GATES, BENIOFF VÀ ZUCKERBERG LÀ NHỮNG NGƯỜI THỰC SỰ có lòng tin như vậy. kết quả của sự tin tưởng này có thể tạo ra các loại thuốc làm thay đổi cuộc sống và mang lại lợi nhuận to lớn cho các nhà đầu tư từ giai đoạn sớm.

Những cơn đau nhói hành hạ dạ dày bệnh nhân, và anh bị tiêu chảy liên tục. Bảy đợt kháng sinh trong hơn 18 tháng chỉ làm anh cảm thấy tệ hơn. Đó là trường hợp của thanh niên ẩn danh vốn khỏe mạnh ở độ tuổi 20. Anh bị tái phát bệnh Clostridium difficile, hay còn gọi là nhiễm trùng ruột C.diff, sau khi cắt bỏ túi mật vào năm 2012.

Các bệnh nhân từng được điều trị các bệnh nam khoa khác bằng kháng sinh dễ mắc bệnh nhiễm trùng ruột C.diff., làm suy giảm khả năng chống nhiễm trùng của quần thể vi sinh vật đường ruột, tức là hàng nghàn tỉ tế bào di chuyển qua hệ thống tiêu hóa của con người.

“Không chỉ có phần ruột bị ảnh hưởng, mà tôi còn thấy kiệt sức suốt quãng thời gian đó. Tôi còn mắc chứng “sương mù não” thực sự nghiêm trọng. Tôi không thể tập trung.” Vì tuyệt vọng, anh đã nghiên cứu mọi liệu pháp có thể và phát hiện ra các bài báo về liệu pháp cấy ghép vi sinh vật trong phân để chống nhiễm trùng.

Bác sĩ tiêu hóa của anh từ chối thực hiện liệu pháp này, vì thế, anh chọn cách tự chữa trị. Anh mua một bộ túi súc ruột từ hiệu thuốc CVS, bảo bạn cùng phòng của mình cung cấp mẫu phân, sau đó xay hỗn hợp phân bằng máy xay sinh tố rồi dùng lưới lọc cà phê để lọc hỗn hợp này, bơm vào ruột của mình. Như thể được ban phép mầu, anh hồi phục hoàn toàn sau vài ngày.

Chào mừng bạn đến với mảnh đất mới đầy hứa hẹn nhất trong lĩnh vực y học: phân. Tập trung nghiên cứu chất thải từ người bệnh, một cơ quan nghiên cứu khoa học đang phát triển trong 15 năm qua đã nêu bật vai trò quan trọng của hệ vi sinh vật đối với sức khỏe con người.

Hiểu biết mới này có thể dẫn đến các phương pháp điều trị đột phá cho một loạt bệnh tật, từ những bệnh thường thấy như bệnh tiêu hóa và dị ứng thực phẩm đến những bệnh phức tạp như ung thư và tự kỷ. Một loại thuốc có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật để ngăn ngừa hen suyễn ở trẻ em hiện đang được nghiên cứu. Nói theo cách đơn giản, đây là ý tưởng tận dụng các con vi khuẩn trong ruột để làm thuốc.

Hơn 50.000 bài báo khoa học trong năm năm qua đã khám phá các hiệu quả của quần thể vi sinh vật. Nhiều loại vi sinh vật đường ruột có thể kích thích hoặc ngăn chặn các phản ứng miễn dịch trong cơ thể, một số khác có khả năng chống lại các vi sinh vật gây bệnh.

Ngày càng có nhiều nghiên cứu tiên tiến có khả năng mang đến một loạt liệu pháp mới làm giảm đáng kể sự đau khổ của con người - và đem lại các khoản lợi nhuận khổng lồ cho những người tiên phong trong lĩnh vực này. Khi các nhà khoa học chuyển quần thể vi sinh vật đường ruột của chuột béo phì sang chuột bị bệnh, các chú chuột này đã tăng cân.

Một nghiên cứu cho thấy, các bệnh nhân có khối u ác tính mang quần thể vi sinh vật đa dạng nhất là những người có phản ứng tốt nhất với liệu pháp miễn dịch. Những con chuột được tiêm vi sinh vật đường ruột từ vận động viên marathon sẽ chạy được quãng đường dài hơn. Và chỉ riêng loại thuốc mới cho bệnh béo phì cũng có thể trị giá hơn 20 tỉ USD.

