Event Tech Summit
Múa lân truyền thống trước ngả rẽ hiện đại - ảnh 1

gày 28.12.2018, màn đồng diễn của 108 con lân trong khuôn khổ Liên hoan Lân – Sư – Rồng TPHCM đã được ghi vào sách Kỷ lục Guinness Việt Nam. Forbes Việt Nam đã có cuộc trò chuyện thú vị với đạo diễn của màn múa lân kỷ lục này - anh Lưu Đằng Phi - cũng là truyền nhân đời thứ ba của đoàn lân nổi tiếng ở Sài Gòn - Nhân Nghĩa Đường. Môn nghệ thuật lâu đời cũng đang thay đổi theo xu hướng hiện đại dưới góc nhìn của nghệ nhân Trần Chí Hiền - anh cũng là huấn luyện viên chính đời thứ hai của đoàn lân lừng danh đoạt nhiều giải thưởng quốc tế - Tinh Anh Đường.

Forbes Việt Nam: Màn đồng diễn xuất phát từ ý tưởng như thế nào, vì sao anh chọn con số 108?

Lưu Đằng Phi: Ý tưởng này do anh Nguyễn Ngọc Tú, giám đốc Trung tâm TDTT quận 5 đặt hàng tôi nhân dịp thành lập bộ môn Lân Sư Rồng của quận. Anh Tú chọn năm 2018 làm năm khởi đầu cho các hoạt động của bộ môn bằng màn biểu diễn hoành tráng 108 con lân để đăng ký kỷ lục Guinness và cũng nhằm kích thích phong trào múa lân sư rồng sôi động và hứng khởi hơn. Con số 108 ngoài việc liên quan đến năm 2018, thì đó còn là con số may mắn. Trong phát âm tiếng Hoa, 108 chính là “Nhất Định Phát”. 

Đây là lần đầu tiên tôi dàn dựng một màn múa lân lớn đến như vậy kể từ sau khi tốt nghiệp bộ môn đạo diễn thể thao từ Đại học Thể dục thể thao TPHCM. Tôi sử dụng kiến thức từ trường lớp kết hợp với các kỹ thuật trong các bài tập múa lân để dàn dựng. Chúng tôi mất chín tuần tập dượt và gặp rất nhiều khó khăn, vì một màn múa lớn như vậy cần tập hợp nhân lực từ rất nhiều đoàn lân, trong khi theo yêu cầu thì chỉ tập hợp các đội lân của quận Năm. 

Toàn bộ màn diễn 108 con lân trong thời gian chưa đầy 4 phút, vì vậy bên cạnh các kỹ năng về múa lân thì đòi hỏi tính kỷ luật rất cao của từng thành viên. Nói chung, tôi cũng khá hài lòng về màn đồng diễn này nhưng rõ ràng chúng tôi còn có thể làm tốt hơn.

 Forbes Việt Nam: Nói một chút về đoàn lân Tinh Anh Đường, với khá nhiều giải thưởng ở Liên hoan Lân Sư Rồng lần này, có vẻ như Tinh Anh Đường đã rẽ hẳn sang phong cách hiện đại?

Trần Chí Hiền:  Ông Triệu Vy Văn là tổ sư thành lập Tinh Anh Đường năm 1954 theo phái Thái Lý Phật. Năm 2003 ông mất thì con trai Triệu Vy Tài (sinh năm 1968) nối nghiệp dẫn dắt Tinh Anh Đường. Trước đây, chúng tôi trung thành với truyền thống chỉ múa năm con lân đen không có lân màu. Năm 2004, ông Tài quyết định thay đổi theo xu hướng hiện đại hơn, tuy nhiên, vẫn giữ năm con lân đen truyền thống bên cạnh các màu lân khác như đỏ, xanh lá, cam, vàng... Điều này cũng do nhu cầu thị trường, khi khai quang, khai trương... nếu múa lân đen người ta không thích.

