Ngày nay, gần như bất kỳ ai có số vốn nửa triệu đô la Mỹ và đường truyền Internet tốc độ cao đều có thể mở ngân hàng số. Hàng chục ngân hàng kỹ thuật số ra đời - và các công ty đầu tư mạo hiểm đang đặt cược hàng tỉ đô la Mỹ vào khả năng chúng sẽ thay thế ngân hàng truyền thống.

Bình minh của ngân hàng số - ảnh 1

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

 NGƯỜI ĐÀN ÔNG BỐN MÙA: Nhà sáng lập MoneyLion, Dee Choubey, tại văn phòng ở Manhattan. “Chúng tôi xây dựng một nền tảng công nghệ tích hợp hoạt động ngân hàng, quản lý tài chính cá nhân, môi giới kinh doanh và cho vay.”

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

"KHẢ NĂNG LÀ VÔ TẬN,” Dee Choubey, nhà sáng lập và CEO của MoneyLion, nói trong lúc tản bộ giữa công viên quảng trường Madison ở Manhattan, dưới những cây sồi và cây tần bì đang thay màu trong ánh nắng tháng mười. Choubey, 38 tuổi, đang dạo bộ theo thói quen giữa trưa, rời văn phòng chật chội của MoneyLion ở Flatiron, nơi 65 nhân viên làm việc với mục tiêu đổi mới lĩnh vực ngân hàng bán lẻ phục vụ thế hệ yêu thích các ứng dụng.

Anh nêu tên vài doanh nghiệp được chọn làm hình mẫu rõ ràng cho công ty khởi nghiệp sáu năm tuổi của mình – những doanh nghiệp đã thay đổi căn bản phương thức lưu thông tiền tệ trên khắp thế giới. “PayPal và Square” – hai công ty trị giá tổng cộng 150 tỉ USD. “Cam kết của MoneyLion là trở thành nhà quản lý tài sản, ngân hàng tư nhân của những hộ gia đình với thu nhập hằng năm ở mức 50.000 USD,” Choubey chia sẻ.

Theo thống kê gần đây nhất, ứng dụng MoneyLion có 5,7 triệu người dùng, tăng từ ba triệu người dùng năm ngoái, trong đó có một triệu người dùng trả tiền. Những người dùng trả tiền này, nhiều người ở những khu vực như bang Texas và bang Ohio, chi hơn 20 USD hằng tháng để duy trì tài khoản thanh toán trên MoneyLion, theo dõi điểm tín dụng hoặc nhận một khoản vay nhỏ với lãi suất thấp.

Về tổng thể, MoneyLion cung cấp bảy sản phẩm tài chính, gồm những sản phẩm gây ngạc nhiên như tạm ứng tiền mặt và sắp tới là dịch vụ môi giới. Năm nay, Choubey dự kiến đạt doanh thu 90 triệu USD, gấp ba lần doanh thu 30 triệu USD năm ngoái. Ở vòng gọi vốn gần nhất, anh huy động được 100 triệu USD từ các nhà đầu tư như Edison Partners – trụ sở tại Princeton bang New Jersey – và Capital One – trụ sở tại McLean bang Virginia, đưa giá trị công ty lên gần 700 triệu USD.

Anh dự đoán đến giữa năm 2020, MoneyLion sẽ hòa vốn. Một tài khoản tiết kiệm lãi suất cao do công ty Bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC – Federal Deposit Insurance Corporation) bảo hiểm sẽ sớm được triển khai, thẻ tín dụng sẽ ra mắt vào cuối năm 2020 theo kế hoạch. Để giữ chân khách hàng, anh nói: “Chúng tôi phải là nhà máy sản xuất sản phẩm.”

