Trong khi chiến tranh thương mại Mỹ – Trung nhận được mối quan tâm lớn của giới quan sát toàn cầu từ năm ngoái thì mối quan tâm với chiến tranh thương mại EU – Mỹ lại không nhận được nhiều chú ý. Đầu tháng 4.2019, hãng tin Bloomberg đã cảnh báo giới đầu tư quốc tế đang phớt lờ một diễn biến quan trọng không kém chiến tranh thương mại Mỹ – Trung: nguy cơ xảy ra chiến tranh thương mại Mỹ – EU.
Thương mại Mỹ - EU: Cuộc chiến lớn ít được chú ý - ảnh 1

Tiến sĩ Hồ Quốc Tuấn, giảng viên đại học Briston, Anh. Ảnh: Forbes Việt Nam.

CUỘC CHIẾN ĐANG BỊ PHỚT LỜ

Từ trước đến giờ, tổng thống Donald Trump luôn xem EU là một đối tác thương mại “không đẹp,” điều mà ông Trump nhiều lần thể hiện mong muốn chấm dứt việc châu Âu “kiếm lợi bất chính” trong thương mại với Mỹ. Với mức thặng dư thương mại gần 140 tỉ euro trong giao thương với Mỹ trong năm 2018 (tăng gần 20 tỉ so với năm trước đó), EU là đối tác “chiến thắng” trong một thỏa thuận thương mại “bất bình đẳng” trong mắt ông Trump.

Trên thực tế, nguy cơ chiến tranh thương mại giữa Mỹ và EU xảy ra trong năm 2018, trùng thời điểm với căng thẳng thương mại Mỹ – Trung. Trước tháng 7.2018 EU đưa ra một số biện pháp trả đũa với các khoản thuế quan Mỹ đánh vào sắt thép và nhôm, trong khi Mỹ cũng xem xét đánh thuế máy bay và xe hơi nhập từ EU. Cuối tháng 7.2018, Mỹ và EU thỏa thuận “tạm thời đình chiến” để bắt đầu thương lượng các điều khoản thương mại mới. Một trong những nguyên nhân là ở thời điểm thương chiến Trung – Mỹ diễn ra, Mỹ cần có thị trường thay thế để tiêu thụ hàng nông sản của Mỹ (chẳng hạn như đậu nành), vốn là đối tượng sẽ bị Trung Quốc đánh thuế mạnh khi đó.

Có thể nhận thấy, phía Mỹ chọn “ngừng bắn” với EU vì họ cần thời gian để cứng rắn với Trung Quốc, Mexico và Canada. Điều này cũng có nghĩa là khi triển vọng Mỹ đạt được thỏa thuận thương mại mới với Trung Quốc càng cao thì khả năng căng thẳng thương mại giữa Mỹ và EU cũng lớn hơn. Vào lúc này, Mỹ sẽ ở vị thế khá tốt so với châu Âu để có thể mở mặt trận thương chiến Mỹ – EU. Kinh tế Mỹ vẫn đang duy trì đà tăng trưởng, trong khi kinh tế EU đang ở bờ vực suy thoái do một số nền kinh tế ở trong trạng thái trì trệ như Ý.

Khả năng chiến tranh thương mại đang trở nên cao hơn sau khi EU lên danh sách một loạt các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ sẽ bị tăng thuế, sau khi WTO phán quyết Mỹ đang trợ giá bất hợp pháp cho các công ty sản xuất máy bay của mình. Trong khi đó, Mỹ cũng đang nhắm tới Airbus của châu Âu như một đòn trả đũa.

Nhưng Airbus của châu Âu, Boeing của Mỹ rồi thép châu Âu chỉ mới là phần nổi của tảng băng. Phần chìm bên dưới lớn hơn nhiều của tảng băng có thể là xe hơi châu Âu, phụ kiện xe hơi của Mỹ, hóa chất và dược phẩm từ châu Âu, nông sản của cả hai bên. Đây nhiều khả năng sẽ là những trọng tâm của cuộc chiến mới. Theo số liệu của Eurostat, xe hơi, dược phẩm là những mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của EU sang Mỹ trong khi nông sản chiếm tỉ trọng nhỏ hơn.

Nhiều khả năng cuộc chiến thương mại Mỹ – EU nếu nổ ra sẽ bắt đầu từ nông sản (lĩnh vực kinh tế trọng yếu mà Trump cần bảo vệ để thu hút cử tri ủng hộ) và máy bay. Đây là những khu vực xuất nhập khẩu có giá trị vừa phải, như một bước thăm dò trước khi lan ra các mặt hàng chủ lực khác như xe hơi, máy móc và dược phẩm.

Kịch bản này có vẻ phù hợp với thông tin EU đang cân nhắc tăng thuế với khoảng 12 tỉ đô la Mỹ hàng nhập khẩu các loại cá, hoa quả và phụ tùng ô tô nhập từ Mỹ vào EU, để đáp lại toan tính của Mỹ định đánh thuế lên một nhóm hàng trị giá 11 tỉ đô la Mỹ gồm các loại máy bay, pho mát và một số rau quả, hải sản nhập từ châu Âu vào Mỹ.

Thương mại Mỹ - EU: Cuộc chiến lớn ít được chú ý - ảnh 2

TÁC ĐỘNG CÓ THỂ LỚN HƠN

Chiến tranh thương mại Mỹ – EU có thể có tác động xấu đến nền kinh tế EU vốn đang rất yếu. Đầu tàu kinh tế Đức được dự báo tăng trưởng kinh tế chỉ khoảng 1% và một nền kinh tế lớn khác như Ý gần như không tăng trưởng. Nhiều nhà kinh tế còn dự đoán kinh tế Đức sẽ đi vào suy thoái vào quý 4.2019.

