Hoạt động theo mô hình thể thao – giải trí phát triển lâu đời từ các nước phát triển, sáu đội bóng tham dự giải bóng rổ chuyên nghiệp hai năm tuổi bước đầu thu hút sự chú ý của người hâm mộ, cũng như của doanh nghiệp.
Anh cả của bóng rổ Việt Nam - ảnh 1

Trần Hoàng Việt, danh sách 30 Under 30 năm 2016 của Forbes Việt Nam.

Chiều chủ nhật, 17 giờ bắt đầu diễn ra trận đấu giữa Saigon Heat và Mono Vampire, song không ít cổ động viên đã tới sân trước đó cả tiếng đồng hồ. Trương Hoàng Phúc cùng bạn bè đang đứng chụp hình trước tấm phông kỷ niệm,với logo của Saigon Heat cùng hàng loạt thương hiệu của các nhà tài trợ. Hơn 20 nhân viên đội bóng Saigon Heat, đến từ nhiều bộ phận khác nhau như chuyên trách về hoạt động bóng rổ; quản lý dự án, marketing, sự kiện; bán hàng và tài trợ... tất bật tham gia các hoạt động kinh doanh.

Ngân hàng Bản Việt, Air Asia, Novaland, truyền hình FPT, Mc Donald’s và hàng loạt các thương hiệu lớn khác xuất hiện trên hàng chục tấm pano quảng cáo xung quanh bốn phía khán đài sân đấu của Saigon Heat. Một màn hình LED lớn giữa sân đấu liên tục hiển thị quảng cáo, cứ 10 giây lại chuyển cảnh một lần. Mô hình kinh doanh của Saigon Heat, đội bóng lọt vào tốp bốn giải bóng rổ nhà nghề Đông Nam Á năm 2014 dường như bắt đầu vào guồng. Trần Hoàng Việt, giám đốc điều hành VBA (Việt Nam Basketball Association), đơn vị tổ chức giải bóng rổ chuyên nghiệp đầu tiên tại Việt Nam, mặc lại chiếc áo thun không còn mới, nhưng trên đó là logo của trường Brigham Young University, nơi anh từng theo học và nơi gieo mầm ước mơ về một giải bóng rổ kiểu Mỹ cho Việt Nam. Kinh doanh bóng rổ ở Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu trên con đường hướng tới kinh doanh thể thao chuyên nghiệp và bài bản theo mô hình của Mỹ. Giải bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam (VBA) hiện có sáu đội tham gia gồm Saigon Heat, Cantho Catfish, Thang Long Wariors, Hanoi Buffaloes, Danang Dragons và Hochiminh City Wings. Dù còn rất nhiều nhọc nhằn, nhưng một thị trường nhiều tiềm năng bước đầu đã hình thành. Theo nghiên cứu năm 2016 của KPMG, thị trường kinh doanh thể thao trên thế giới đạt quy mô ước tính lên đến 600 – 700 tỉ đô la Mỹ, xấp xỉ 1% GDP toàn cầu.

Anh cả của bóng rổ Việt Nam - ảnh 2

Một pha trong trận Saigon Heat đấu Mono Vampire.

Bóng rổ du nhập vào Việt Nam từ thời Pháp thuộc, nhưng phải đến năm 2011, Saigon Heat do học viện Thể thao Sài Gòn (SSA) thành lập, trở thành đội bóng rổ chuyên nghiệp đầu tiên tại Việt Nam trong thế kỷ 21. Hạt giống gieo mầm đến từ XLE Group, công ty đào tạo và kinh doanh thể thao kiểu Mỹ được hai nhà đầu tư, Connor Nguyễn và Henry Nguyễn (Nguyễn Bảo Hoàng) thành lập tại Việt Nam năm 2007, để rồi hai năm sau, SSA ra đời nhằm đào tạo vận động viên các môn bóng đá, bóng rổ, tennis, bơi lội. XLE Group tiếp tục đóng vai trò nhà ươm mầm, khi tư vấn giúp lập nên năm đội bóng rổ chuyên nghiệp khác, cùng thi đấu tại giải VBA. Sáu đội bóng này đều đi theo mô hình kinh doanh thể thao - giải trí chuyên nghiệp của Mỹ, anh Việt chia sẻ. Trang web của sáu đội bóng đều được thiết kế giống hệt nhau với cấu trúc mục tương đồng như giới thiệu, lịch thi đấu – kết quả, vé, shop... Tháng 11 vừa qua, VBA lần đầu tiên ra mắt ứng dụng trên điện thoại di động, cho phép người dùng mua vé và check-in online. Đây là dấu mốc cho thấy vai trò quan trọng của công nghệ trong con mắt các nhà điều hành giải bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam.

Anh cả của bóng rổ Việt Nam - ảnh 3

Có khá nhiều khán giả đến xem, có doanh nghiệp tài trợ, kinh doanh bóng rổ có thể phát triển hơn nếu có thành tích cao.