Như hầu hết các doanh nhân khác, Choubey cho rằng tiềm năng của công ty mình, về cơ bản, không có giới hạn. Nhưng sau một thập kỷ làm nhân viên ngân hàng đầu tư lưu động tại Citi, Goldman, Citadel và Barclays, anh cũng là người hiểu được đường chân trời thực sự có thể kéo dài đến đâu. Và anh không phải là người duy nhất nhìn thấy cơ hội cho các ngân hàng kỹ thuật số mới nổi – được gọi là neobank – biến đổi lĩnh vực ngân hàng bán lẻ và tạo ra một thế hệ Morgans và Mellons mới. “Tôi vừa nghe đồn Chime sẽ gọi thêm vòng vốn nữa, với mức định giá là 5 tỉ USD,” anh nói.

Một đội quân neobank khổng lồ trên toàn cầu đang nhắm đến mọi đối tượng người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ – từ những nhà đầu tư thế hệ Y đến nha sĩ và chủ thương hiệu nhượng quyền. McKinsey ước tính có năm ngàn công ty khởi nghiệp trên toàn thế giới cung cấp các dịch vụ tài chính mới và truyền thống, tăng từ con số hai ngàn công ty của ba năm trước.

Theo báo cáo của CB Insights, trong chín tháng đầu năm 2019, những nhà đầu tư mạo hiểm đã rót 2,9 tỉ USD vào các neobank, so với 2,3 tỉ USD trong cả năm 2018. Nguồn gốc của sự bùng nổ này chính là cơ sở hạ tầng mới giúp việc gây dựng một neobank ít tốn kém và dễ dàng, cùng với sự trỗi dậy của một thế hệ thích làm mọi thứ trên điện thoại.

Có thể mất nhiều năm và hàng triệu đô la Mỹ chi phí pháp lý và chi phí khác để thành lập một ngân hàng thực sự, nhưng các ứng dụng cắm-là-chạy (plug-and-play) mới cho phép công ty khởi nghiệp kết nối với các sản phẩm do ngân hàng truyền thống cung cấp và ra mắt với số vốn chỉ từ 500.000 USD.

“Hiện nay, bạn có thể khai trương công ty (công nghệ tài chính - fintech) của mình chỉ trong vài tháng thay vì vài năm,” Angela Strange nói. Bà là một đối tác điều hành chung tại Andreessen Horowitz, thành viên hội đồng quản trị của Synapse – công ty khởi nghiệp có trụ sở tại San Francisco, sở hữu công nghệ giúp các công ty khởi nghiệp khác cung cấp các sản phẩm ngân hàng dễ dàng hơn.

Nhờ những nền tảng trung gian này, các neobank nhỏ có thể cung cấp các sản phẩm như của ngân hàng lớn: tài khoản tiết kiệm do FDIC bảo hiểm, tài khoản thanh toán với thẻ ghi nợ, giao dịch tại ATM, thẻ tín dụng, giao dịch tiền tệ và thậm chí cả chi phiếu. Nhờ đó, các doanh nghiệp fintech được rảnh tay để tập trung chăm lo đối tượng khách hàng phù hợp, cho dù nhỏ hay kỳ quặc đến thế nào. Ví dụ trường hợp của “Dave”. Dave (vâng, đúng là tên đó) là một ứng dụng nhỏ giúp giải thoát người dùng khỏi nỗi khổ kinh niên do các khoản phí vay thấu chi từ ngân hàng gây ra.


Bình minh của ngân hàng số - ảnh 4

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

 PHONG TRÀO: Nhà đồng sáng lập Betterment, Jon Stein, tại công ty khởi nghiệp của ông ở thành phố New York. Mất một thập niên để có 420.000 khách hàng sử dụng dịch vụ tư vấn tự động quản lý cổ phiếu và trái phiếu của công ty; khi trở thành một neobank mới, Betterment có 120.000 tài khoản trong danh sách đăng ký tài khoản thanh toán.

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

Ứng dụng do Jason Wilk, 34 tuổi – một doanh nhân khởi nghiệp liên tục, chưa từng có kinh nghiệm về dịch vụ tài chính – xây dựng. Dave tính phí 1 USD hằng tháng và, nếu người dùng có vẻ như sắp phải vay thấu chi, ứng dụng sẽ lập tức gửi trước cho họ lên đến 75 USD. Doanh nghiệp này nhỏ gọn và hợp lý, nhưng chưa phải là mối lo ngại cho Bank of America. Nhưng sau đó, Wilk quyết định biến Dave thành một neobank.