Cho đến nay, liệu pháp có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật được nhiều người tin tưởng nhất là cấy ghép phân sống để chữa bệnh nhiễm trùng ruột C.diff, loại bệnh tấn công nửa triệu người Mỹ mỗi năm, khiến 15.000 người chết. Năm 2013, tạp chí New England Journal of Medicine đã xuất bản bài báo khiến cộng đồng khoa học bất ngờ và kích thích đầu tư phát triển thuốc từ quần thể vi sinh vật.

Trong thử nghiệm ngẫu nhiên, 94% bệnh nhân nhiễm trùng ruột C. diff tái phát đã hồi phục sau khi được cấy ghép phân. Cần lưu ý thêm rằng, các loại thuốc ung thư với tỉ lệ hiệu quả thấp, chỉ 10%, cũng đã được FDA phê chuẩn.

Hàng tỉ đô la Mỹ đang đổ vào thuốc có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật. Gbola Amusa, bác sĩ y khoa và quản lý tại Chardan, ngân hàng đầu tư chuyên về chăm sóc sức khỏe tại New York, cho biết tổng số tiền đầu tư tính từ năm 2014 là hơn 5 tỉ USD.

Các tỉ phú công nghệ như Bill Gates, người sáng lập Marc Benioff của Salesforce và nhà đầu tư mạo hiểm Vinod Khosla ở thung lũng Silicon đang tài trợ cho các công ty khởi nghiệp nghiên cứu thuốc từ quần thể vi sinh vật. Gates, Benioff và Mark Zuckerberg đều đã quyên góp để hỗ trợ nghiên cứu thuốc từ quần thể vi sinh vật tại các học viện, trong đó có ĐH Stanford, ĐH Washington ở St. Louis và ĐH California, San Francisco.

Cuộc đua nghiên cứu thuốc từ hệ tiêu hóa - ảnh 1

Cuộc đua giành được sự phê chuẩn của FDA cho loại thuốc đầu tiên có nguồn gốc từ vi sinh vật đường ruột đã được khởi động. Nhưng khoa học trong lĩnh vực này còn non trẻ và chưa được chứng minh. Mark Breidenbach thuộc công ty Oppenheimer ở New York nói rằng sự nhiệt tình của các nhà đầu tư đối với các công ty nghiên cứu thuốc từ quần thể vi sinh vật đang giảm dần vì “không có sự đồng thuận về hiệu quả của quần thể vi sinh vật.”

Amusa lạc quan hơn. “Khoa học đang chuyển hướng,” ông nói. “Khi có bằng chứng, các công ty công nghệ sinh học này sẽ có giá trị không phải chỉ hàng trăm triệu đô la Mỹ, mà là hàng tỉ đô la Mỹ.

CÔNG TY FINCH THERAPEUTICS CÓ TRỤ SỞ TẠI SOMERVILLE, Massachusetts là một trong những công ty khởi nghiệp hứa hẹn nhất đang phát triển các loại thuốc có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật. Đồng sáng lập Mark Smith, 33 tuổi, là học viên cao học ngành vi sinh tại MIT vào thời điểm bệnh nhân nhiễm trùng ruột C. diff nói trên cầu xin anh giúp đỡ. “Tôi phải nói với anh ấy, tôi là nhà vi trùng học chứ không phải bác sĩ,” Smith kể lại.

Sự khổ sở của bệnh nhân đã thôi thúc Smith thành lập OpenBiome, một dạng ngân hàng công cung cấp phân người, khi Smith vẫn còn học tại MIT vào năm 2013. Đây là tổ chức phi lợi nhuận đầu tiên trên thế giới tại Cambridge, Massachusetts chuyên cung cấp phân cho hơn 53.000 ca cấy ghép phân tại 1.200 bệnh viện và phòng khám.

Nhận thấy nhu cầu cấy ghép, Smith đồng sáng lập công ty vì lợi nhuận Finch (tên này lấy cảm hứng từ nhóm chim sẻ đa dạng do Charles Darwin phát hiện ra ở quần đảo Galápagos) vào năm 2016, để phát triển một loại thuốc chữa bệnh nhiễm trùng ruột C. diff được FDA phê chuẩn.

