LTS: “Năm 2019 được xem là một năm tương đối tốt đẹp cho nền kinh tế Việt Nam.” - đây là nhận định mở đầu báo cáo Kinh tế vĩ mô của Ngân hàng Thế giới công bố tháng 12.2019.

Trong bối cảnh bất định về thương mại và kinh tế gia tăng trên toàn cầu, Việt Nam nằm trong số những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhất thế giới với mức tăng GDP năm 2019 đạt 7,02%, cao gấp khoảng ba lần tốc độ tăng bình quân toàn cầu (2,6%).

Năm qua, kinh tế Việt Nam tăng trưởng khả quan dựa trên sự ổn định về chính sách tài khóa và tiền tệ. Bên cạnh đó, hai lực kéo chính, theo Ngân hàng Thế giới, là xuất khẩu tiếp tục vươn lên các kỷ lục mới và sự phát triển năng động của khu vực kinh tế tư nhân.

Như thường lệ, trong số báo đầu năm 2020, Forbes Việt Nam công bố “10 sự kiện kinh doanh nổi bật” với sự đóng góp của các chuyên gia tên tuổi. Chúng ta cùng nhìn lại những dấu ấn này để dự cảm được những cơ hội và thách thức trong năm tới. 

CEO của Cadre có thể thoát khỏi mối quan hệ với gia đình Trump hay không? - ảnh 1

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 2

NĂM 2019, VIỆT NAM CHỨNG KIẾN SỰ BÙNG NỔ các dự án điện mặt trời, với tổng công suất đạt 4,5GW. Dữ liệu từ Trung tâm Năng lượng ASEAN (ACE), tính đến tháng 6.2019, hoạt động lắp đặt năng lượng mặt trời trên toàn khu vực ASEAN đã đạt công suất khoảng 9,1GW, tăng đáng kể từ mức 0,03GW năm 2010. Xét về công suất lắp đặt, Việt Nam xếp trên Thái Lan (3GW) và bỏ xa Malaysia (0,7GW), Philippines (0,8GW).

Với mức tăng 50 lần trong 12 tháng, Việt Nam trở thành quốc gia Đông Nam Á tăng trưởng nhanh nhất về năng lượng tái tạo nhờ chính sách mua điện mặt trời với giá 9,35 cent/kWh cho các dự án khánh thành trước ngày 30.6.2019 – mức giá đảm bảo các nhà đầu tư có lợi nhuận khi giá thiết bị đã giảm (khoảng 30-50%, tùy theo nhãn hiệu, nước sản xuất) trong những năm qua

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 3

Ước tính, có khoảng 100.000 tỉ đồng, chủ yếu là từ khu vực tư nhân đầu tư phát triển năng lượng mặt trời. Nguồn vốn tư nhân rót vào năng lượng tái tạo càng trở nên có ý nghĩa khi thủy điện của Việt Nam đã khai thác gần bão hòa, chỉ còn các dự án nhỏ; điện sử dụng năng lượng than gây ô nhiễm và gặp phản ứng mạnh mẽ trong cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên sự phát triển nhanh chóng của điện mặt trời trong năm qua cũng tạo ra nhiều vấn đề. Ông Trần Tuấn Anh, bộ trưởng bộ Công thương thừa nhận do không lường trước được sự phát triển nóng của điện mặt trời, việc đầu tư ồ ạt dẫn đến phá vỡ quy hoạch, hệ thống đấu nối quá tải.

Cụ thể, Quy hoạch điện VII xác định năm 2020 điện mặt trời tại Việt Nam đạt công suất 850MW và tới 2030 đạt 1.200MW. Tuy nhiên, quy hoạch này đã trở nên lạc hậu khi công suất cung cấp hiện tại lớn hơn nhiều so với công suất quy hoạch, gây quá tải hệ thống khiến một số dự án hoạt động cầm chừng hoặc chờ đấu nối lên hệ thống.

