Những quan niệm đang tồn tại dai dẳng trong xã hội và trong chính suy nghĩ của nhiều phụ nữ đã ngăn cản họ nhận ra những giá trị độc lập của mình, từ đó cản bước họ trên con đường khẳng định khả năng và chỗ đứng của họ trong cuộc đời. 

LÀ MỘT NHÀ NGHIÊN CỨU XÃ HỘI, tôi rất hay nhận được những cuộc điện thoại hoặc tin nhắn đề nghị tư vấn của nhiều phụ nữ ở các lứa tuổi khác nhau. Họ tâm sự với tôi về cuộc sống gia đình, về sự thất vọng đối với chồng. Họ than phiền về gánh nặng công việc gia đình không được sẻ chia… Họ muốn tôi cho lời khuyên.

Là phụ nữ, hãy tặng mình những đóa hoa đẹp nhất - ảnh 1

  Bà Khuất Thu Hồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển.

Tôi thường hỏi những “khách hàng” bất đắc dĩ của mình, liệu người chồng còn có thể thay đổi được không; liệu thay đổi cách ứng xử hay lối sống có thể giúp cải thiện mối quan hệ gia đình hay không. Câu trả lời thường là không. Họ nói rằng họ đã thử đủ cách rồi, rằng người chồng đã “hết thuốc chữa”, rằng họ bế tắc, họ muốn chết.

Với những trường hợp như vậy, tôi ướm hỏi vậy liệu họ đã từng nghĩ đến giải pháp nào khác ngoài cái chết. Câu trả lời là “Em muốn ly hôn vì không thể nào chịu đựng được hơn nữa rồi.” Và họ thường tin rằng “Một người phụ nữ mà mất gia đình là mất tất cả.”

Hầu hết những người phụ nữ tìm đến tôi đều là những người mang lại thu nhập chính cho gia đình, cho dù họ làm công việc gì. Nhiều người trong số họ có học vấn cao, có địa vị xã hội, vài người làm cho các tổ chức quốc tế, thậm chí làm việc về bình đẳng giới, nhưng cũng có những người chỉ là người thợ làm tóc hay người giúp việc…

Trước đây tôi rất ngạc nhiên trước nỗi sợ hãi đó của họ. Tôi thường tự hỏi nào họ có thiếu điều gì để có thể tự đứng vững trên đôi chân của mình và bước tiếp? Tại sao họ còn tiếc nuối cuộc hôn nhân đã làm họ tổn thương đau đớn? Sau này tôi nhận ra rằng: trong quan niệm của người Việt Nam người phụ nữ chỉ có giá trị nếu có hôn nhân và con cái. Nếu không gắn với hai vai trò làm vợ, làm mẹ, họ sẽ mất hoặc thậm chí không có giá trị.

Thật vậy, người phụ nữ Việt Nam ít được nhìn nhận một cách độc lập qua những phẩm chất và năng lực cá nhân của họ, mà trái lại thường được xem xét qua vai trò làm vợ, làm mẹ. Một người phụ nữ thường bị “định giá” liệu họ có khả năng làm vợ, làm mẹ tốt hay không nếu chưa kết hôn, và có thực sự là người vợ đảm, mẹ hiền hay không nếu đang sống trong hôn nhân.

Những người phụ nữ độc thân dường như không có chỗ đứng trong gia đình và xã hội, nhất là ở nông thôn. Cuộc đời của họ thường bị coi là vô nghĩa, vô giá trị. Với thời gian, họ thậm chí còn trở nên vô hình với chính những người ruột thịt của mình. Niềm tin vào cái gọi là “thiên chức” làm vợ, làm mẹ của người phụ nữ đã nhào nặn nên người phụ nữ Việt Nam ngay từ tấm bé và khuôn chặt họ vào hai vai trò đó trong suốt cuộc đời.


Cho đến thế kỷ 21 này, người phụ nữ Việt Nam vẫn còn bị ghim chặt vào gia đình, dù có giỏi giang đến đâu họ cũng không được đánh giá cao nếu không phải là vợ, là mẹ.


Bạn hãy thử Google hai chữ “thiên chức”. Chỉ trong vòng 0,35 giây, bạn sẽ có 117 triệu kết quả xuất hiện. Nội dung của chúng sẽ đại loại như “... được làm vợ là trách nhiệm, nghĩa vụ, lợi ích cao nhất của người phụ nữ Việt Nam” và “Làm Mẹ là thiên chức thiêng liêng nhất, vẻ vang nhất của phụ nữ Việt Nam.”

Trước đây, cuộc đời người phụ nữ trước hôn nhân là những năm tháng trau dồi công, dung, ngôn, hạnh để chuẩn bị làm vợ làm mẹ và từ khi xuất giá tòng phu thì ý nghĩa của cuộc đời ấy chỉ xoay quanh hai chữ chồng con. Ngày nay, cho dù có nhiều thay đổi nhưng về bản chất cuộc sống của phụ nữ không khác là bao, thậm chí hai chữ “thiên chức” còn trở nên ám ảnh hơn.

Cho dù có học vị thạc sĩ, tiến sĩ, cho dù có làm giám đốc công ty hay chủ tịch tập đoàn, bạn có khi chẳng được đánh giá cao nếu không có gia đình. Là người vợ trong thời buổi của công nghệ thông minh bạn phải biết ứng dụng kỹ thuật số để học cách nấu ăn và làm đẹp. Là người mẹ bạn phải biết lướt web tìm loại thực phẩm để giúp con mình trở thành thiên tài hay hoa hậu.

Trong nghiên cứu của chúng tôi về các yếu tố gây bất bình đẳng giới với 8.424 phụ nữ và nam giới ở 11 tỉnh và thành phố vào năm 2014, hơn 30% đồng ý với quan điểm rằng phụ nữ chỉ cần học đến một trình độ nhất định để còn dành thời gian cho gia đình. Và 40% đồng ý rằng nam giới thường không muốn yêu hoặc kết hôn với những người phụ nữ có học vấn cao hơn mình. Và điều đáng buồn là phụ nữ lại có tỉ lệ đồng ý với những quan điểm như vậy cao hơn nam giới.

Đó là lý do vì sao nhiều phụ nữ từ bỏ các cơ hội học tập, phấn đấu cho sự nghiệp cá nhân để dành thời gian chăm sóc chồng, con. Trong thực tế, không ít phụ nữ chưa có gia đình không muốn học thạc sĩ hay tiến sĩ vì sợ bằng cấp cao sẽ hạn chế cơ hội hôn nhân của họ vì nam giới không thích lấy vợ có trình độ học vấn cao. Phụ nữ đã có gia đình thường nhường cơ hội học tập bồi dưỡng nâng cao tay nghề chuyên môn cho chồng.

Một nữ tiến sĩ, giảng viên ở một trường đại học cho biết, hai vợ chồng cùng làm việc trong một bộ môn nhưng từ ngày chị được đưa lên vị trí trưởng bộ môn thì gia đình trở nên lục đục. Sau đó chị phải tìm cách rút lui và vận động để chồng chị được đưa vào vị trí đó. Chị cay đắng thừa nhận: “Thà bất bình đẳng còn hơn là tan vỡ gia đình” và “người vợ khôn ngoan nên luôn hạ mình thấp hơn chồng.”

Về công việc, nghiên cứu nói trên cũng cho thấy nhiều phụ nữ lựa chọn công việc có thu nhập thấp, ít có khả năng thăng tiến để có thể dành nhiều thời gian cho gia đình hơn. Nam giới thường dễ dàng quyết định về nơi làm việc, miễn là công việc mang lại thu nhập hợp lý và phù hợp với khả năng và sức khỏe. Nhưng người phụ nữ thì phải cân nhắc để cân bằng giữa việc làm và công việc gia đình.

Cũng với lý do ưu tiên của phụ nữ là gia đình nên phụ nữ ít được lựa chọn cho các vị trí lãnh đạo trong các doanh nghiệp. Không chỉ nam giới mà không ít phụ nữ có cùng suy nghĩ như vậy. Một số phụ nữ tham gia nghiên cứu nói trên cho biết khi đi bầu cử họ thường gạch bỏ những cái tên có chữ “Thị” vì cho rằng “người nữ còn phải lo cho gia đình” nên không thể toàn tâm toàn ý cho công việc lãnh đạo.


Thế hệ các cô gái trẻ ngày nay ngày càng chú trọng khẳng định tài năng và các giá trị độc lập của mình chứ không chỉ chuẩn bị để bước vào cuộc sống gia đình và bị cột chặt ở đó. 

Nêu lên thực trạng đáng buồn này tôi không có ý khuyến khích phụ nữ sao nhãng vai trò làm vợ, làm mẹ. Tôi càng không cổ vũ phụ nữ ly hôn hay cổ súy cho cuộc sống độc thân. Tôi muốn chỉ ra rằng những quan niệm đang tồn tại dai dẳng trong xã hội và trong chính suy nghĩ của nhiều phụ nữ đã ngăn cản họ nhận ra những giá trị độc lập của mình và từ đó cản bước họ trên con đường khẳng định khả năng và chỗ đứng của họ trong cuộc đời.

Trước khi là vợ, là mẹ, bạn đã là giáo viên, là luật sư, là người thợ... Hãy tiếp tục phấn đấu để trở thành giáo viên giỏi, luật sư tài, người thợ khéo bên cạnh việc làm vợ, làm mẹ. Thay vì cố gắng chứng minh rằng bạn là người vợ đảm mẹ hiền bằng cách chôn vùi tư duy “kinh bang tế thế”, hay khả năng sáng tạo của mình, bạn có thể cho thấy rằng việc bạn là một người tài giỏi trong công việc không mâu thuẫn với việc bạn là người vợ, người mẹ tốt.

Bằng cách đó bạn sẽ làm mọi người thay đổi cách nhìn nhận về giá trị của bạn và thay đổi cách đối xử với bạn. Họ sẽ chia sẻ gánh nặng công việc gia đình và hỗ trợ để bạn phát huy năng lực vốn có của bạn. Bạn không phải là người đầu tiên và càng chắc chắn bạn không phải là người cuối cùng làm như vậy.

Hai Bà Trưng và Bà Triệu là những ví dụ đầu tiên chứng minh phụ nữ đánh giặc cũng giỏi chứ không chỉ biết làm mẹ làm vợ. Từ thế kỷ 13, những người phương Tây đến Việt Nam đã hết sức ngạc nhiên khi thấy nhiều phụ nữ là doanh nhân đi buôn bán khắp nơi chẳng khác gì đàn ông. Ngày nay trong danh sách những người nổi tiếng ở lĩnh vực nghiên cứu khoa học, trên thương trường và chính trường ở Việt Nam có không ít phụ nữ.

Thế hệ các cô gái trẻ ngày hôm nay đang ngày càng chú trọng vào việc khẳng định tài năng và các giá trị độc lập của mình chứ không chỉ chuẩn bị để bước vào cuộc sống gia đình và bị cột chặt ở đó.

Ngày Quốc tế Phụ nữ sắp đến. Nếu không có ai hoặc sợ rằng ai đó sẽ quên, thay vì chờ đợi hoặc trách móc, bạn hãy tự tặng cho mình những bông hoa đẹp nhất, vì bạn xứng đáng và bạn hoàn toàn có thể tự làm điều đó.

(Tạp chí Forbes Việt Nam số 70, tháng 3-2019)

Đọc thêm >>>

Nữ tỉ phú thay đổi cuộc chơi ở ngành hàng không

Phụ nữ kinh doanh và sức mạnh cân bằng

Quảng cáo, phụ nữ và phát triển xã hội

Công bố danh sách 50 phụ nữ ảnh hưởng nhất Việt Nam



"Chúng ta có thể bất chấp luật lệ của con người, nhưng không thể chống lại những quy luật tự nhiên". ---- Jules Verne - nhà văn

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 78 tháng 11.2019

 Số 78 tháng 11.2019

Bao Forbes Vietnam so 74
 
  • - 25 NỮ DOANH NHÂN QUYỀN LỰC NHẤT CHÂU Á
  • - 400 NGƯỜI GIÀU NHẤT NƯỚC MỸ
  • - ĐẦU TƯ BẤT ĐỘNG SẢN - HẠ LONG THỨC GIẤC
  • - NHÀ GIAO DỊCH HÀNG ĐẦU PHỐ WALL