Sau khi thay đổi, Tinh Anh Đường phải nói là có nhiều thành tích vượt trội kể từ 2009. Năm 2013-2014 TPHCM chính thức tổ chức giải liên hoan Lân Sư Rồng, Tinh Anh Đường giành cả hai giải nhất Lân Lên Mai Hoa Thung và giải múa Rồng. Năm 2015, Tinh Anh Đường lần đầu tiên tham gia thi đấu quốc tế tại Singapore, do còn thiếu kinh nghiệm nên giành hạng 5/13 đoàn quốc tế, nhưng năm 2017 thì Tinh Anh Đường đoạt ngôi quán quân nhờ thay đổi cách tập luyện. Năm 2018, chúng tôi tiếp tục bảo vệ chức vô địch tại Singapore. Năm nay lễ hội sẽ diễn ra vào tháng 4 tới, chúng tôi hy vọng sẽ đạt kỷ lục ba năm liền vô địch tại giải này.

Forbes Việt Nam: Bây giờ nhiều đoàn lân đi theo trường phái hiện đại, Nhân Nghĩa Đường thì sao?

Lưu Đằng Phi: Chúng tôi là đời thứ ba của Nhân Nghĩa Đường, ông nội Lưu Hạo Lương sáng lập năm 1937, ba tôi Lưu Kiếm Xương kế thừa từ năm 1971 và đến đời thứ ba, hai anh em chúng tôi - Lưu Hoán Phi và Lưu Đằng Phi - tiếp tục phát triển đoàn lân theo truyền thống phái Thiếu lâm Châu gia.

Chúng tôi hiện vẫn giữ các bài tập truyền thống vì đó là phong thái đặc trưng, một phong cách pha trộn giữa “đầu Hồng gia quyền, đuôi Thái gia quyền”, có các bài quyền đặc trưng như Hầu quyền, Hổ Hạc song hình, Quan Công đao, Bát Quái côn...Tuy nhiên, em tôi Lưu Hoán Phi cũng cập nhật đào tạo võ sinh theo các bài tập hiện đại, còn tôi nghiêng nhiều về truyền thống. Lân nghiêng nhiều về võ thuật, Rồng nghiêng về thể thao, Sư tử xuất phát từ Bắc phái kết hợp vừa vũ đạo, vừa võ thuật. Trong ba môn này, Lân là khó nhất, đòi hỏi phải có căn cơ về võ thuật.

Kể từ năm 1998, trên thế giới, môn múa lân không còn được xem là văn hóa nghệ thuật đơn thuần nữa mà được kết hợp thành môn thể thao văn hóa. Cho nên, theo tôi, không nên dùng khái niệm “truyền thống” và “hiện đại” mà phải nói “văn hóa” và “thể thao”. Từ đó, trên thế giới mới có những cuộc tranh tài và thang điểm cụ thể dựa trên các bài kỹ thuật tiêu chuẩn. Theo tôi, văn hóa đa dạng hơn và thiên về biểu diễn, còn thể thao nghiêng nhiều về thi đấu tính điểm. Hiện giờ, vẫn còn một số đoàn lân luyện tập “võ lân” như Tinh Nghĩa (phái Thái Cực Đường Lang), hay Thắng Nghĩa (phái Thái Lý Phật). Tôi đã từng đề xuất với Sở Du lịch nên đưa các loại “võ lân” này thành một festival để thu hút du khách chứ không chỉ tập trung vào các bài múa thể thao thi đấu tính điểm.

Múa lân truyền thống trước ngả rẽ hiện đại - ảnh 2

"Không nên dùng khái niệm “truyền thống” và “hiện đại” mà phải nói “văn hóa” và “thể thao” - Lưu Đằng Phi, Trưởng ban Trọng tài Lân Sư Rồng quận Năm, TPHCM.

Forbes Việt Nam: Lân ngày nay có khá nhiều màu đen, trắng, vàng, đỏ. Có phải nếu theo truyền thống chỉ có lân đen và trắng hay không?