Nếu Mỹ áp thuế nhập khẩu lên xe hơi Đức, khả năng nền kinh tế này đi vào suy thoái là không hề nhỏ. Với những bất ổn thương mại tiềm năng, cộng với tiến trình Brexit ở Anh, một đối tác thương mại trọng yếu khác của châu Âu, cú tấn công trên mặt trận thuế nhập khẩu với máy móc và xe hơi Đức sẽ là một đòn mạnh với châu Âu vào thời điểm hiện nay.

Tất nhiên, Mỹ cũng không thể gây chiến mà không bị tổn thương. Nếu Mỹ tăng thuế nhập khẩu lên các mặt hàng nông sản, dược phẩm, máy bay và xe hơi của châu Âu, lục địa này cũng có thể đáp trả tương tự, nhiều khả năng với hàng nông sản, máy móc và máy bay từ Mỹ. Chưa kể châu Âu có thể đáp trả ở khía cạnh xuất khẩu dịch vụ của Mỹ sang châu Âu. Bị thâm hụt trong thương mại hàng hóa, Mỹ đang có thặng dư xuất khẩu dịch vụ hơn 50 tỉ đô la Mỹ sang châu Âu. So với Trung Quốc, giới phân tích cho rằng châu Âu ở vị thế tốt hơn để trả đũa trong các hoạt động xuất khẩu dịch vụ của Mỹ, đặc biệt là với lĩnh vực xuất khẩu các dịch vụ quản lý kinh doanh, trí tuệ nhân tạo, tài chính. Ricardo Garcia, kinh tế gia trưởng của UBS cho rằng EU có vị thế và thực lực “phản đòn” cao hơn Trung Quốc, do đó sẽ khiến ông Trump phải dè chừng.

Trong khi đó, EU, ở phía ngược lại, không chỉ nhìn vào các lợi ích kinh tế trong các quyết định đáp trả của họ và EU rất sẵn sàng “chịu trận” lâu dài. Khả năng đáp trả cứng rắn và lâu dài của EU là một điều ông Trump phải cân nhắc, nhất là thời gian cho đến kỳ bầu cử sắp tới không còn nhiều.

Về dài hạn, với việc thương mại của Mỹ, EU, Trung Quốc chiếm 45% thương mại toàn cầu, một cuộc chiến tranh thương mại kéo dài của cả ba bên sẽ kéo kinh tế toàn cầu đi vào tăng trưởng chậm, thậm chí suy thoái.

Đối với Việt Nam, cuộc chiến thương mại Mỹ – EU có tác động không nhỏ. Tác động đầu tiên là nông sản và thực phẩm châu Âu bị đánh thuế cao có thể tìm đường xuất sang nhiều nước khác ngay trong khối châu Âu và các nước khác. Nếu xuất khẩu nông sản bị chậm lại, một số nước châu Âu có thể thận trọng hơn trong việc phê chuẩn hiệp định thương mại tự do EU – Việt Nam (EVFTA). Điều này có thể kéo dài tiến trình phê chuẩn hiệp định này. Về dài hạn, căng thẳng thương mại với Mỹ, khiến EU đẩy mạnh thêm quan hệ thương mại với các nước khác, bao gồm Việt Nam.

Ở khía cạnh khác, là đối tác thương mại lớn của Việt Nam, sự suy yếu chung của khối kinh tế EU sẽ có tác động tiêu cực với kinh tế Việt Nam. Nếu tác động của chiến tranh thương mại dẫn đến sự sụt giảm về nhu cầu đầu tư trên bình diện toàn cầu, thì những lợi ích của các cuộc chiến tranh thương mại tạo ra trong ngắn hạn (chẳng hạn như doanh nghiệp Trung Quốc, Hàn Quốc tăng đầu tư ở Việt Nam để đi “đường vòng” xuất khẩu sang Mỹ) sẽ không bù đắp được tổn thất trong dài hạn do sụt giảm niềm tin kinh doanh và đầu tư toàn cầu tạo ra.

Tuy nhiên, hiện tại sẽ còn là quá sớm để đánh giá tác động về một cuộc chiến tranh thương mại chưa chắc sẽ xảy ra.

*Tạp chí Forbes Việt Nam, số 72 tháng 5.2019


Tiến sĩ Hồ Quốc Tuấn là giảng viên đại học Bristol, Anh.

"Bí quyết đổi mới là tập trung toàn bộ sức lực, nhưng không phải để chống lại cái cũ mà để xây dựng cái mới". ---- Socrates - Triết gia Hy Lạp cổ đại

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 79 tháng 12.2019

 Số 79 tháng 12.2019

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - MONG MUỐN HOÀN MỸ

    Công ty lữ hành vạch những tiêu chuẩn hài lòng khách hàng để tiếp thi truyền miệng hiệu quả

  • - ĐIỂM ĐẾN DI SẢN

    Di sản Hội An thu hút khách với chiều sâu về văn hoá nhưng áp lực phát triển nóng

  • - LEGACY YÊN TỬ - MGALLERY : KẾT NỐI XƯA &NAY

    Legacy Yên tử MGallery không nhằm tạo ra một không gian đồ sộ để mọi người trầm trồ. Vì nếu thế, nó sẽ phá hỏng phần chính là văn hoá Việt Nam, là gần gũi và hoà hiếu.

  • - HÀNH TRÌNH NGHĨ DƯỠNG

    Fusion phát triển khách sạn, dịch vụ nghĩ dưỡng tập trung vào chăm sóc sức khoẻ

  • - LÊN RỪNG XUỐNG BIỂN

    Đối diện với rủi ro là cách nhiểu người chọn cho chuyến du lịch của họ.