Trai cò đánh nhau, ngư ông đắc lợi. Căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới Mỹ - Trung đang trở thành đòn bẩy đưa các quốc gia Đông Nam Á vươn nhanh và xa hơn trên đường đua kinh tế toàn cầu.

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thành đòn bẩy cho kinh tế Đông Nam Á - ảnh 1

Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên hưởng lợi từ chiến tranh thương mại. Ảnh: Maika Elan/Bloomberg.

Đòn đánh thuế suất của Mỹ đang khiến các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa tại Trung Quốc chuyển hướng sang các quốc gia ASEAN, chẳng hạn như Việt Nam và Thái Lan. Dòng vốn FDI cũng đang ồ ạt đổ về khu vực ASEAN những năm gần đây, khi các nhà đầu tư phập phồng lo sợ về những tác động tiêu cực của chiến tranh thương mại. Tờ Nikkei nhận định vốn đầu tư vào khu vực châu Á là điểm sáng duy nhất giữa bối cảnh dòng vốn đầu tư toàn cầu đang lâm vào tình trạng trì trệ.

Song song đó, nguồn nhân lực cũng bắt đầu dịch chuyển. Trong năm 2012, các công ty Nhật Bản đầu tư xây dựng bộ máy nhân sự tại Trung Quốc nhiều hơn hẳn ASEAN. Nhưng tới năm 2017, Bộ Ngoại giao Nhật Bản báo cáo rằng khoảng 83.000 chuyên gia của họ đang làm việc tại ASEAN, trong khi con số tại Trung Quốc là 70.000 người.

Sự dịch chuyển nguồn lực nói trên phản ánh tâm lý bất an của các doanh nghiệp về quan hệ thương mại giữa các quốc gia trong tương lai. Theo một khảo sát với các công ty sản xuất của Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc năm 2018, 18,5% trong số họ đang có ý định hoặc đã lên kế hoạch dời chuỗi cung ứng của mình sang ASEAN. Đầu năm 2019, tại Diễn đàn tài chính châu Á ở Hồng Kông, khi những người tham gia được hỏi họ tự tin nhất khi đầu tư tại quốc gia hay khu vực nào, 39% chọn Đông Nam Á, 35% chọn Trung Quốc và 18% trả lời là Mỹ.

Tình hình khu vực ASEAN hiện tại làm nhiều người liên tưởng tới Trung Quốc trước đây. Đất nước này từng đạt được những bước tăng trưởng kinh tế nhảy vọt nhờ trở thành xưởng gia công của thế giới và là địa điểm các nhà đầu tư nước ngoài "chọn mặt gửi vàng" trong nhiều năm liền. Giờ đây nguồn sức mạnh này đã chuyển về tay các quốc gia ở khu vực ASEAN.

Vốn đang rất mạnh về xuất khẩu, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên hưởng lợi từ chiến tranh thương mại. Chỉ riêng xuất khẩu mặt hàng điện tử đã mang về cho quốc gia này 94 tỉ đô la Mỹ năm 2017. Bên cạnh đó, Việt Nam còn có cơ cấu dân số trẻ, lực lượng dân số hùng hậu lên tới 95 triệu người và có quan hệ giao thương tốt trên toàn cầu.

Kể từ những năm 90 của thế kỷ trước, các hãng giày và trang phục thể thao lớn nhất thế giới như Nike, Adidas đã đặt cơ sở sản xuất tại đây. Samsung, công ty sản xuất điện thoại lớn nhất thế giới, cũng tạo ra hầu hết các sản phẩm điện thoại di động của mình tại đất nước hình chữ S. GoerTek, công ty sản xuất tai nghe AirPod cho Apple, thông báo họ sẽ chuyển sản xuất sang Việt Nam để tránh đòn chiến tranh thương mại.

"Chúng tôi đã sẵn sàng để nắm lấy cơ hội," Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc khẳng định với tờ Bloomberg hồi tháng 1 rồi.

“Điểm mặt” những quốc gia ASEAN hưởng lợi từ chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thành đòn bẩy cho kinh tế Đông Nam Á - ảnh 2

 Những quốc gia chịu ảnh hưởng của chiến tranh thương mại. Ảnh: Nomura Group. 