Mặt khác, điều đáng nói không ít nhà đầu tư điện mặt trời có nguồn vốn hạn chế, không chuyên về lĩnh vực năng lượng, đầu tư dự án bằng vốn vay chờ chuyển nhượng dự án. Các dự án điện mặt trời phát triển quá nhanh, cơ cấu vốn đầu tư mất cân đối hay dự án sau đó không phát huy hiệu quả kinh tế gây quan ngại tạo ra nợ xấu, điều tương tự với các dự án BOT hạ tầng hiện nay. Tính đến đầu tháng 10.2019 đã có 121 dự án điện mặt trời được cấp phép, 210 dự án đang chờ phê duyệt.

CEO của Cadre có thể thoát khỏi mối quan hệ với gia đình Trump hay không? - ảnh 1
10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 5

TỪ THÁNG 9 ĐẾN THÁNG 12, Hà Nội trải qua nhiều tuần trong tình trạng ô nhiễm không khí. Cả nội và ngoại thành của Hà Nội bị bủa vây trong bầu không khí đặc quánh và mịt mù, không thể phân biệt được lớp màng đó là sương hay bụi.

Theo dõi chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (AQI) trên ứng dụng đo chất lượng không khí cho các chỉ số xấu, cảnh báo nguy hại, mỗi đợt kéo kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 6

Trong sáng 14.11, bầu trời TP.HCM bị bao phủ bởi lớp mù dày. AirVisual, ứng dụng kiểm tra mức độ ô nhiễm không khí có thời điểm xếp TP.HCM đứng thứ tư về ô nhiễm trong danh sách 90 thành phố mà website này có dữ liệu theo dõi.

Trước đó, tháng 9.2019, lần đầu tiên Phú Quốc và Đà Lạt, hai địa điểm du lịch nổi tiếng, bị ngập lụt trong vài ngày gây ách tắc giao thông, ảnh hưởng đến cuộc sống cư dân và khách du lịch.

Hai sự cố môi trường khác được nhắc đến nhiều trong năm qua, thứ nhất là việc phát tán thủy ngân vào không khí trong hỏa hoạn kho chứa hàng của công ty cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, thứ hai là việc đổ dầu thải, ô nhiễm nguồn nước nhà máy nước Sông Đà.

Việt Nam đang đối mặt với vấn nạn ô nhiễm (không khí, rác thải, nguồn nước) và tác động của biến đối khí hậu, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển kinh tế – xã hội.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), thiệt hại kinh tế toàn cầu do ô nhiễm không khí là khoảng 225 tỉ USD. Đối với Việt Nam, ô nhiễm không khí gây thiệt hại về kinh tế khoảng 10 tỉ đô la mỗi năm (tương đương 5-7% GDP).

Do có bờ biển dài, Việt Nam là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề do biến đổi khí hậu. Theo tính toán, nếu nước biển dâng cao một mét, 40% diện tích ĐBSCL, 10% diện tích đồng bằng sông Hồng sẽ bị ngập, ảnh hưởng trực tiếp đến 20-30 triệu người. Theo chỉ số rủi ro khí hậu do tổ chức Germanwatch (Đức) công bố tháng 12.2019, Việt Nam nằm trong tốp 10 nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu trong giai đoạn 1999 – 2018.

Những mặt trái của việc phát triển nóng về công nghiệp bộc lộ trong năm 2019 đặt ra vấn đề cần tái cơ cấu công nghiệp, chuyển đổi công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường; tiết kiệm năng lượng; thiết lập cơ chế điều phối khu vực liên quan đến quy hoạch, quản lý đô thị và môi trường; làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và giáo dục xã hội tham gia bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.CEO của Cadre có thể thoát khỏi mối quan hệ với gia đình Trump hay không? - ảnh 1

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 8

GIỮA NĂM 2019, CỤC HẢI QUAN TP.HCM bắt giữ lô hàng cáp Internet tạm nhập từ Trung Quốc và tái xuất sang Mỹ. Qua kiểm tra thực tế, lô hàng cáp quang mang hiệu Monster, trên bao bì sản phẩm có in sẵn dòng chữ “Made in Vietnam”. Trước đó, cơ quan chức năng Việt Nam đã kiểm tra và phát hiện kho nhôm đùn trị giá 4,3 tỉ USD tại Vũng Tàu của công ty TNHH Nhôm Toàn Cầu do người Trung Quốc đầu tư.

