Muốn thực hiện chuyển đổi số phải có hạ tầng số, trong đó dữ liệu mở là một trong những tiền đề để thực hiện cuộc chuyển đổi này.

Ông Hồ Tú Bảo, giáo sư về khoa học máy tính của Viện khoa học và công nghệ tiên tiến Nhật Bản nhận định như thế trong cuộc phỏng vấn với Forbes Việt Nam tại Diễn đàn Kinh tế số Việt Nam 2018 (VDE Forum 2018) tổ chức hôm 1.11.2018 tại TPHCM.

“Dữ liệu mở chính là động lực để các doanh nghiệp SMEs cũng như start-ups tham gia vào nền kinh tế số của Việt Nam”, GS Bảo nói.

Ông Lê Trung Nghĩa, Trưởng ban Thúc đẩy ứng dụng CNTT của Bộ Khoa học Công nghệ cũng đề cao vai trò của dữ liệu mở trong bối cảnh Việt Nam đang hướng đến việc xây dựng một nền kinh tế số. “Nếu có dữ liệu mở về nông nghiệp, về đất trồng, về mùa màng, về sản lượng cây trồng, nông dân sẽ không bị rơi vào những chuyện ‘giải cứu’ bất đắc dĩ trong thời gian vừa qua nữa”, ông Nghĩa nói.

Tuy nhiên, mở đến đâu và mở như thế nào? Vừa là câu hỏi, vừa là câu trả lời của ông Nguyễn Thành Phúc, Cục trưởng Cục Tin học hóa của Bộ Thông tin và Truyền thông tại VDE Forum 2018 khi thảo luận về việc vì sao Việt Nam chưa có dữ liệu mở?

Cần có luật để “mở”

“Hiện các bộ ngành đều có khá nhiều dữ liệu, ngay tại Bộ chúng tôi cũng sở hữu khá nhiều dữ liệu tốt mà doanh nghiệp có thể khai thác. Nhưng không ai dám mở, chưa có một qui định nào liên quan đến việc thu thập và khai thác những dữ liệu đó”, ông Phúc nói.

Bên cạnh việc cần phải có luật định về việc khai thác dữ liệu quốc gia, cái gì được mở, cái gì phải đóng, ai có quyền khai thác, trách nhiệm và nghĩa vụ để khai thác dữ liệu, chi phí và hạ tầng để khai thác dữ liệu cũng là một vấn đề ông Phúc bày tỏ mối quan tâm đặc biệt.

Bao giờ Việt Nam có dữ liệu mở? - ảnh 1

 Kết quả khảo sát đánh giá CPĐT của Liên Hiệp Quốc năm 2018

Trình bày về chiến lược xây dựng chính phủ số, ông Phúc cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu mở. Theo đánh giá về chính phủ điện tử của Liên hiệp quốc 2018, thứ hạng của Việt Nam về Dịch vụ công trực tuyến (Online Service Index) đã rơi từ hạng 92 năm 2012 xuống hạng 59 năm 2018. Lý do chính là một số cơ sở dữ liệu quốc gia như dân cư, đất đai, tài chính vẫn chưa được triển khai dẫn đến việc chia sẻ, dùng chung giữa các hệ thống thông tin chưa thực hiện được. Điều này cũng kéo theo các dịch vụ công trực tuyến phát triển theo kiểu “đầu voi đuôi chuột”, rầm rộ được giới thiệu vào lúc đầu (2012) nhưng theo từng năm cũng “teo tóp” dần vì tính rời rạc, dữ liệu thiếu thốn. Theo đề xuất của Gartner, từ giai đoạn chính phủ điện tử bước sang chính phủ số, việc thiết lập hệ thống dữ liệu mở là bước thứ 2 quan trọng sau giai đoạn khởi đầu.

Trao đổi với Forbes Việt Nam bên lề VDE Forum 2018, ông Chawapol Jariyawiroj, giám đốc quốc gia của Amazon Web Services tại Thái Lan và Việt Nam cho biết, Thái Lan vài năm trước cũng giống Việt Nam hiện tại, vấn đề không nằm ở công nghệ mà chính là những luật định. Hiện tại, Thái Lan tương đối đã hình thành được những qui định về thu thập và khai thác dữ liệu mở cho các doanh nghiệp và người dân sử dụng.

Giám đốc điều hành chương trình dữ liệu mở toàn cầu về Nông nghiệp và Dinh dưỡng (GODAN), ông André Laperrière, cho biết có tất cả những dữ liệu về đất trồng, thời tiết, canh tác mùa vụ...được cung cấp từ khắp nơi trên thế giới. GODAN được hình thành từ thời điểm 2009 khi chính sách về dữ liệu mở tại Mỹ được ban hành. Đến nay (số liệu tháng 09.2018), đã có hơn 800 thành viên tham gia (không có tổ chức hay doanh nghiệp Việt Nam). Hàng trăm ứng dụng đã ra đời từ kho dữ liệu mở này cho từng ngành cụ thể. “Mọi thứ nên được bắt đầu từ luật,” ông André Laperrière nói.