Hồi tháng 6, nhờ Synapse, Dave triển khai tài khoản thanh toán và thẻ ghi nợ của riêng mình. Hiện nay, họ có thể kiếm tiền từ “giao dịch”, các nhà bán lẻ bị tính phí từ 1% – 2% khi quẹt thẻ ghi nợ. Các khoản phí này được phân chia giữa các ngân hàng và các tổ chức phát hành thẻ ghi nợ như Dave. Wilk lạc quan dự đoán rằng Dave sẽ đạt doanh thu 100 triệu đô la Mỹ trong năm nay từ 4,5 triệu người dùng hiện hữu – tăng từ mức 19 triệu USD năm 2018, năm trước khi ứng dụng tự chuyển mình thành neobank.

Mới đây, Dave được định giá 1 tỉ USD. Các công ty fintech ban đầu không làm trong ngành ngân hàng cũng đang tham gia vào cuộc chơi. Betterment, công ty có trụ sở tại New York, quản lý 18 tỉ USD tiền đầu tư cổ phiếu và trái phiếu của khách hàng bằng các thuật toán trên máy vi tính, gần đây tung ra một tài khoản tiết kiệm lãi suất cao. Họ huy động được 1 tỉ USD tiền gửi trong hai tuần. “Thành công chưa từng có. Trong lịch sử công ty, chúng tôi chưa bao giờ tăng trưởng nhanh như vậy”, Jon Stein, CEO và nhà đồng sáng lập tuyệt vời của Betterment, phát biểu.

Hiện nay, ông cho biết công ty đang cho ra mắt một tài khoản thanh toán miễn phí với thẻ ghi nợ, sau đó có thể là thẻ tín dụng và các khoản vay thế chấp. Neobank nhanh chóng nổi lên thành mối đe dọa lớn với các ngân hàng truyền thống. McKinsey ước tính đến năm 2025, những đối thủ kỹ thuật số mới này có thể đe dọa tới 40% tổng doanh thu của các ngân hàng.

“Tôi không tin các công ty fintech sẽ khiến các ngân hàng phải đóng cửa như cái cách Netflix nhảy vọt qua mặt Blockbuster,” Nigel Morris, một đối tác điều hành tại QED Investors, công ty VC có trụ sở tại Alexandria, Virginia, chia sẻ. “Ngân hàng truyền thống là những doanh nghiệp thực sự phức tạp, với những vấn đề pháp lý rắc rối và khách hàng tương đối bảo thủ.” Nhưng ông nói thêm: “Nếu (các neobank) có thể gom mọi người lại thành nhóm, họ có thể thu được nhiều tiền hơn từ một khách hàng. Các nền kinh tế có thể dịch chuyển đột ngột. Điều đó sẽ thay đổi cuộc chơi.”

DIWAKAR (DEE) CHOUBEY được định hướng trở thành một kỹ sư chứ không phải là ông chủ ngân hàng đầu tư. Sinh ra ở Ranchi, Ấn Độ, anh đến Mỹ lúc 4 tuổi khi cha anh chuẩn bị tốt nghiệp ngành kỹ sư tại ĐH Syracuse. Gia đình anh định cư ở New Jersey. Mẹ Choubey dạy trẻ tự kỷ, bố là một kỹ sư tại Cisco – và hoạch định tương lai cho con trai mình.

Năm 1999, khi vào học ĐH Chicago, Choubey đăng ký một loạt các lớp khoa học máy tính do cha lựa chọn. Nhưng sau khi nhận một vài điểm B-, Choubey chia sẻ: “Tôi thừa nhận thất bại”. Anh chuyển sang học chuyên ngành kinh tế, củng cố điểm số và triển vọng việc làm nhờ tham gia các khóa học tài chính và kế toán doanh nghiệp tại trường kinh doanh.

