Logistics thương mại điện tử: Cơ hội cho người mới - ảnh 1

LOGISTICS THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

CƠ HỘI CHO NGƯỜI MỚI

Cùng với sự bùng nổ trong lĩnh vực thương mại điện tử, ngành logistics Việt Nam xuất hiện những “tay chơi” mới cả trong và ngoài nước, trẻ trung, năng động và áp dụng công nghệ vào giải quyết bài toán vận chuyển cho lĩnh vực đang tăng trưởng nóng này.

CƯỜNG NGHIÊM
Logistics thương mại điện tử: Cơ hội cho người mới - ảnh 2

ìm mua một chiếc điện thoại di động trên trang thương mại điện tử Tiki, Đào Mạnh Tùng, phó giám đốc một doanh nghiệp du lịch có trụ sở ở TP.HCM đặt tìm kiếm ưu tiên giao hàng trong hai giờ, dịch vụ mà Tùng ưa thích của trang thương mại điện tử này. Ngoài tiền mua hàng, Tùng thanh toán thêm 29 ngàn đồng cho dịch vụ TikiNow.

Qua tài khoản đăng ký, Tùng có thể kiểm tra trạng thái đơn hàng được cập nhật gần với thời gian thực. Sau khi tiếp nhận đơn hàng, Tiki mất 13 phút để đóng gói, 45 phút để tới tay người vận chuyển, và sau 1h50 phút Tùng nhận được gói hàng, sớm hơn 10 phút so với dự kiến vì công ty của Tùng nằm ở trung tâm quận 1. Sau gần hai năm triển khai, TikiNow có thể được coi là dịch vụ giao hàng đột phá của Tiki, khi thời gian giao hàng trung bình trong ngành thương mại điện tử hiện nay thường mất khoảng hai ngày để gói hàng đến tay người dùng.

Theo số liệu của Tiki, 20% số đơn hàng trên toàn quốc của trang thương mại điện tử này sử dụng dịch vụ TikiNow. Với 10 kho hàng trên toàn quốc, đội ngũ vận chuyển của Tiki hiện giao khoảng 50% đơn hàng, phần còn lại được thực hiện bởi các đối tác vận chuyển. Logistics trong nước vốn đang có nhiều tiềm năng phát triển, nay có thêm cú hích từ thị trường thương mại điện tử. Thương mại điện tử tại Việt Nam có tốc độ tăng trưởng nằm trong tốp 10 thị trường có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới theo trang thống kê Statista. Theo số liệu của Google và Temasek, doanh thu từ thị trường thương mại điện tử bán lẻ của Việt Nam năm 2018 đạt khoảng 2,8 tỉ đô la Mỹ, với mức tăng trưởng hơn 30% mỗi năm. Nếu tính theo báo cáo của ngân hàng Thế giới, chi phí logistics của Việt Nam chiếm hơn 20% GDP, thị trường logistics dành cho thương mại điện tử Việt Nam có quy mô khoảng 560 triệu đô la Mỹ.

Logistics cho thương mại điện tử đang nằm trong tay ba nhóm chính. Nhóm đầu gồm các công ty chuyên thương mại điện tử như Tiki, Lazada, Shopee, Sendo. Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp lớn trong nước như VN Post, Viettel Post, cũng như các doanh nghiệp logistics nước ngoài như DHL, FedEx, TNT. Còn lại là các tên tuổi mới xuất hiện trong vài năm trở lại đây, như Scommerce, Ninja Van, Giaohangtietkiem.

Với các doanh nghiệp thương mại điện tử, giao nhận do doanh nghiệp đảm nhận giúp tiết giảm thời gian xử lý đơn hàng, giảm chi phí vận hành và tạo ra sự khác biệt trong dịch vụ cung ứng. “Việc tổ chức giao hàng trong hai giờ không phải là khó, cái khó là có thể bố trí được số lượng hơn 100 ngàn mặt hàng tại mỗi trung tâm và giao trong hai giờ,” Trần Ngọc Thái Sơn, giám đốc điều hành của Tiki phân tích. Để việc lưu thông hàng hóa được vận hành hoàn hảo, ngoài việc các kho hàng của Tiki được sắp xếp hợp lý và khoa học, các thiết bị phục vụ việc lấy và kiểm soát hàng hóa còn được lập trình để chỉ dẫn cho người lấy hàng đi theo lộ trình tối ưu trong kho hàng.

Do quy mô vận hành, Tiki chỉ giao được khoảng 30% số đơn hàng ở các khu vực ngoài Hà Nội và TP.HCM. Các sàn thương mại điện tử như Tiki, Lazada, Shopee hay Sendo, với đặc điểm hàng hóa rải rác khắp nơi, cần liên kết với đối tác giao nhận khác, để đảm bảo hàng hóa có thể lưu thông khắp cả nước.