Hiện nay, hầu hết các bác sĩ thực hiện cấy ghép phân thông qua nội soi, có thể có giá tới 5.000 USD. Biện pháp này không được FDA phê chuẩn hoặc được chi trả bảo hiểm. Smith và 80 nhân viên của mình thuê hai tầng trong một khu công nghiệp trước đây là văn phòng hành chính và không gian lưu trữ của bảo tàng nghệ thuật Harvard.

Cao, mảnh khảnh với đôi mắt xanh sắc sảo, anh ưa thích những trò đùa quen thuộc với công việc kinh doanh phân người. Vào ngày lễ Halloween, anh mặc một bộ trang phục biểu tượng cảm xúc hình đống phân đến văn phòng, nơi có các máy photocopy mang những cái tên như Squatty Potty và Magic Stool Bus.

Tuy nhiên, khi huy động vốn, anh rất nghiêm túc. Các quỹ đầu tư mạo hiểm đã đầu tư 130 triệu USD và Finch cũng hợp tác với công ty dược phẩm lớn Takeda có trụ sở tại Tokyo để phát triển các loại thuốc điều trị viêm loét đại tràng và viêm ruột từng vùng (bệnh Crohn) - tổng số bệnh nhân mắc hai loại bệnh này trên toàn thế giới là 10 triệu người.

Finch cũng đang nghiên cứu một loại thuốc cho chứng tự kỷ. Bình thường, các nhà khoa học bắt đầu với dữ liệu thu thập được thông qua các thí nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, Finch đang tiến hành phương pháp ưu tiên tiếp cận con người, không thí nghiệm trên các loài gặm nhấm và phân tích phân của bệnh nhân đã hồi phục sau khi được cấy ghép phân.

“Chúng tôi đang nghiên cứu những điều có hiệu quả đối với bệnh nhân và tìm ra cách sản xuất thuốc từ cấp độ cao,” Smith cho biết. “Cách này được gọi là dịch ngược.”

Finch đang trích xuất những gì mà Smith mô tả là “toàn bộ” vi sinh vật trong mẫu phân của một người hiến khỏe mạnh đã qua sàng lọc cẩn thận, sấy lạnh và làm thành viên thuốc có hiệu quả tương đương với liệu pháp cấy ghép phân. Đây là cách sản xuất một trong những loại thuốc nhiễm trùng ruột C. diff của Finch.

Họ cũng nghiên cứu các loại thuốc đơn giản hơn, chứa từ 5 - 10 vi sinh vật chính. Finch hi vọng sẽ có kết quả thử nghiệm lần đầu của giai đoạn hai (để chứng minh tính hiệu quả) của viên nang C. diff vào cuối quý 2.2020. “Ngay cả khi chỉ có một vài trong số các liệu pháp đó phát huy tác dụng, thì cũng sẽ có tác động rất lớn đến sức khỏe cộng đồng,” Smith cho biết.

Cuộc đua nghiên cứu thuốc từ hệ tiêu hóa - ảnh 2

MỘT TIẾN SĨ KHÁC TỪ MIT, BERNAT OLLE, 40 tuổi, điều hành Vedanta Biosciences, nhà phát triển thuốc chín năm tuổi ở Cambridge, Massachusetts, chuyên phát triển các loại thuốc có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật. Công ty này có vốn 112 triệu USD, bao gồm 10 triệu USDtừ quỹ Bill & Melinda Gates.

Khoản đầu tư của Gates hỗ trợ nghiên cứu tiền lâm sàng tại Vedanta nhằm phát triển một loại thuốc có nguồn gốc từ vi sinh vật đường ruột có thể ngăn ngừa suy dinh dưỡng trẻ em ở các nước đang phát triển. Gần 200 triệu trẻ em dưới năm tuổi bị ốm đói thấp còi, dẫn đến ít nhất 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm.

“Trẻ em đã bị suy dinh dưỡng rất khó tăng cân lại, ngay cả khi được cho ăn đầy đủ,” Olle cho biết. “Nghiên cứu mới cho thấy, nguyên nhân là do hệ vi sinh vật đường ruột của trẻ phát triển bất thường, và các chủng vi sinh vật đường ruột có lợi có thể giúp điều chỉnh sự mất cân bằng này.”

Vedanta cũng hợp tác với hai công ty dược phẩm lớn, trong đó có Bristol-Myers Squibb, để phát triển các loại thuốc tăng cường hiệu quả miễn dịch trị liệu trong điều trị khối u ác tính và ung thư đại trực tràng, dạ dày. Giống như Finch, Vedanta đang phát triển loại thuốc để điều trị bệnh nhiễm trùng ruột C. diff.