Sau khi tốt nghiệp với tấm bằng danh dự, anh làm việc tại ngân hàng đầu tư trong mười năm sau đó. Từ góc nhìn thuận lợi của người trong cuộc, anh thấy rằng các ngân hàng truyền thống rất chậm chạp trong việc đáp ứng sở thích của khách hàng và khai thác sức mạnh của điện thoại thông minh. Điều đó, cộng với hàng loạt vụ bê bối ngân hàng không hồi kết, giúp anh nhận ra cơ hội dành cho một “ông chủ ngân hàng tư nhân” kỹ thuật số.

Năm 2013, anh từ bỏ mức lương gần 1 triệu USD để gây dựng MoneyLion. Choubey huy động được 1 triệu USD ở vòng tài trợ hạt giống và bắt đầu cung cấp điểm tín dụng miễn phí và các khoản vay nhỏ. Nhưng anh phải chật vật huy động thêm tiền. Bốn mươi nhà đầu tư mạo hiểm đã từ chối, cho rằng tầm nhìn của anh không thực tế và không tập trung. “Thời gian đầu, tôi bị cười nhạo rất nhiều trong phòng của những VC,” anh nhớ lại.

Tuy Choubey không thành công trong việc thuyết phục các VC nhưng MoneyLion lại tiến rất nhanh, mang lại chút ít doanh thu từ lãi suất cho vay, quảng cáo thẻ tín dụng và thu thập một loạt dữ liệu về hành vi của người tiêu dùng. Cuối cùng, anh cũng thuyết phục được Edison Partners dẫn dắt khoản đầu tư trị giá 23 triệu USD vào năm 2016. Khoản đầu tư này giúp MoneyLion ra mắt dịch vụ tư vấn tự động (robo-advisor) cho phép người dùng đầu tư chỉ từ 50 USD vào danh mục cổ phiếu và trái phiếu.

Bình minh của ngân hàng số - ảnh 7

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

 HỘI CHỨNG SỢ BỎ LỠ: Chiến lược gia hàng đầu của Fifth Third, Tim Spence, tại trụ sở chính của ngân hàng khu vực ở thành phố Cincinnati. Hầu hết các đối thủ neobank cạnh tranh với ông đều thua lỗ, nhưng “bài học ... học được từ Facebook, Amazon và Google ... là Internet tuân thủ mô hình thị trường, trong đó, kẻ thắng cuộc có tất cả.”

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

Năm 2018, họ ra mắt thêm tài khoản thanh toán miễn phí và thẻ ghi nợ miễn phí do Lincoln Savings Bank, trụ sở tại Iowa, phát hành. Việc quản lý tăng trưởng nhanh chóng đồng thời cố gắng duy trì mức chi phí thấp gây khó khăn. MoneyLion nhận một loạt các khiếu nại từ Better Business Bureau trong mùa xuân và mùa hè vừa qua. Một số khách hàng gặp sự cố chậm trễ khi chuyển tiền vào hoặc rút tiền ra khỏi tài khoản MoneyLion, và khi tìm trợ giúp, họ chỉ nhận được phản hồi do máy tính tạo ra.

Choubey nói rằng những trục trặc phần mềm đã sửa xong, và số lượng nhân viên chăm sóc khách hàng đã tăng từ 140 lên 230 người. Các neobank khác cũng gặp những khó khăn ngày càng tăng trong vận hành. Hồi tháng mười, Chime – công ty có trụ sở tại San Francisco, với 5 triệu tài khoản – gặp sự cố kỹ thuật kéo dài đến ba ngày. Khách hàng không thể kiểm tra số dư, và một số người không thể sử dụng thẻ ghi nợ. Chime đổ lỗi cho đối tác là Galileo Financial Technologies, nền tảng xử lý các giao dịch được nhiều công ty khởi nghiệp fintech sử dụng.

VÀO MỘT NGÀY MÙA THU ẤM ÁP, Tim Spence, cao 1,92 mét, bước nhanh vào tòa nhà 31 tầng cao chót vót, trụ sở của Fifth Third, ngân hàng khu vực 161 năm tuổi với tổng tài sản trị giá 171 tỉ USD. Vận áo khoác thể thao kẻ sọc, không cà vạt, Spence trông không giống một nhân viên ngân hàng truyền thống. Tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế và văn học Anh của đại học Colgate, Spence, 40 tuổi, dành bảy năm đầu tiên trong sự nghiệp của mình tại các công ty khởi nghiệp quảng cáo kỹ thuật số.