Theo bà Lê Ngọc Huyền Trâm, quản lý đội bóng Saigon Heat, nguồn thu lớn nhất của đội bóng đến từ hoạt động tài trợ, quảng cáo và kinh doanh thương hiệu. Tiếp đến là nguồn thu từ bán vé và mặt hàng liên quan (quần áo, đồ ăn, nước uống...). Ngoài ra, bản quyền truyền hình cũng bắt đầu đóng góp đáng kể vào doanh thu của Saigon Heat. Từ góc nhìn của nhà quản lý đội bóng, bà Trâm cho rằng, để một mô hình kinh doanh thể thao được gọi là thành công, cần hội tụ đủ ba yếu tố: thành tích thi đấu, số lượng fan và kết quả tài chính. Một đội bóng không thể sở hữu lượng fan đông đảo nếu như không có thành tích thi đấu tốt, doanh thu theo đó cũng sẽ bị ảnh hưởng. Bức tranh kinh doanh của đội bóng, xét trên các yếu tố kể trên, tỏ ra khả quan. Theo đại diện của Saigon Heat, chỉ tính riêng trong năm trận đấu đầu tiên của mùa giải 2017, đã có khoảng 500 – 600 ngàn người theo dõi trận đấu qua màn hình tivi. Thông qua YouTube và Facebook, số lượng lượt xem cũng lần lượt đạt 10 – 15 ngàn và 20 – 25 ngàn mỗi trận đấu.

Trên khán đài, 1.300 chỗ ngồi đều gần như được phủ kín trong hai trận đấu đầu tiên của Saigon Heat trong mùa giải ABL năm nay. Từ chối đưa ra con số cụ thể nhưng bà Trâm khẳng định doanh thu từ các hoạt động tài trợ, quảng cáo, bán vé và kinh doanh thương hiệu đều khả quan. Saigon Heat đã đạt thỏa thuận về bản quyền truyền hình với FPT và K+ là hai đơn vị phát sóng, trong đó FPT chịu trách nhiệm sản xuất. Trong năm sau, Saigon Heat sẽ đẩy mạnh hơn nữa hoạt động kinh doanh thương hiệu, lĩnh vực mà đội bóng đã từng khá thành công trong những năm qua. Chẳng hạn, cầu thủ Tuấn Tú từng làm đại sứ thương hiệu cho hãng sữa Lif Kun, Việt Arnold là gương mặt đại diện cho Nike, hay cả đội bóng từng là đại sứ thương hiệu cho hãng điện thoại Huawei. Đối với đội bóng, nguồn cầu thủ đến từ chuyển nhượng và qua đào tạo. Bên cạnh Saigon Heat, câu lạc bộ còn có đội trẻ Junior Heat, tập hợp các cầu thủ từ 14 đến 19 tuổi, được tuyển chọn trên khắp cả nước, chủ yếu từ khu vực miền Tây.

Gắn bó với bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam từ ngày đầu, ông Việt chia sẻ, điều khó nhất trong kinh doanh thể thao là tìm kiếm các ông chủ đội bóng có cùng chung định hướng và cam kết lâu dài. Thông thường một đội bóng rổ sẽ phải chịu khoản lỗ ròng liên tiếp trong vòng 5 – 7 năm. Riêng trong hai năm đầu tiên, mức lỗ có thể lên tới 5 – 6 tỉ đồng một năm. “Thế kỷ 21 đang chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của dòng vốn dịch chuyển tự do, của ý tưởng, con người, hàng hóa và dịch vụ. Tất cả tạo nên sự tương tác, trao đổi và hội nhập giữa nhiều nền kinh tế và xã hội trên thế giới”. Lời dẫn nhập cuốn Sport Business in leading economies tổng kết xu thế toàn cầu hóa trong thể thao và kinh doanh thể thao. Ở mỗi trận đấu bóng rổ trong khuôn khổ VBA, khán giả có thể thấy các cầu thủ với màu da khác nhau, đến từ nhiều quốc gia cùng thi đấu. Huấn luyện viên cũng thường đến từ nước ngoài. Câu cổ động truyền thống của Saigon Heat thậm chí còn không có chỗ cho phiên bản tiếng Việt. “Let’s go Saigon, Let’s go!” được hô vang trên bốn phía khán đài mỗi lần Saigon Heat cầm bóng tấn công.