Bên trong mê cung có các phòng thí nghiệm và phòng lưu trữ Vedanta là tủ đông lớn chứa mẫu phân từ 275 người hiến trên bốn lục địa, bao gồm cả một bộ lạc bản địa ở Papua New Guinea. Vedanta tiến hành phân lập và sau đó kiểm nghiệm vi sinh vật từ mỗi mẫu với hi vọng xác định được chủng nào tạo ra loại thuốc hiệu quả nhất.

Là người nhập cư thuộc cộng đồng tự trị Catalan với mái tóc muối tiêu cắt sát, lái xe đạp đi làm, Olle đến Hoa Kỳ vào năm 2002 để học ngành kỹ thuật hóa học tại MIT, nơi anh tập trung vào mảng khoa học mới nổi sử dụng các sinh vật sống, như vi sinh vật, để sản xuất thuốc.

Năm 2007, sau khi lấy bằng tiến sĩ MIT và bằng MBA của trường Sloan, anh gia nhập PureTech Health, một công ty công nghệ sinh học ở Boston. Năm 2010, PureTech ủng hộ anh ra mắt Vedanta với năm đồng sáng lập, tất cả đều là nhà khoa học, trong đó có tên tuổi lớn như Kenya Honda, giáo sư vi sinh tại trường y thuộc ĐH Keio ở Tokyo.

Honda đã công bố một bài báo đột phá về mối liên hệ giữa vi sinh vật đường ruột và tế bào T điều hòa, vốn được biết là có thể ngăn ngừa các bệnh viêm nhiễm. “Hãy hình dung chúng giống như lực lượng hòa bình Liên Hợp Quốc ở trong ruột,” Olle nói.

“Nghiên cứu của Honda đề xuất các tế bào được mã hóa trong ADN của con người chịu ảnh hưởng từ các vi sinh vật sống trong cơ thể.” “Nghiên cứu này đã buộc tôi phải suy nghĩ lại về ý nghĩa của con người,” Olle nói. “Chúng ta không chỉ là sản phẩm từ bộ gen của động vật linh trưởng.”

Mỗi “cơn sốt vàng” đều thu hút những thành phần gian dối và bất hợp pháp. Hơn một nửa tá công ty khởi nghiệp đang sử dụng “quần thể vi sinh vật” như một cụm từ tiếp thị thông dụng để bán các xét nghiệm phân tích phân. Các bộ dụng cụ này, yêu cầu người tiêu dùng gửi một mẫu nhỏ đến phòng thí nghiệm, có mục đích cung cấp dữ liệu sức khỏe cá nhân và đưa ra tư vấn dinh dưỡng có giá trị.

Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thống nhất với nhau về việc đưa ra các khuyến nghị hữu ích về chế độ ăn uống từ mẫu phân của một người. Để tránh sự giám sát khắt khe của FDA, những người bán bộ dụng cụ này không đưa ra tuyên bố cụ thể nào về chẩn đoán hoặc điều trị các bệnh đặc biệt.

BỐN NĂM TRƯỚC, CỰU TỈ PHÚ 60 TUỔI NAVEEN JAIN của InfoSpace đã ra mắt Viome, có trụ sở tại Washington, bán “bộ xét nghiệm thông minh dành cho ruột” trị giá 119 đô la Mỹ. Sau khi phân tích mẫu phân có kích thước bằng hạt đậu, Viome sẽ gửi cho khách hàng báo cáo 60 trang theo thực trạng của từng người, với các khuyến nghị về chế độ ăn uống “nhằm cân bằng quần thể vi sinh vật tổng thể.”

Chẳng hạn, họ có thể khuyến nghị ăn nhiều “siêu thực phẩm” như cỏ linh lăng và cá cơm hoặc tránh ăn đậu ve và kombucha. Jain cho biết Viome đã bán được hơn 100 ngàn bộ dụng cụ và đạt doanh thu hơn 15 triệu USD vào năm ngoái.

Cuộc đua nghiên cứu thuốc từ hệ tiêu hóa - ảnh 3

“Không có bất kỳ tài liệu khoa học nào chứng thực những tuyên bố của Viome,” theo Jonathan Eisen, giáo sư vi sinh, người chỉ đạo việc nghiên cứu quần thể vi sinh vật tại cơ sở Davis thuộc ĐH California. “Thật ra, những gì họ tuyên bố đều là lừa đảo.”

