù hợp ở thời điểm hiện tại, và cơ hội này mang lại sinh lực cho chúng tôi.”

"Khởi nguồn kinh doanh là để tạo ra hạnh phúc, không phải để tích lũy của cải.". ---- B.C Forbes

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 90 tháng 11.2020

 Số 90 tháng 11.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - 10 NHÀ PHÁT TRIỂN BẤT ĐỘNG SẢN HÀNG ĐẦU

    Danh sách 10 nhà phát triển bất động sản hàng đầu dựa trên số lượng sản phẩm đưa ra thị trường từ năm 2014 đến nay.

  • - NGƯỜI CỦA THỊ TRƯỜNG

    Ông Nguyễn Đình Trung đưa Hưng Thịnh từ một công ty môi giới thành nhà phát triển bất động sản có hệ sinh thái khép kính.

  • - KHU ĐÔ THỊ XANH

    Gamuda Land bền bỉ phát triển hai khu đô thị xanh tại Hà Nội và TP.HCM.

  • NGƯỜI XÂY TỔ ẤM

    Chuỗi siêu thị nội thất Baya tái cơ cấu hoạt động khi thị trường bất động sản trầm lắng.

  • - SẴN SÀNG ĐÓN LẤY CƠ HỘI

    Với bảy nhà máy, Staint Gobain nắm bắt cơ hội ở đất nước trong thời kỳ đô thị hóa.

  • - ĐÓN ĐẦU TƯƠNG LAI

    Các doanh nghiệp bất động sản sẵn sàng đầu tư lớn cho công nghệ trong bất động sản.

  • - ƯU TIÊN NHỮNG CON ĐƯỜNG LÀM NÊN SỰ GIÀU CÓ

    Thứ trưởng bộ Giao thông Vận tải chia sẻ về chiến lược phát triển hạ tầng, và kế hoạch triển khai trong năm năm tới.