Sau đó, ông chuyển sang làm cố vấn tại công ty Oliver Wyman ở New York, tư vấn cho các ngân hàng về chuyển đổi kỹ thuật số. Năm 2015, Fifth Third chiêu mộ ông vào vị trí giám đốc chiến lược của họ và sau đó tăng thẩm quyền cho ông. Hiện tại, ông kiêm nhiệm giám sát mảng ngân hàng bán lẻ và thanh toán, mang về 3 tỉ USD trong tổng số 6,9 tỉ USD doanh thu của Fifth Third.

Năm ngoái, ông nhận tổng cộng 3 triệu USD tiền thưởng và là giám đốc điều hành nhận lương cao thứ tư tại ngân hàng. Fifth Third có 1.143 chi nhánh, nhưng Spence đang tập trung vào Dobot, ứng dụng di động được ngân hàng Fifth Third thâu tóm năm 2018 và ra mắt trở lại trong năm nay. Dobot giúp người dùng đặt mục tiêu tiết kiệm cá nhân và tự động chuyển tiền từ tài khoản thanh toán sang tài khoản tiết kiệm. “Chúng tôi đạt 80.000 lượt tải xuống chỉ trong vòng sáu tháng, và gần như không tốn tiền tiếp thị,” ông cho biết.

Nắm bắt các sản phẩm mới là một phần của chiến lược gồm 3 mũi nhọn “mua lại – hợp tác – xây dựng” do Spence góp phần hoạch định nhằm chống lại thách thức từ các neobank. Hợp tác bao gồm đầu tư vào các công ty fintech và tài trợ các khoản vay cho các công ty mới. Fifth Third đạt được một thỏa thuận toàn diện với QED của Morris, mang lại cho họ cơ hội đầu tư vào các công ty khởi nghiệp do công ty VC này tài trợ.

Một trong những khoản đầu tư sớm nhất của Fifth Third cùng với QED là GreenSky, công ty fintech có trụ sở tại Atlanta, đưa ra các khoản vay dùng cho việc tu sửa nhà cửa (một số do Fifth Third hỗ trợ) thông qua mạng lưới các nhà thầu chung. Lợi ích lớn nhất của những mối quan hệ hợp tác này là giúp Fifth Third tiếp cận nhóm đối tượng vay tiền trẻ tuổi, đặc biệt là những người có thu nhập cao.

Năm 2018, họ dẫn đầu khoản đầu tư trị giá 50 triệu USD vào CommonBond, công ty có trụ sở tại New York, cung cấp cho những sinh viên đã tốt nghiệp khoản tái cấp vốn để trang trải món nợ thời sinh viên với lãi suất cạnh tranh. Fifth Third cũng đầu tư vào hai công ty khởi nghiệp có trụ sở tại San Francisco: Lendeavor, nền tảng trực tuyến với các khoản vay lớn giúp nha sĩ trẻ mở phòng khám tư nhân mới, và ApplePie Capital, chuyên cho các thương hiệu nhượng quyền thức ăn nhanh vay tiền.

“Điều tôi ghen tị nhất ở những công ty khởi nghiệp nhận vốn đầu tư mạo hiểm cạnh tranh với chúng tôi là chất lượng của những nhân tài họ có thể chiêu mộ. Điều đó thật sự đáng chú ý,” Spence chia sẻ. Tuy thỉnh thoảng ghen tị với các công ty khởi nghiệp và các đối tác, Spence vẫn không tin các neobank có thể xâm nhập sâu vào lãnh địa của ngân hàng truyền thống. “Không ai trong số họ cho thấy khả năng tiếp quản hoạt động chủ chốt của ngân hàng,” ông nói.