Hơn 10 cựu nhân viên Viome cho biết họ tin công ty đang bán một sản phẩm có giá trị đáng ngờ. Sáu trong số những cựu nhân viên này mô tả các khuyến nghị về thực phẩm là “giả khoa học.” “Bất cứ ai nói điều này đều không hiểu cách hoạt động khoa học của chúng tôi và cách chúng tôi đưa ra khuyến nghị,” Jain tuyên bố. “Việc của tôi không phải là thuyết phục mọi người; việc của tôi là tiếp tục giúp thế giới trở nên tốt đẹp hơn.”

Là một người nói chuyện không ngừng nghỉ có xu hướng tự quảng cáo hết sức nhiệt tình, Jain di cư từ Ấn Độ sang Mỹ vào năm 1982. Ông làm việc tại Microsoft từ năm 1989 đến năm 1996, thời điểm ông thành lập InfoSpace, cũng ở Bellevue, cung cấp nội dung Internet cho điện thoại di động trong giai đoạn đầu.

Giá trị tài sản ròng của ông tăng lên 8 tỉ USD, sau đó tụt xuống 220 triệu USD khi bong bóng Internet đầu tiên bị vỡ. Một loạt các vụ kiện cổ đông tiếp nối, và hội đồng quản trị InfoSpace đã sa thải ông khỏi vị trí CEO vào cuối năm 2002.

Trước khi rời InfoSpace, ông mua một biệt thự trị giá 13 triệu USD trên bờ hồ Washington, không xa nhà của Jeff Bezos và Bill Gates. Mặc dù không có kiến thức nền về khoa học hay y học, nhưng Jain đã huy động được 75 triệu USD từ các nhà đầu tư bao gồm Benioff và Khosla.

Cả hai đều từ chối bình luận về các khoản đầu tư của họ. Nhưng Alex Morgan, quản lý của công ty Khosla Ventures, có bằng y khoa và bằng tiến sĩ từ ĐH Stanford, biện hộ rằng quyết định ủng hộ Viome của Khosla không liên quan gì đến lời khuyên dinh dưỡng.

Ông nói, công ty đầu tư vì Viome đã thuê một đội ngũ nhà khoa học từ phòng Thí nghiệm quốc gia Los Alamos của bộ Năng lượng Hoa Kỳ. Ngoài ra, Viome đã ký thỏa thuận với phòng thí nghiệm này để cấp phép cho một nền tảng công nghệ có giá trị, có khả năng giải mã trình tự hoạt động sinh hóa ở vi sinh vật.

Vì vậy, ngay cả khi Jain đang bán hàng giả thì Viome cũng vẫn có thể có giá trị đáng kể. Công ty dược phẩm khổng lồ GlaxoSmithKline của Anh đã ký hợp đồng bản quyền với Viome vào tháng 11.2019 để sử dụng công nghệ của Viome cho việc phát triển vắc xin có nguồn gốc từ quần thể vi sinh vật. Các nhà đầu tư của Jain có thể thu được nhiều lợi nhuận.

TẠI HỌC VIỆN CALTECH Ở PASADENA, CALIFORNIA, nhà vi trùng học Sarkis Mazmanian, 47 tuổi, được xem là một trong những bậc thầy hàng đầu về nghiên cứu quần thể vi sinh vật. Năm 2012, quỹ MacArthur đã trao học bổng trị giá 500.000 USD cho nghiên cứu của ông về vai trò của quần thể vi sinh vật trong bệnh tật.

Kể từ đó, ông đã khám phá ra một trong những kết nối hấp dẫn nhất trong sức khỏe con người: trục thần kinh ruộtnão. Nội dung của nghiên cứu là những vi sinh vật trong bụng của bạn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thần kinh của bạn, đây là điều cực kỳ ý nghĩa đối với bệnh tự kỷ, Parkinson và Alzheimer.

Năm 2008, hai năm sau khi gia nhập học viện Caltech, Mazmanian đã xuất bản một bài báo, là câu chuyện trang bìa trên tạp chí Nature, ghi lại thành công của ông trong việc điều trị bệnh viêm ruột ở chuột bằng vi sinh vật đường ruột ở người. Một đồng nghiệp của ông ở Caltech, Paul Patterson, vào thời điểm đó đang nghiên cứu bệnh tự kỷ ở chuột, nhờ bài báo đó đã nhận thấy được mối liên hệ tiềm tàng với các vấn đề về tiêu hóa mà khoảng 60% trẻ em tự kỷ mắc phải.