Cơ quan chức năng cho biết Hải quan Hoa Kỳ tiếp cận vụ việc theo một khái niệm mới - sản phẩm “chống lẩn tránh”. Các sự việc dấy lên mối lo ngại Việt Nam trở thành điểm trung chuyển để các công ty Trung Quốc “mượn” nguồn gốc xuất xứ hàng hóa tại Việt Nam xuất sang Mỹ nhằm né tránh mức thuế chống bán phá giá.

Thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy, một số mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Hoa Kỳ tăng trưởng đột biến trong 10 tháng đầu năm 2019 so với cùng kỳ 2018, như điện thoại và linh kiện (65,2%), máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (101%), đồ gỗ (47%).

Đại diện cơ quan Thương mại Mỹ nhận xét, hơn một năm qua khi xảy ra thương chiến Mỹ – Trung, một số mặt hàng chịu thuế chống bán phá giá từ Trung Quốc giảm xuống, trong khi sản lượng xuất khẩu mặt hàng đó tại một số nước thứ ba, trong đó có Việt Nam tăng vọt. 

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 9

Phân tích từ biểu đồ các vụ việc lẩn tránh thuế với hàng xuất khẩu của Việt Nam thời gian qua, cục Phòng vệ Thương mại (bộ Công thương) cho rằng các sản phẩm bị điều tra chủ yếu là các mặt hàng như nhôm, thép, sợi, đồ gia dụng, đồ điện tử, thủy sản, gỗ ván ép, lốp xe, pin mặt trời.

Ngày 16.12, Bộ Thương mại Mỹ quyết định áp mức thuế cao nhất là 456% lên hai sản phẩm thép chống ăn mòn (tôn mạ) và thép cán nguội, hai nhóm sản phẩm được sản xuất tại Hàn Quốc hoặc Đài Loan, sau đó đưa sang Việt Nam để gia công đơn giản rồi xuất khẩu sang Mỹ.

Về điều này, thứ trưởng bộ Công thương Trần Quốc Khánh cho biết “chống lẩn tránh” là hiện tượng tương đối mới trong thực tiễn thương mại quốc tế. Ví dụ, nước A đánh thuế rất cao vào bánh mì nhập khẩu từ nước B. Việt Nam nhập khẩu lúa mì từ nước B, chế biến thành bột mì, sau đó thành bánh mì để xuất khẩu sang nước A. Theo luật pháp của Việt Nam và nước A, bánh mì này đủ điều kiện để được coi là sản xuất tại Việt Nam. Tuy nhiên, nước A vẫn có thể coi đây là sản phẩm “lẩn tránh” và đánh thuế cao vào chiếc bánh mì làm tại Việt Nam, cho dù luật pháp nước A thừa nhận đó là bánh mì Việt Nam.

Bên cạnh các rủi ro thương mại liên quan hàng hóa xuất khẩu, trong năm qua, sự việc Asanzo bị cáo buộc giả mạo nguồn gốc xuất xứ cho thấy, có lỗ hổng trong quy định nhãn mác, xuất xứ với hàng hóa lưu hành trong nước. Tháng 8.2019, hai tháng sau khi xảy ra vụ Asanzo, Bộ Công Thương ban hành dự thảo thông tư về việc ghi nhãn hàng hóa và tiếp thị hàng hóa lưu thông trên thị trường Việt Nam.CEO của Cadre có thể thoát khỏi mối quan hệ với gia đình Trump hay không? - ảnh 1

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 11

SAU BAMBOO AIRWAYS CẤT CÁNH cuối năm 2018, năm 2019, thị trường hàng không nội địa chứng kiến cuộc đua giữa nhiều nhà đầu tư tư nhân thành lập hãng hàng không mới. CTCP Du lịch và Tiếp thị Giao thông Vận tải Việt Nam (Vietravel) xin lập hãng hàng không Vietravel Airlines, với hoạt động chính là vận tải khách du lịch.