Ông cũng lập luận các chi nhánh bán lẻ truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng. Trong cuộc khảo sát gần đây của Javelin với 11.500 người tham gia, hầu hết đều đánh giá các dịch vụ trực tuyến và sự tiện lợi của chi nhánh là yếu tố quan trọng nhất khi quyết định có nên gắn bó với ngân hàng hay không. Fifth Third đang tiến hành giảm 3% số lượng chi nhánh hằng năm, nhưng họ vẫn khai trương các chi nhánh mới có thiết kế thân thiện với thế hệ Y.

Các chi nhánh này có diện tích chỉ bằng 2/3 so với chi nhánh truyền thống. Thay cho hàng dãy dài các quầy giao dịch là các quầy dịch vụ và khu vực tiếp khách với các băng ghế dài. Với máy tính bảng trên tay, nhân viên ngân hàng sẽ chào đón khách hàng từ cửa – theo đúng phong cách Apple Store. Điều đó đặt ra câu hỏi, liệu neobank nào sẽ thành công đến mức cần mở thêm các chi nhánh truyền thống, như cách các nhà bán lẻ online như Warby Parker, Casper và, tất nhiên, Amazon đã làm.

Đây là điều đã xảy ra trong thực tế. Capital One đi tiên phong trong việc sử dụng dữ liệu lớn hỗ trợ hoạt động bán thẻ tín dụng vào đầu thập niên 1990, đưa họ trở thành một trong những công ty fintech thành công đầu tiên. Nhưng năm 2005, họ bắt đầu mua lại các ngân hàng truyền thống, và hiện nay, Capital One là ngân hàng lớn thứ mười tại Mỹ, với tổng tài sản trị giá 379 tỉ USD và 480 chi nhánh.

Bình minh của ngân hàng số - ảnh 10

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 79, tháng 12.2019

Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn - ảnh 2

Đọc thêm >>>
Athur Energy - startup danh giá Ấn Độ về xe điện hai bánh
Tỉ phú Úc Harry Triguboff kiếm tiền khi thị trường bất ổn
Cậu bé thông minh biến số học thành công ty edtech giá trị nhất thế giới
Từ kinh doanh ghế massage thành gã khổng lồ về chăm sóc sức khỏe
25 công ty khởi nghiệp trị giá tỉ đô tiếp theo
Công ty tỉ đô từ khởi nghiệp xây tương lai cho công nghệ sinh học

"Di chuyển nhanh và phá vỡ các quy tắc. Nếu vẫn chưa phá vỡ cái gì, chứng tỏ bạn di chuyển chưa đủ nhanh.". ---- Mark Zuckerberg - Doanh nhân

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 88 tháng 9.2020

 Số 88 tháng 9.2020

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - CÁ LỚN THEO SÓNG LỚN

    20 thương vụ M&A lớn nhất cho thấy khẩu vị và xu hướng sáp nhập của các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.

  • - HÀNH TRÌNH CỦA CJ

    CJ, tập đoàn Hàn Quốc tích cực hoạt động trong lĩnh vực mua bán và sáp nhập tại Việt Nam.

  • - CỦNG CỐ CHIỀU SÂU

    Vinamilk thực hiện các thương vụ M&A để củng cố chiến lược phát triển chiều sâu cho sản phẩm.

  • RỄ SÂU BÁM CHẶT

    Sau 10 năm mua lại công ty phân phối, doanh thu ở Việt Nam của Daikin tăng lên 24 lần.

  • - MẢNH GHÉP CỦA REE

    Đầu tư vào năng lượng, REE trải qua các thử thách trước khi ghi nhận kết quả.

  • - ỨNG BIẾN TRONG ĐẠI DỊCH

    Một số giải pháp giúp doanh nghiệp xoay trở trong ngắn hạn và khích lệ tinh thần xã hội.

  • - CHUNG MỘT CHIẾN TUYẾN

    Tốc độ triển khai nhanh giúp Vingroup tham gia chuỗi cung ứng linh kiện y tế trên toàn cầu.

  • - DANH SÁCH NGƯỜI GIÀU NHẤT ẤN ĐỘ