Quay lại thời điểm 1998, khi kế hoạch xây dựng 6 cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia được đề cập trong một dự án cấp chính phủ mang tên IT2000 và sau đó đề án “Tin học hóa quản lý hành chính Nhà nước” gọi tắt là đề án 112, dự tính là quá trình tiếp theo để tích hợp các CSDL đó. Tuy nhiên, sự thất bại của đề án 112 đã dẫn đến 6 CSDL quốc gia cũng bị chìm vào quên lãng. Năm 2007, tại một hội nghị về chính phủ điện tử, Cục Ứng dụng Công nghệ Thông tin của Bộ Truyền thông và Thông tin đề cập đến một dự án mới nhằm xây dựng 4 CSDL quốc gia, bao gồm: dữ liệu công dân; dữ liệu đầu tư, tài chính và kinh doanh; dữ liệu địa chính; và dữ liệu tư pháp. Mỗi CSDL sẽ do các bộ liên quan phối hợp thực hiện. Vào thời điểm đó, khi so sánh với đề án 6 CSDL quốc gia 9 năm trước đã “chết từ trong trứng nước”, Cục Ứng dụng Công nghệ Thông tin đã tỏ rõ quyết tâm hơn rất nhiều vì một lý do duy nhất – việc phát triển CSDL quốc gia khi đó đã được đề cập trong luật Công nghệ Thông tin năm 2006.

Dữ liệu mở giúp các SMEs tham gia nền kinh tế số

“Cần sớm ban hành luật định, cái gì mở được, cái gì không mở được và không phải dữ liệu nào cho miễn phí cũng gọi là dữ liệu mở,” ông Lê Trung Nghĩa giải thích. Dữ liệu phải đem đến lợi ích cho cộng đồng doanh nghiệp, dân cư và cả chính phủ.

Bao giờ Việt Nam có dữ liệu mở? - ảnh 2

  Ông Lê Trung Nghĩa, Trưởng ban Thúc đẩy Ứng dụng Công Nghệ Thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ trình bày mô hình dữ liệu mở tại VDE Forum 2018 tại TPHCM. Ảnh: Trọng Vũ.

Lấy ví dụ tại Pháp, ông Vũ Ngọc Anh, phụ trách các chương trình đổi mới sáng tạo của một công ty Pháp - La Javaness, nhận định 40 đại công ty đã hình thành nên nền kinh tế Pháp ở thế kỷ trước, đã nhận ra sự nặng nề của họ cho nên họ đang có những dự án với cách tiếp cận của những startup. Society Generale đang hỗ trợ cho hàng ngàn dự án khai thác dữ liệu mở của chính phủ. Open Collective, một platform tài chính kiểu mới để huy động vốn cho các dự án nguồn mở (open source) hoặc Open Street Map, dự án lập bản đồ tương tự Google Map hay Yuka, một startup cung cấp dữ liệu về thực phẩm.

Tuy nhiên, điều mà ông Lê Trung Nghĩa cho là trở ngại lớn của Việt Nam khi tiếp cận khái niệm dữ liệu mở, chính là định nghĩa về sự “nhạy cảm”. “Động vào cái gì người ta cũng cho là nhạy cảm, theo tôi, chỉ những dữ liệu liên quan đến an ninh quốc gia và quyền riêng tư mới gọi là nhạy cảm, còn lại nên mở cho mọi người khai thác,” ông Lê Trung Nghĩa lo lắng, “Hệ sinh thái nguồn lực mở tại Việt Nam cần phải tiếp cận rộng hơn để hỗ trợ cho các SMEs tham gia vào nhiều lĩnh vực hơn”. Theo ông Nghĩa, truy cập mở, giáo dục mở, dữ liệu mở và khoa học mở là 4 khái niệm cần phải song hành. Không nên nhìn ở khía cạnh lợi ích cục bộ, doanh nghiệp phải trả chi phí để truy cập dữ liệu, nếu doanh nghiệp biết khai thác dữ liệu mở, đôi khi lợi ích kinh tế của quốc gia còn cao hơn gấp hàng chục, hàng trăm lần, ông Nghĩa lý giải.

Giám đốc Khu Công nghệ phần mềm thuộc Đại học Quốc gia TPHCM, ông Nguyễn Anh Thi cho biết đang có một dự án thiết lập về dữ liệu mở trong lãnh vực đại học. Tuy nhiên, trước mắt cũng chỉ tập trung các dữ liệu liên quan đến học thuật và giải trí cho sinh viên, một số dữ liệu như điểm thi, quá trình học tập nghiên cứu được xem là “nhạy cảm” nên chưa dám động vào.

Bao giờ Việt Nam có dữ liệu mở? - ảnh 3

  Phiên thảo luận về dữ liệu mở tại VDE Forum 2018. Ảnh: Trọng Vũ.

Ông Thi cho rằng nên tiếp cận ở góc độ doanh nghiệp: dữ liệu mở đó đem lại lợi ích gì? ai được hưởng lợi khi khai thác dữ liệu mở này? Đó cũng cách tiếp cận của ông Hiro Kataoka, chủ tịch của 698Cloud, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đám mây của Nhật Bản, khi đề cập đến cơ hội cho Việt Nam trong cuộc chuyển đổi số nói chung và xây dựng nền tảng dữ liệu mở nói riêng. Ông Hiro cho rằng chỉ mới 20% thế giới đã chuyển đổi số, còn rất nhiều đất cho một quốc gia trẻ như Việt Nam tham gia. Tuy nhiên, ông lưu ý chính phủ đừng đặt doanh nghiệp sang một bên mà nên chủ động lôi kéo doanh nghiệp tham gia vào các dự án chuyển đổi số.

"Lời khuyên là cái ta muốn có khi ta đã biết câu trả lời mà ta không muốn nghe.". ---- Erica Jong (Tiểu thuyết gia)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 66 tháng 11.2018

 Số 66 tháng 11.2018

THÀNH PHỐ THÔNG MINH

TỪ CAO ỐC XANH, GIAO THÔNG THÔNG MINH

ĐẾN ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG

*DANH SÁCH FORBES 400 * HỘI NGHỊ PHỤ NỮ FORBES VIETNAM

Các số báo khác