Vingroup cũng xin thành lập hãng hàng không tư nhân Vinpearl Air, dự kiến khai thác thương mại vào tháng 7.2020, hướng tới phục vụ khách nghỉ dưỡng tại các khu du lịch thương hiệu Vinpearl. Thiên Minh cũng đã gửi hồ sơ đề xuất thành lập hãng hàng không Cánh Diều (KiteAir) với vốn điều lệ 1.000 tỉ đồng.

Tháng 7, Vietstar Airlines, hãng hàng không liên doanh giữa tư nhân và quân đội, đã chính thức gia nhập thị trường hàng không dân dụng khi được cục Hàng không Việt Nam cấp chứng nhận khai thác máy bay (AOC), khai thác thương mại với dòng máy bay phản lực Embraer Legacy 600 và Beechcraft King Air B300...

Vietstar thành lập năm 2010, cung cấp dịch vụ vận chuyển hành khách, hàng hóa, đặc biệt là dịch vụ air taxi bằng các loại máy bay nhỏ dành cho khách hàng có nhu cầu nhanh chóng. Ngoài ra, hãng phục vụ cho yêu cầu quốc phòng: vận chuyển quân lực, quân trang, bay thăm dò, khảo sát.

10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn - ảnh 12

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, giai đoạn 2016-2021, mức tăng trưởng kép khách di chuyển theo đường hàng không tại Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á, đạt 17,4%, gần gấp ba mức trung bình 6,1% của khu vực ASEAN. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cũng dự báo Việt Nam sẽ là thị trường hàng không phát triển nhanh thứ năm thế giới.

Ngành hàng không nội địa được hỗ trợ bởi yếu tố thuận lợi khi lãnh thổ Việt Nam trải dài, nhiều địa hình đồi núi, thời gian di chuyển bằng đường không ưu việt hơn nhiều loại hình giao thông khác như đường bộ, đường sắt, đường thủy. Ngoài ra với tốc độ phát triển kinh tế 6% – 7%, tầng lớp có thu nhập trung bình khá tăng, hàng không trở thành phương tiện được lựa chọn hàng đầu ở chặng dài và trung bình. 

Hiện tại thị trường hàng không nội địa Việt Nam gồm bốn hãng bay: Vietnam Airlines, VietJet, Jetstar và Bamboo Airways. Các hãng bay tư nhân chạy đua thành lập mới trong bối cảnh hạ tầng sân bay một số địa phương bị quá tải nặng nề. Điển hình như sân bay Tân Sơn Nhất, phục vụ hơn 40 triệu lượt khách/năm, vượt xa công suất thiết kế 25 triệu lượt hành khánh/năm.

Nhằm giảm tải cho sân bay này, chính phủ đồng ý về chủ trương giao tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam làm chủ đầu tư sân bay quốc tế Long Thành (giai đoạn 1) với vốn đầu tư 4,6 tỉ USD. Tuy nhiên, trong khi chờ dự án sân bay Long Thành khai thác các hãng hàng không tiếp tục chịu cảnh chật chội trên cả bầu trời lẫn mặt đất, nút thắt cản trở sự phát triển của các hãng hàng không.

(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 80, tháng 1.2020

CEO của Cadre có thể thoát khỏi mối quan hệ với gia đình Trump hay không? - ảnh 1

Xem tiếp >>>
>>>10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes Việt Nam bình chọn (phần II)
>>>10 sự kiện kinh doanh nổi bật 2019 do Forbes VN bình chọn (phần III) 


Đọc thêm >>>
Forbes Việt Nam công bố danh sách “100 công ty đại chúng lớn nhất"
Forbes Việt Nam công bố 50 thương hiệu dẫn đầu năm 2019
Forbes Việt Nam công bố danh sách 50 công ty niêm yết tốt nhất
Những gương mặt nữ quản lý chuyên nghiệp của Việt Nam năm 2019
Danh sách 50 phụ nữ ảnh hưởng nhất Việt Nam năm 2019
Top 20 gia đình kinh doanh Việt Nam 2019