Họ bắt đầu hợp tác kiểm tra xem liệu vi sinh vật đường ruột của con người có thể làm tăng hoặc giảm các triệu chứng giống như tự kỷ ở chuột hay không. Giữa thời gian đầu làm việc cùng nhau, Patterson mắc bệnh u não ác tính.

Trong phòng bệnh tại UCLA nơi Patterson chờ phẫu thuật vào tháng 5.2014, Mazmanian đã ký các giấy tờ để Patterson được sở hữu cổ phần trong bất kỳ công ty nào sẽ phát triển thuốc từ các thí nghiệm của họ. “Tôi muốn Paul được công nhận cho những đóng góp của anh ấy,” Mazmanian cho biết. Patterson qua đời vào tháng sau đó.

Mazmanian đang thực hiện nghiên cứu của họ trong phòng thí nghiệm của ông dưới tầng hầm tại Caltech, nơi có 1.000 con chuột không mang mầm bệnh, được sinh mổ trong điều kiện vô trùng để đảm bảo chúng không có các vi sinh vật, sống trong các bong bóng hình chữ nhật bằng nhựa.

Các học viên cao học tẩm các vi sinh vật đường ruột khác nhau vào thức ăn của chuột, để kiểm tra xem vi sinh vật nào gây ra hội chứng run và các vấn đề về vận động ở chuột có liên quan đến các triệu chứng Parkinson ở người.

Năm 2016, David Donabedian, tiến sĩ hóa học lúc đó đang là đối tác của Longwood Fund, công ty đầu tư mạo hiểm ở Boston, đã tình nguyện huy động tiền và sức mạnh nghiên cứu để thúc đẩy sự phát triển cho công trình nghiên cứu của Mazmanian. Công ty này, mang tên Axial Biotherapeutics, có trụ sở tại Waltham, Massachusetts, huy động được 55 triệu USD và có 30 nhân viên.

Dưới sự lãnh đạo của CEO Donabedian, Axial đang trong giai đoạn đầu phát triển các loại thuốc tổng hợp làm từ các phân tử nhỏ, hi vọng sẽ hấp thu các phụ phẩm của vi sinh vật đường ruột đặc biệt (được gọi là “chất chuyển hóa”) - các phụ phẩm này có vẻ như sẽ làm tăng các triệu chứng tự kỷ.

Công ty này cũng đang nghiên cứu loại thuốc điều trị các vấn đề về tiêu hóa cho những người mắc bệnh Parkinson. Ở Hoa Kỳ, hơn một triệu người mắc chứng tự kỷ và không có thuốc để điều trị; thêm một triệu người khác mắc bệnh Parkinson. Một loại thuốc được FDA phê chuẩn chữa được cả hai loại bệnh trên sẽ có giá trị lớn đến chừng nào?

“Tôi không thể đưa ra quy mô thị trường,” Donabedian nói. “Tuy nhiên, chỉ cần chữa được một trong hai loại bệnh kể trên thì giá trị của thuốc cũng sẽ cực kỳ lớn.” Chris Howerton, nhà phân tích công nghệ sinh học tại Jefferies, ngân hàng đầu tư ở New York, tỏ ra lạc quan hơn.

Ông cho biết: “Nếu mỗi nghiên cứu về quần thể vi sinh vật có thể trở thành liệu pháp được chứng thực, việc đó có thể tác động đến thị trường thuốc dành cho các loại bệnh nặng - năm 2018, thị trường này trị giá 350 tỉ đô la Mỹ chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Tiềm năng ứng dụng rộng lớn của quần thể vi sinh vật là cực kỳ hấp dẫn.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 83, tháng 4.2020 


Đọc thêm >>>
Kinh doanh bầu trời vô tận
Vua sòng bạc Macau Hà Hồng Sân qua đời và di sản kế nghiệp
Vì sao Kylie Jenner mất danh hiệu tỉ phú?
Giáo sư Harvard trở thành tỉ phú nhờ Covid-19
Đường đến doanh nghiệp truyền thông khổng lồ thế giới
Tang Shing-bor - tỉ phú dẫn dắt bất động sản công nghiệp