Lưu Đằng Phi: Theo truyền thống, đoàn lân phải “có trên, có dưới”, những đoàn lân lâu đời mới dám có lân trắng, râu bạc, để nói lên độ thâm niên và uy tín. Còn những đoàn lân đàn em chỉ dám có lân đen. Nhưng ngày nay, nhiều người không quan niệm như vậy nữa. Tôi ví dụ, đoàn lân Tinh Anh Đường có từ lâu đời và tinh thông võ nghệ nhưng họ vẫn sử dụng lân đen bên cạnh các lân màu khác vì đó là đặc trưng của đoàn. Theo tôi, lân đen có khuôn mặt rất dữ và mạnh mẽ, có thể đó là lý do Tinh Anh Đường vẫn muốn duy trì lân đen. Các màu của lân có liên quan đến điển tích “Lưu, Quan, Trương”. Lân trắng đại diện cho Lưu Bị là vai trò anh cả; Lân đỏ là Quan Công; Lân đen là Trương Phi; Lân vàng là Hoàng Trung.

Forbes Việt Nam: Hiện giờ một số đoàn lân làm kinh tế để duy trì hoạt động, Nhân Nghĩa Đường và Tinh Anh Đường thì sao?

Lưu Đằng Phi: Anh em cơ hữu trong Nhân Nghĩa Đường khoảng vài chục người nhưng huynh đệ đồng môn khắp nơi thì rất nhiều. Mỗi đoàn lân có cách duy trì tổ chức rất khác nhau. Có nơi tổ chức thành công ty, câu lạc bộ hay những nhóm sinh hoạt. Có nơi họ làm kinh tế như dạy võ, làm đầu lân, nấu thuốc Bắc để duy trì hoạt động cho đoàn. Nhiều đoàn lân ban ngày có hợp đồng đi múa lân khai trương, động thổ... thì ráp anh em lại, sau đó trả thù lao, chứ không có sống nhờ lương của đoàn lân. Bản thân tôi không mở võ quán nhưng lại kinh doanh "Đông y võ thuật", nấu thuốc về trật đã, chữa chấn thương cơ, xương. Đây là nghề truyền thống và tôi có bằng y học cổ truyền để hành nghề. 

Trần Chí Hiền: Tinh Anh Đường cũng vậy, cơ hữu cũng chừng vài chục người nhưng nếu tập hợp khắp Việt Nam thì khoảng trăm người. Hiện chúng tôi chuyên sản xuất đầu lân, rồng, sư tử bán cho các đoàn lân khác. Đó là nguồn thu nhập chính để nuôi sống anh em cơ hữu của đoàn. Một số khác thì đi làm bên ngoài, có những người đang là chủ doanh nghiệp cũng tham gia sinh hoạt, tập luyện với Tinh Anh Đường như một môn thể thao và thỏa mãn đam mê.

Múa lân truyền thống trước ngả rẽ hiện đại - ảnh 3
Anh Trần Chí Hiền (người thứ nhất bên trái hàng ngồi) và Tinh Anh Đường đoạt giải nhất tại giải Lân Sư Rồng Thế giới ở Malaysia, tháng 6.2018. Ảnh: Tinh Anh Đường cung cấp.
Múa lân truyền thống trước ngả rẽ hiện đại - ảnh 4

Forbes Việt Nam: Liệu bộ môn nghệ thuật này sẽ bị thu hẹp khi giới trẻ ngày nay có quá nhiều chọn lựa về giải trí và thể thao? Làm gì để phát triển lực lượng kế thừa?

Trần Chí Hiền: Đúng vậy, làm sao để thu hút được giới trẻ - từ thích thú mới đi theo luyện tập - là một vấn đề khó, bởi vì hiện nay có quá nhiều thứ giải trí khác. Theo tôi, khi các em tham gia luyện tập sẽ thấy thích thú vì tính đa dạng của nghệ thuật pha lẫn sức mạnh của thể thao và quan trọng chúng tôi còn truyền dạy đạo của người học võ cho các em.

Anh em ban ngày đi làm, ban đêm tập luyện. Chúng tôi thường xuyên cập nhật các bài múa mới trên thế giới, có khi sáng tác thêm các động tác khó và các đoàn trên thế giới đôi khi cũng tập theo chúng tôi. Tinh Anh Đường mỗi năm có sáu, bảy cuộc thi quốc tế nên luyện tập rất chuyên nghiệp và mang tính kỷ luật cao. Nhưng thú thiệt, trong các buổi biểu diễn thương mại, chúng tôi loại bỏ những động tác khó, chủ yếu thay thế bằng những động tác làm cho con lân vui tươi, nhí nhảnh để đem lại sự thoải mái cho người xem. Tôi không lo nghệ thuật múa lân sẽ bị mai một vì nó vừa mang tính nghệ thuật vừa theo kịp xu thế hiện đại.

Lưu Đằng Phi: Hiện tại, có khá nhiều nhóm, câu lạc bộ hay bang hội về lân sư rồng mở ra nhưng không có một quy định hay luật lệ chung để mọi người tuân thủ. Đôi khi rất vô kỷ luật khiến cho hình ảnh của bộ môn này trở nên xấu xí trong mắt các phụ huynh, dẫn đến việc không cho con em tham gia học và rèn luyện. Tôi có ý định triển khai diện rộng để tuyển sinh chính thống từ các trường học để các em nhỏ rèn luyện như một môn thể thao và từ đó có thể duy trì và phát triển bộ môn này, chứ không nên suy nghĩ đây là một nghề để kiếm sống. Điều này giúp xóa tan hình ảnh không tốt về những người đi múa lân là vô công rồi nghề, sống lang thang phiêu bạt. Tôi đang xây dựng những giáo án hẳn hoi về các bài múa, vận động mang tính khoa học để phát triển thể chất cho học sinh như các bộ môn thể thao khác, tổng hợp từ nhiều trường phái khác nhau. Bên cạnh đó, chúng tôi còn đề cập đến “võ đức” trong giáo trình để phát triển tinh thần cho các em.

Forbes Việt Nam: Câu hỏi cuối cùng dành cho anh Lưu Đằng Phi, rốt cuộc anh là người theo xu hướng truyền thống hay hiện đại?

Lưu Đằng Phi: (Cười) Mặc dù nãy giờ tôi toàn ca ngợi truyền thống nhưng hiện tại tôi lại làm trưởng ban trọng tài, chuyên đi chấm thi – lại là công việc của xu hướng hiện đại. Tôi phải kết hợp bởi vì không có truyền thống sẽ không phát triển xu hướng hiện đại được. Muốn múa được những động tác lân đẹp, có hồn đòi hỏi phải thiên về kỹ thuật mã bộ và thế võ. Bài múa lân dựa trên nền tảng võ thuật sẽ đẹp hơn rất nhiều bài múa chỉ đơn thuần là vũ đạo.

Forbes Việt Nam: Cám ơn các anh.

 Những cột mốc của Lân Sư Rồng quận Năm, TPHCM

 - Tháng 1.2018, thành lập bộ môn Lân Sư Rồng quận Năm với 18 đoàn.

- 14.12.2018, thành lập Ban trọng tài Lân Sư Rồng quận Năm, gồm năm thành viên với ông Lưu Đằng Phi làm Trưởng ban.

- 28.12.2018, màn đồng diễn 108 con lân ghi vào kỷ lục Guinness Việt Nam của bộ môn Lân Sư Rồng quận Năm.

- 28 đến 30.12.2018, Liên hoan Lân – Sư – Rồng TPHCM lần 2 do Sở Du lịch TPHCM phối hợp với YBND Quận 5 tổ chức với sự góp mặt của 25 đoàn lân sư rồng trên cả nước.

Tinh Anh Đường luyện tập màn trình diễn Lân Lên Mai Hoa Thung