 “Logistics cho thương mại điện tử rất phức tạp vì phải vận chuyển hàng trăm ngàn đơn hàng và thay đổi địa chỉ mỗi ngày,”Lương Duy Hoài, giám đốc điều hành công ty Scommerce cho biết. Thành lập năm 2012 với tên ban đầu là Giao Hàng Nhanh (GHN), Hoài cùng các cộng sự hướng tới cung cấp dịch vụ giao hàng cho thị trường thương mại điện tử Việt Nam. Năm 2017, GHN đổi tên thành Scommerce (Service For Commerce) bao gồm các giải pháp logistics tích hợp, quản lý các lĩnh vực khác nhau cho thương mại Việt Nam, gồm GHN Express là nền tảng logistics cho thương mại điện tử, AhaMove cung cấp dịch vụ giao nhận tức thời, GHN Logistics cung cấp các giải pháp giao nhận đường dài (xe tải, hàng không), quản lý kho bãi và Gido, cung cấp dịch vụ giao hàng xuyên biên giới.

Không công bố doanh thu, Hoài chỉ cho biết Scommerce hiện có khoảng 100 ngàn khách hàng. Các dịch vụ cho thương mại điện tử đem về 80% doanh thu cho công ty 10 ngàn nhân viên này. “Tổng số hàng hóa vận chuyển của Scommerce năm nay dự kiến là 100 triệu gói hàng. Có thể nói mỗi người dân Việt Nam sẽ nhận một đơn hàng của Scommerce giao đến tận nhà,” Hoài nói. Scommerce thu phí 20% giá trị mỗi đơn hàng.

Logistics thương mại điện tử: Cơ hội cho người mới - ảnh 3
Ninja Van đang phục vụ 2.000 khách hàng tại Việt Nam. Ảnh: Ninaja Van.

THỊ TRƯỜNG GIAO HÀNG kiện ở Việt Nam, theo đánh giá của McKinsey, đang ở giai đoạn bắt đầu, với bình quân đầu người từ 1 – 2 gói hàng mỗi năm, thấp hơn nhiều so với tỉ lệ 5 – 10 gói hàng/năm, ngưỡng được gọi là thị trường phát triển. Cơ hội phát triển lớn cùng sức nóng của thị trường thương mại điện tử khiến cho một số công ty khởi nghiệp nước ngoài gần đây cũng mở rộng hoạt động tại Việt Nam, bên cạnh các tên tuổi xuất hiện từ khi Việt Nam mới mở cửa như FedEx, UPS, DHL.

Năm 2018, Ninja Van chính thức tham gia thị trường ở Việt Nam sau hai năm thử nghiệm. Thành lập năm 2014 tại Singapore, Ninja Van nhận được hơn 100 triệu đô la Mỹ đầu tư và hoạt động tại sáu quốc gia Đông Nam Á gồm Việt Nam, Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines và Thái Lan. Ninja Van đang phục vụ cho khoảng 2.000 khách hàng tại Việt Nam, với lượng nhân viên 3.000 người.

“Thách thức lớn nhất của thị trường Việt Nam là thu tiền khi giao hàng (COD) nên có thể khách không nhận hàng cũng không sao, trong khi thị trường vẫn tăng trưởng tốt nhưng các bên tham gia vào nhiều nên giá dịch vụ bị ép xuống dần,” Phan Xuân Dũng, giám đốc điều hành Ninja Van Việt Nam chia sẻ. Dũng dẫn chứng, với hạ tầng tài chính và thanh toán di động tốt, trang thương mại điện tử Tokopedia của Indonesia đã giúp chuyển đổi tỉ lệ thanh toán trực tuyến cho quốc gia vạn đảo lên 70 – 80%. Trong khi tỉ lệ COD ở Việt Nam vẫn cao (ước tính chiếm hơn 80% tỉ lệ thanh toán) nên các doanh nghiệp như Scommerce hay Ninja Van phải chịu thêm sức ép giá thành gói vận hành “mỗi năm rớt 5 – 10%”, theo chia sẻ của Dũng.

Thị trường đang tăng trưởng nhanh, với sự góp mặt của nhiều nhóm doanh nghiệp như nhóm truyền thống trong nước có Viettel Post, VNPost, nhóm nước ngoài như FedEx, UPS, DHL, nhóm công nghệ nước ngoài như Ninja Van, Lalamove, nhóm công nghệ trong nước như GHN, Giaohangtietkiem, nhóm siêu ứng dụng như Grab, Go-Viet, nhóm tự vận chuyển như Tiki Express Delivery, Lazada Express, vậy làm thế nào để các doanh nghiệp cạnh tranh và chiếm lĩnh thị phần?

Với Scommerce, chiến lược của Lương Duy Hoài là dữ liệu và tăng trưởng quy mô thị trường. Trên màn hình điện thoại và máy tính của vị giám đốc điều hành 31 tuổi này thường xuyên hiển thị các báo cáo thời gian thực về doanh thu từng ngày, tỉ lệ giao đúng giờ tính theo tuần, theo khu vực, theo từng khách hàng. Quản lý gần 500 xe tải phủ tới 70% tuyến huyện ở Việt Nam, ứng dụng quản lý xe của Scommerce hiển thị thông tin từng tài xế, đang đi trên trục nào, đi tới đâu, gói hàng bao nhiêu tiền, cùng ba camera hiển thị trên mỗi xe. Tất cả dữ liệu đều được đồng bộ tới các vị trí liên quan trong công ty. “Muốn tối ưu năng lực vận tải, mọi dữ liệu vận chuyển phải được số hóa thì mới vận hành hiệu quả,” Hoài phân tích.

Quản lý 1.000 điểm giao nhận toàn quốc, cung cấp dịch vụ cho hầu hết các nhu cầu về thương mại, ngoài việc phải áp dụng các công nghệ về quản lý và tự động hóa kho bãi, Hoài còn phải giải ba bài toán cho Scommerce. “Vấn đề lớn nhất là con người, vì phải cạnh tranh với các công ty vận chuyển nước ngoài. Thứ hai là vận hành thương mại điện tử rất phức tạp trong mùa cao điểm, khối lượng hàng thay đổi rất lớn mỗi ngày, vấn đề là làm sao phải linh hoạt để xử lý được. Thứ ba là phải đảm bảo vẫn tăng trưởng nhưng phải tối ưu chi phí vận hành tốt,” Hoài chia sẻ.

TỈ LỆ BÌNH QUÂN 1 -2 GÓI HÀNG/NGƯỜI/NĂM, THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ LÀ Ở GIAI ĐOẠN ĐANG HÌNH THÀNH, THEO McKINSEY.

Cạnh tranh về nhân lực với những công ty sẵn sàng trả lương cao gấp 2 – 3 lần thị trường không phải là bài toán Hoài có thể giải trong một sớm một chiều. Ngoài mục tiêu tăng nhân sự lên 20 ngàn người trong ba năm tới, Scommerce đang quản lý hơn 10 ngàn nhân sự làm việc tự do theo giờ từ khâu phân loại hàng hóa tới giao nhận. Lượng nhân sự làm việc tự do này cùng với dịch vụ giao hàng tức thời AhaMove giúp Scommerce có khả năng ngay lập tức tăng, hoặc giảm lượng nhân sự với biên dao động linh hoạt lớn để giải quyết bài toán tăng lượng hàng đột ngột mùa cao điểm cho GHN. “Nếu mùa đó không xử lý được thì khối lượng hàng hóa đó sẽ bị đẩy cho công ty khác vào mùa sau,” Hoài cho biết.

Để tối ưu chi phí vận hành, Hoài cho rằng cần giải bài toán về tăng trưởng quy mô để tăng mức độ tối ưu hóa hạ tầng và tăng năng suất nhân viên. “Ví dụ ở những nơi có mật độ đơn hàng đủ tốt, thì năng suất mỗi nhân viên giao nhận có thể đạt hơn 100 đơn hàng mỗi ngày, việc này đóng góp 50%,” anh nói. Tiếp theo, công nghệ giúp số hóa toàn bộ quy trình quản trị trên quy mô lớn và các thuật toán tối ưu hóa đường đi giúp tối ưu việc ghép đơn hàng để tăng mật độ, việc này đóng góp 30%, 20% còn lại phụ thuộc vào năng lực quản lý vận hành của con người.


Trong khi đó với Ninja Van, doanh nghiệp đang hoạt động ở sáu quốc gia này sử dụng lợi thế đa quốc gia để hỗ trợ cho nhau. “Ngoài kinh nghiệm chúng tôi có thể hỗ trợ lẫn nhau, thì những nước kinh doanh tốt có thể hỗ trợ về mặt tài chính cho những nước đang gặp khó khăn,” Phan Xuân Dũng cho biết. Theo đánh giá của Dũng, Việt Nam là thị trường được ưu tiên thứ ba, cả về tiềm năng và độ khó, sau Philippines và Indonesia.

Gia nhập Ninja Van năm 2017 lúc 30 tuổi, khi đó Phan Xuân Dũng đang làm nhân viên tư vấn cho tập đoàn BCG tại Singapore. Với vai trò làm tư vấn trước đây, Dũng cho biết thường xuyên bị “ném” vào những môi trường mà anh không biết gì, nhưng sau một tuần phải vẽ được cấu trúc từ chuỗi giá trị, cách vận hành, những vấn đề chính là gì, giải quyết ra sao. “Ở Ninja Van, mọi thứ được đưa về con số, sau đó dùng dữ liệu định hướng để đưa ra giải pháp,” Dũng giải thích.

Mặc dù mạng lưới kho hàng có số lượng không bằng các công ty giao nhận truyền thống, nhưng Hoài bù đắp bằng nhân sự, vì vậy anh cho biết sau bảy năm, các dịch vụ của GHN đã phủ tới 100% tuyến xã cả nước. Sau nhiều lần đi học hỏi các mô hình quản lý logistics ở Mỹ, châu Âu hay Trung Quốc, Hoài cho biết Scommerce đang triển khai trung tâm phân loại hàng hóa tự động ở Hà Nội. Cùng với các kho hàng tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản cung cấp dịch vụ giao nhận xuyên biên giới, Hoài đặt mục tiêu năm 2020, Scommerce sẽ đạt điểm hòa vốn.

* Tạp chí Forbes Việt Nam, số 74, tháng 07.2019.