So với giải bóng rổ nhà nghề Mỹ (NBA), VBA còn một khoảng cách rất xa về tuổi đời và số lượng đội bóng. 2017 mới là mùa giải thứ hai của VBA, với sáu đội bóng. Trong khi đó, NBA với gần 70 năm tồn tại đang duy trì con số 30 đội tham gia. Với người quan tâm tới kinh doanh trong thể thao chuyên nghiệp, phân tích dữ liệu phục vụ đội bóng là điều bình thường hiện nay. “Đối với người hâm mộ, ở Saigon Heat, chúng tôi phân biệt rõ đâu là người hâm mộ thật sự”, bà Trâm chia sẻ. Dựa vào nguồn dữ liệu, khách hàng được chia thành nhiều nhóm khác nhau, từ đó đưa ra chính sách ưu đãi và chăm sóc khách hàng khác nhau. Cùng với xu hướng số hóa, các nội dung marketing trên trang Facebook của đội bóng thường xuyên được cập nhật. Đây là chiến lược một mặt nhằm tăng mức độ cam kết của người hâm mộ đối với đội bóng, mặt khác nhằm truyền thông cho bóng rổ, một môn thể thao vẫn còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam. Việc phân nhóm người hâm mộ theo mức độ tương tác và trung thành khác nhau tại Saigon Heat là biểu hiện đầu tiên của ứng dụng dữ liệu vào hoạt động kinh doanh. Về khía cạnh chuyên môn, dữ liệu tổng hợp hiệu suất ghi điểm của từng cầu thủ cũng liên tục được cập nhật trên website của cả sáu đội bóng tham dự giải bóng rổ Việt Nam.

Bên cạnh các giải thể thao chuyên nghiệp như bóng đá, bóng rổ, tennis… thu hút sự tài trợ của các doanh nghiệp, kinh doanh thể thao chuyên nghiệp đang được tiếp sức từ các lò đào tạo cầu thủ trẻ cho tới đào tạo quản lý. Khoa khoa học thể thao (trường đại học Tôn Đức Thắng) là nơi đầu tiên giảng dạy chuyên ngành “Kinh doanh thể thao và tổ chức sự kiện.” Bày ngay ngắn trên tủ sách văn phòng khoa là những cuốn sách chuyên ngành về kinh doanh thể thao, một số được dịch sang tiếng Việt, một số khác vẫn còn ấn bản gốc của trường đại học Cambrige Anh. Là một ngành học mới ra đời từ năm 2012, cho đến nay chuyên ngành mới chỉ có 16 sinh viên tốt nghiệp ra trường, nhưng 100% sinh viên đều có việc làm đúng chuyên ngành, ông Nguyễn Văn Bắc, trưởng khoa cho biết thêm. Việc lựa chọn kênh truyền thông hiệu quả nhất cũng là vấn đề đặt ra cho các đội bóng trong tương lai Brian Finkel, nhà nghiên cứu thể thao của Deloitte & Touche LL từng cho rằng: “Nội dung luôn là số một trong lĩnh vực truyền thông thể thao, nhưng việc xác định xem kênh truyền thông nào hiệu quả nhất cũng quan trọng không kém”. Ở giai đoạn hiện tại của Việt Nam, phủ kín toàn bộ các kênh truyền thông đã là một nhiệm vụ không hề đơn giản. Nhưng ở giai đoạn phát triển tiếp theo, sự lựa chọn sẽ cần phải rõ ràng hơn, nhằm tập trung nguồn lực vào kênh hiệu quả nhất, trong bối cảnh dịch chuyển từ truyền hình cáp sang phương tiện di động cầm tay đang ngày càng trở nên thịnh hành.

Được biết đến là đội bóng rổ số một Việt Nam nhưng Saigon Heat từng không ít lần phải tập luyện vào buổi tối, để nhường sân bóng cho các em học sinh có tiết học trong ngày, bà Trâm chia sẻ. Thành lập năm 2011, Saigon Heat vẫn chưa có sân vận động riêng. Sân nhà của Ông Ba Mươi (linh vật của đội bóng) được đặt trong nhà thi đấu trường Quốc tế Canada (CIS). Năm sau, Saigon Heat có thể sẽ không còn phải tập luyện và thi đấu trong trường Quốc tế Canada nữa. Nhà thi đấu 1.300 chỗ ngồi hiện nay cũng sẽ rộng rãi hơn với sức chứa lên tới 1.500 – 2.000 khán giả, theo như kế hoạch mà bà Trâm chia sẻ. Người anh cả trong làng bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam vẫn đang từng bước giải quyết vấn đề của mình. Hiếm có hành trình nào lại khởi đầu dễ dàng và cách làm kinh doanh thể thao chuyên nghiệp sẽ còn được nhân rộng sang lĩnh vực mới, năm sau “đó sẽ là giải futsal và cũng với sáu ông bầu”, ông Việt tiết lộ.

"Đừng bảo người khác phải làm thế nào. Hãy nói họ cần làm gì và để họ khiến bạn ngạc nhiên trước kết quả.". ---- George S. Patton (Nhà chỉ huy quân sự)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 64 tháng 09.2018

 Số 64 tháng 09.2018

ĐẦU TƯ VÀO GIÁO DỤC

TRONG KHI NHÀ NƯỚC ĐÓNG VAI TRÒ CHỦ ĐẠO, TƯ NHÂN TIẾP TỤC ĐẦU TƯ MẠNH VÀO NHỮNG LĨNH VỰC GIÁO DỤC KHÁC NHAU

25 ĐẠI HỌC HÀNG ĐẦU NƯỚC MỸ * GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác