Trò chuyện bằng âm nhạc: Vượt qua ranh giới Đông và Tây - ảnh 1

rong xưởng chè cổ hơn 100 năm tuổi tại Cầu Đất (Đà Lạt), không còn chỗ ngồi trống, khán giả đứng chật kín ở phía sau. Khách du lịch xen lẫn người dân vùng chè. Bắt đầu lúc bảy giờ rưỡi tối, thường là giờ chuẩn bị đi ngủ của bà con trong vùng, cho đến chín giờ rưỡi, tất cả, kể cả dân làng đều ở lại tới phút cuối cùng để tận hưởng âm nhạc do hai nghệ sĩ Ngô Hồng Quang và Nguyên Lê trình diễn. Nhiều lần, khán giả đứng lên vỗ tay khi nghe các bản nhạc mới, hay hát theo các bản nhạc quen thuộc như Lý ngựa ô hay Chiếc khăn piêu. Tính độc đáo, nguyên bản của âm nhạc truyền thống, sự đa dạng về hiệu ứng âm thanh của jazz và nhạc điện tử, chất lượng thể hiện và sáng tạo trong cách kết hợp âm nhạc đã đồng bộ được âm nhạc và cảm xúc tạo nên ấn tượng khó phai của toàn bộ buổi trình diễn.

     Với các nhạc cụ dân tộc, Ngô Hồng Quang sở hữu giọng hát trải rộng gần bốn quãng tám, kết hợp kỹ thuật giả thanh thật thanh mang đến không gian âm nhạc vừa quen thuộc, vừa mới lạ. Quen đến từ âm nhạc truyền thống Việt Nam. Mới đến từ việc trình diễn kết hợp giữa nhạc cụ dân tộc hòa điệu cùng guitar điện của Nguyên Lê lúc phiêu lãng qua chất jazz đầy phóng khoáng, đôi lúc lại mềm mại trong world music hay fusion. Không chỉ mang lại âm thanh đặc sắc và các chiều kích về lịch sử cũng như văn hóa đại chúng, Hanoi Duo vừa làm cho người nước ngoài cảm thấy gần gũi, hiểu hơn về văn hóa Việt Nam, vừa khiến người Việt Nam thêm yêu và tự hào về văn hóa dân tộc.

     Hai người, một người với khoảng bảy nhạc cụ truyền thống Việt Nam, một người với chiếc guitar và một chiếc laptop, cho thấy sáng tạo không nằm ở vật mà nằm ở trí, tâm. Hệ thống âm bồi được tạo ra bởi chiếc đàn môi bé xíu nằm vừa đủ bờ môi, tiếng reef cao trào của chiếc guitar điện làm người nghe “sởn da gà”. Không quá chú trọng về không gian sân khấu, Hanoi Duo muốn người nghe tập trung toàn bộ thính lực và các giác quan để thưởng thức hương vị, màu sắc, âm thanh, sự va chạm giao thoa của các nhạc cụ và các thể loại âm nhạc trong trình tấu ngẫu hứng của jazz hòa cùng nhạc truyền thống.

Trò chuyện bằng âm nhạc: Vượt qua ranh giới Đông và Tây - ảnh 2

Không gian biểu diễn đơn giản để người nghe tập trung thưởng thức âm nhạc. Nghệ sỹ Nguyên Lê (trái) và nghệ sỹ Lê Hồng Quang (phải). Ảnh: Forbes Việt Nam.

     Ngô Hồng Quang và Nguyên Lê tình cờ gặp nhau năm 2013 tại sự kiện trao đổi văn hóa ở Toulouse, miền Nam nước Pháp. Sau cuộc trò chuyện ngắn, không có sự chuẩn bị trước, hai nghệ sĩ lên sân khấu, trình diễn bản song tấu kết hợp jazz và âm nhạc truyền thống Việt Nam. Sự kết hợp bất ngờ mà cực kỳ ăn ý ấy chứng tỏ âm nhạc có sức mạnh kỳ diệu, không ranh giới tuổi tác hay khoảng cách địa lý nào trong nghệ thuật. “Nhận ra rằng mình cần phải làm gì đó cùng với nhau sau buổi biểu diễn này,” sau các lần gặp gỡ, trao đổi chủ yếu qua Internet, Nguyên Lê và Ngô Hồng Quang ra mắt album Hanoi Duo với 10 ca khúc đầy sáng tạo, ngẫu hứng và tự do. Trong bối cảnh các nghệ sĩ và các hãng đĩa hầu như không bán được sản phẩm bởi sự xâm lấn của Internet, “gần 10 ngàn bản là con số ấn tượng” của hãng thu âm ACT của Đức, với thị trường tiêu thụ chính là Pháp, Đức.

     Các buổi biểu diễn quốc tế và trong nước chật kín người “cho thấy nhận thức và nhạc cảm của khán giả đã thay đổi lớn cũng như vai trò của người nghệ sĩ biểu diễn đã khác nhiều so với trước kia – nơi ca sĩ là người duy nhất được đón nhận nồng nhiệt với catse cao gấp mười lần”, nghệ sĩ Nguyên Lê và Ngô Hồng Quang nói. 14 năm trước, Nguyên Lê trình diễn nhạc jazz tại nhà hát lớn Hà Nội, khi mà mọi người không tin rằng có được sự kết hợp giữa âm nhạc truyền thống và âm nhạc hiện đại phương Tây. Nguyên Lê nói: “Họ cho rằng âm nhạc của tôi quá phức tạp và không thể hiểu được đối với người Việt Nam”. Sự kết hợp của Hanoi Duo mở ra một lối đi khác biệt, tạo ra trải nghiệm mới mẻ làm thay đổi khẩu vị âm nhạc của nhiều khán thính giả.

Đàn bầu thực sự diễn tả sâu sắc văn hóa Việt Nam bởi sự uyển chuyển mượt mà trong thanh âm. Đàn tính hay đàn môi đem lại sự uyển chuyển đầy ngẫu hứng trong sự kết hợp với âm nhạc đương đại. Nhạc jazz mang lại các cuộc đối thoại đầy cảm xúc và tự do.----

     Có hàng trăm đánh giá tích cực về Hanoi Duo và các trình diễn của hai nghệ sĩ, và sự hiện diện đến những phút cuối cùng của bà con dân làng trên đồi chè Cầu Đất là những phản hồi tuyệt vời mà bất cứ nghệ sĩ nào cũng mong có được. Đây là sự kết hợp của hai người Việt xa xứ, đại diện của những nghệ sĩ “freelance” trong thời đại công nghệ với những sự trao đổi công việc chủ yếu qua Internet. Chỉ mất hai ngày để tập dượt, chỉ ba ngày thu âm, chiếc đĩa đơn Hanoi Duo của Nguyên Lê và Ngô Hồng Quang đã được hoàn thành. “Chúng tôi đã làm việc cật lực, trao đổi với nhau qua Internet trước và sau cuộc gặp gỡ này. Anh Nguyên Lê đã phải chuẩn bị rất nhiều trước khi tôi đến, rồi sau khi thu âm thì anh phải rất vất vả thu phần của anh, rồi mix, chỉnh sửa”, nghệ sĩ Ngô Hồng Quang cho biết.

     Hoạt ngôn và bùng nổ khi nói về âm nhạc, song kín tiếng một cách nhất quán khi được hỏi về những con số, Ngô Hồng Quang và Nguyên Lê chỉ tự nhận mình là “những nghệ sĩ không giỏi về số”, và nói các chi phí của nghệ sĩ cho các buổi biểu diễn là “khá đa dạng”.

Trò chuyện bằng âm nhạc: Vượt qua ranh giới Đông và Tây - ảnh 3

“Một trường học âm nhạc tại Việt Nam là di sản tôi muốn để lại cho các thế hệ sau”, —Nguyên Lê và Ngô Hồng Quang cùng chung hoài bão.

Trò chuyện bằng âm nhạc: Vượt qua ranh giới Đông và Tây - ảnh 4

Từ khi album Hanoi Duo được ra mắt năm 2017, hai nghệ sĩ đã đi lưu diễn nhiều nơi trên thế giới và đã hơn năm lần trở lại Việt Nam để trình diễn các tác phẩm trong album này. “Tôi trăn trở nhiều năm với câu hỏi ‘Tại sao âm nhạc Việt Nam không thể vươn xa ra thế giới, chỉ có người Việt yêu và thích nhạc Việt?’ Có thể tôi tham vọng, nhưng tôi tin sự sống của mình có một sứ mệnh, sứ mệnh đưa âm nhạc dân tộc Việt Nam ra thế giới”, nghệ sĩ Nguyên Lê, người sinh ra và lớn lên tại Paris, Pháp chia sẻ. “Mỗi lần đưa những tác phẩm hoặc chất liệu âm nhạc của Việt Nam vào một không gian âm nhạc mới như jazz, world music, hoặc nhạc đương đại phương Tây, tôi thấy mình như được hồi sinh. Âm nhạc Việt Nam có cơ hội được trò chuyện, chia sẻ với những nền văn hóa âm nhạc khác nhau. Với tôi, đây là một niềm tự hào,” Ngô Hồng Quang nói.

     Âm nhạc của Nguyên Lê và Ngô Hồng Quang là sự phá vỡ các nguyên tắc về nhịp phách, vượt qua biên giới các thể loại nhạc, từ âm nhạc truyền thống Việt Nam tới dòng chảy của world-jazz-fusion hay cả rock, là sự kết hợp của các nhạc cụ âm nhạc Đông - Tây, từ đàn tranh, đàn tính, đàn bầu, đàn môi, chiêng dây tới guitar hay trống. “Khi bắt đầu bất cứ một dự án nào, tôi đều đặt những câu hỏi mang tính triết học như cái gì, tại sao, mục đích gì, mang được điều gì cho thế giới và sẽ gắn kết với thế giới như thế nào”.

     Nguyên Lê hay Ngô Hồng Quang luôn tìm kiếm các “khách mời” mới cho âm nhạc của họ. “Chúng tôi tôn trọng những vị khách của mình, cá tính âm nhạc của họ còn quan trọng hơn cả loại nhạc cụ mà họ chơi,” Nguyên Lê chia sẻ về beatbox Trung Bảo, 21 tuổi cùng các nghệ sĩ múa đương đại, nghệ sĩ ballet, nghệ sĩ xiếc... khách mời mới nhất trong dự án âm nhạc sắp tới mang tên Overseas. Nỗ lực này là rất cần thiết để tạo ra được một môi trường âm nhạc lành mạnh, cho dù có thể sẽ mất thời gian để khán giả làm quen với khẩu vị mới. Luôn mơ ước có một ban nhạc, Nguyên Lê cho biết, anh chấp nhận mất rất nhiều năm để tìm kiếm những người bạn đồng hành. “Đôi khi, tôi đã thay đổi toàn bộ ý tưởng vì người đồng hành tôi gặp có tài năng và phong cách mà tôi chưa từng nghĩ tới, beatbox với âm nhạc truyền thống cùng jazz và các trình diễn khác,” nghệ sĩ Nguyên Lê kể.