Ông Carlos Ghosn, vị CEO huyền thoại của ngành ô tô đã bị bắt giữ vì khai báo gian lận thu nhập. Ông đã kê khai thiếu 44,6 triệu đô la Mỹ thu nhập cá nhân và sử dụng tài sản của công ty vì mục đích tư.

Chủ tịch Nissan bị sa thải và bắt giữ vì gian lận thu nhập cá nhân - ảnh 1

 Carlos Ghosn từng được xem là vị CEO huyền thoại của ngành ô tô khi cải tổ Nissan và tạo nên Liên doanh Nissan-Renault-Mitsubishi. Ảnh: Bloomberg.net.

Carlos Ghosn, chủ tịch của Nissan, đã bị sa thải và bắt giữ tại Tokyo vì kê khai thu nhập cá nhân thấp hơn thực tế trong vòng nhiều năm. Cụ thể, ông Ghosn đã kê khai thiếu 44,6 triệu đô la Mỹ thu nhập, vi phạm luật Công cụ tài chính và sàn giao dịch, Văn phòng công tố viên Tokyo thông báo vào ngày 19.11. Bên cạnh đó, ông còn bị cáo buộc sử dụng tài sản công ty cho mục đích cá nhân.

Ông Carlos Ghosn, 64 tuổi, chính là người đã tiến hành cuộc “đại phẫu” cho Nissan khi công ty lâm vào tình trạng “thập tử nhất sinh”. Tình trạng lãng phí nguồn lực và hoạt động kém hiệu quả của Nissan trước đó chỉ có thể được giải quyết bằng bàn tay của một người ngoài cuộc, không có bất cứ dây mơ rễ má gì bên trong công ty. Với lai lịch ngoại quốc, ông Ghosn chính là lựa chọn tốt để chống lại tư duy của người Nhật, rào cản lớn nhất để cuộc “đại phẫu” của Nissan được tiến hành. Ông đã mạnh tay cắt bỏ nhân sự và đóng cửa các nhà máy cũ, điều mà các lãnh đạo tiền nhiệm của công ty đã chần chừ không thực hiện.     

Tuy vậy Nissan trong khoảng thời gian gần đây lại không hoạt động suôn sẻ. Tháng 10.2011, tất cả các nhà máy của Nissan tại Nhật đã phải tạm ngừng hoạt động để rà soát sai phạm trong quy trình kiểm tra chất lượng sản phẩm. Trước đó Volkswagen đã từng đạp vào vết xe đổ tương tự, kết cục phải bồi thường 18 triệu tỉ đô la Mỹ và đối mặt với các vụ kiện cáo.  

Bên cạnh đó, ông Ghosn còn là người kiến tạo nên Liên doanh Nissan-Renault-Mitsubishi và giữ chức vụ CEO của Liên doanh này. Ghosn chính là bộ não đứng sau việc Nissan và Renault mua một lượng lớn cổ phiếu của nhau. Hai bên đã bắt tay hợp tác chặt chẽ, nhờ đó tiết kiệm được rất nhiều chi phí trong việc mua sắm và phát triển trang thiết bị kĩ thuật. Kết quả hai công ty đều phát triển khả quan, dù trên danh nghĩa vẫn là hai nhãn hiệu hoàn toàn tách biệt. Sau đó ông Ghosn đã bành trướng liên doanh bằng cách để Nissan mua thêm 34% cổ phần của Mitsubishi. Năm 2018, doanh số của Liên doanh Nissan-Renault-Mitsubishi đạt 11 triệu phương tiện, vượt qua cả GM, VW Group hay Toyota.

Kĩ năng quản trị doanh nghiệp của Ghosn nổi danh đến mức đã trở thành đề tài nghiên cứu cho các trường kinh doanh. Bởi cùng áp dụng phương thức cho hai doanh nghiệp “có máu mặt” trong ngành sản xuất ô tô cộng sinh, các doanh nghiệp khác lại thất bại nặng nề. Đơn cử như thương vụ mua bán sát nhập của BMW và Rover, hay Daimler’s và Chrysler, hoặc khi gã khổng lồ Ford bất lực khi cố gắng đồng hóa bản thân với Jaguar và Volvo.

Nguồn thu nhập của ông Ghosn có lai lịch hết sức phức tạp. Nó đến từ cả ba công ty Renault, Nissan và Mitsubishi. Khoản lương của ông tại Renault, công ty sản xuất ô tô tại Pháp, đã và đang chịu sự chú ý của chính phủ nước này. Năm 2016, tổng thống Pháp Emmanuel Macron, khi ấy vẫn còn giữ chức bộ trưởng bộ Tài chính, đã từng đề nghị Renault giảm mức lương của ông Ghosn. Trong khi đó vào những năm gần đây, các thành viên hội đồng quản trị Nissan luôn tỏ ra bất bình với mức lương của vị chủ tịch, bởi lẽ thu nhập của ông cao hơn bất kì lãnh đạo người Nhật nào khác trong cùng công ty.

"Thu nhập của ông Ghosn từ lâu đã là chủ đề chỉ trích của các nhân viên làm việc tại Nissan", Michelle Krebs, giám đốc công ty cung cấp thông tin ô tô Autotrader, cho hay. "Chuyện có thể được nhắm mắt cho qua nếu ngành ô tô không làm ăn ảm đạm như hiện tại.

Việc Carlos Ghosn bị bắt giữ rất có thể đồng nghĩa với việc Liên doanh Nissan-Renault-Mitsubishi sẽ lọt vào tầm ngắm điều tra trong tương lai. 

Cùng với ông Ghosn, Greg Kelly, giám đốc trực thuộc hội đồng quản trị của Nissan, cũng bị chính phủ Nhật Bản buộc tội có những hành vi sai phạm nghiêm trọng. 

Nissan đã đưa ra thông cáo về vụ việc: "Dựa trên báo cáo sai phạm từ nội bộ, nhiều tháng qua Nissan đã và đang thực hiện một cuộc điều tra nhằm xác định những sai phạm có liên quan tới Chủ tịch Carlos Ghosn và Giám đốc đại diện Greg Kelly. Kết quả cho thấy trong nhiều năm qua, cả ông Ghosn và ông Kelly đã khai báo cho sàn chứng khoán Tokyo thu nhập thấp hơn thực tế để che giấu khoản tiền thực mà ông Ghosn nhận được. Riêng về phần ông Ghosn, chúng tôi đã xác nhận được nhiều hành vi sai phạm, trong đó có việc sử dụng tài sản công ty vì tư lợi và ông Kelly cũng có liên quan mật thiết tới sự việc."

Bày tỏ quan điểm trước vụ bắt giữ này, bà Rebecca Lindland, chuyên viên phân tích cấp cao của KBB.com, chia sẻ: "Tôi rất sốc về vụ việc của ông Ghosn, nhưng sự ra đi của ông sẽ không được mọi người thương tiếc. Ông ấy đã nắm trong tay quyền lực khổng lồ trong vòng nhiều năm."

Một cựu nhân viên của Nissan cho rằng đây là một cuộc “thanh trừng nội bộ”, trong đó các giám đốc người Nhật của Nissan đã tố cáo bởi họ lo sợ cho việc rút lui trong khi ông Ghosn vẫn đang vận hành bộ máy của Nissan. “Những giám đốc Nhật chưa từng hài lòng với việc ông Ghosn nắm quyền nhưng vẫn phải chấp nhận để cứu vớt công ty. Đó là chuyện của 20 năm trước. Giờ đây công ty đã khác trước. Nhiều lãnh đạo cấp cao cùng các quan chức chính phủ Nhật muốn loại ông Ghosn khỏi cuộc chơi.”

Tiến sĩ David Cole, giám đốc Trung tâm nghiên cứu ô tô, nhận định thời kỳ của ông Ghosn đã qua: “Ông đã quản lí bộ máy của mình bằng một hệ thống quan hệ chằng chịt vô cùng phức tạp và vận hành nó trong vòng gần hai thập kỉ.”

Các nhà đầu tư không hề hài lòng với vụ bê bối này. Cổ phiếu Nissan đã sụt giảm 9%, trong khi cổ phiếu của Renault bị thổi bay 10%.

Tương lai của ông Ghosn hiện đang nằm trong tay hệ thống hành pháp của Pháp và Nhật Bản.

"Lời khuyên là cái ta muốn có khi ta đã biết câu trả lời mà ta không muốn nghe.". ---- Erica Jong (Tiểu thuyết gia)

Vietnam Airlines Ho Chi Minh di Van Don

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 66 tháng 11.2018

 Số 66 tháng 11.2018

THÀNH PHỐ THÔNG MINH

TỪ CAO ỐC XANH, GIAO THÔNG THÔNG MINH

ĐẾN ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG

*DANH SÁCH FORBES 400 * HỘI NGHỊ PHỤ NỮ FORBES VIETNAM

Các số báo khác