Một quốc gia khác hưởng lợi nhờ chiến tranh thương mại là Thái Lan. Xứ sở Chùa Vàng đang là địa điểm hoạt động của rất nhiều nhà máy lắp ráp ô tô của Mỹ, Nhật và Trung Quốc. Panasonic cũng đã chọn đất để lạc nghiệp tại Thái Lan sau khi chuyển dây chuyền sản xuất sản phẩm mẫu từ Trung Quốc. Những công ty Thái cũng bắt đầu nhận được nhiều hợp đồng gia công từ nước ngoài. CEO của công ty chuyên gia công hàng điện tử Thái Lan SVI, ông Pongsak Lothongkam, chia sẻ với tờ Business Insider: "Chiến tranh thương mại là một yếu tố tích cực với chúng tôi. Rất nhiều công ty tiếp cận chúng tôi yêu cầu hợp tác, và chúng tôi buộc phải ưu tiên một vài trong số họ."

Các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị cao không phải là những mặt hàng duy nhất có chuỗi cung ứng dịch chuyển sang Đông Nam Á. Campuchia hiện đang là quốc gia sản xuất xe đạp cho Kent International, công ty chuyên kinh doanh các loại xe đạp có giá bình dân tại các cửa hàng bán lẻ và cả bán trực tuyến. Ngoài ra các mặt hàng khác như vải vóc hay đồ nội thất cũng đang nằm trong danh sách các ngành hàng "di cư" khỏi Trung Quốc.

Cơ hội đi kèm với thách thức

Một vài quốc gia khu vực ASEAN, bao gồm cả Việt Nam và Thái Lan, vẫn cần phải cải thiện kỷ năng kỹ thuật cho đội ngũ lao động. Bên cạnh đó, củng cố cơ sở hạ tầng toàn khu vực cũng là một vấn đề nên được quan tâm bởi nhiều quốc gia Đông Nam Á đang rơi vào tình trạng thiếu hụt cơ sở hạ tầng vì đô thị hóa và gia tăng dân số diễn ra quá nhanh. Trong năm 2018, Diễn đàn Kinh tế thế giới đã kêu gọi các quốc gia Đông Nam Á hợp lực giải quyết những vấn đề nói trên nhằm "chuẩn bị chu đáo" nhất có thể để tăng trưởng sản xuất.

Nhìn xa hơn, khu vực Đông Nam Á không hề “miễn nhiễm” với những tác động của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung. Những lợi thế nhắc tới ở trên sẽ mất một thời gian dài để thực sự đem lại lợi ích. Cho tới khi đó, khối lượng giao dịch thương mại tại Đông Nam Á rất có thể sẽ suy giảm vì giao thương quốc tế của Trung Quốc yếu đi, trong khi nhiều nước như Việt Nam, Malaysia, Singapore và Thái Lan đều phụ thuộc rất nhiều vào giao thương quốc tế.

Về tương lai, khi kinh tế các nước Đông Nam Á phát triển, lương nhân công sẽ tăng cao và lợi thế cạnh tranh hàng đầu của khu vực sẽ biến mất. Lúc đó các công ty Đông Nam Á sẽ phải chiến đấu dựa vào chất lượng sản phẩm và dịch vụ, khả năng đổi mới cùng sự phát triển của thị trường quê nhà, giống như Trung Quốc hiện tại.

"Bí quyết đổi mới là tập trung toàn bộ sức lực, nhưng không phải để chống lại cái cũ mà để xây dựng cái mới". ---- Socrates - Triết gia Hy Lạp cổ đại

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 74 tháng 7.2019

 Số 74 tháng 7.2019

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - NGƯỜI KHỔNG LỒ THỨC GIẤC (ACV CHỜ THÁO BỎ RÀO CẢN)
  • - THAY ĐỔI TÁO BẠO (GEMADEPT TIÊN PHONG ĐẦU TƯ VÀO CẢNG BIỂN)
  • - SỨC MẠNH TỪ KỶ LUẬT (VIETTEL POST CHUYỂN MÌNH)
  • - NHẮM MỤC TIÊU LỚN (ZILLINGGO TẠO THỊ TRƯỜNG NGÁCH TRONG TMĐT TẠI CHÂU Á)

Các số báo khác