Event Tech Summit
Hiện nay, hầu hết các bệnh viện công trực thuộc sở Y tế TP.HCM đã tự chủ về mặt tài chính, một số bệnh viện đã thành công với mô hình này bằng cách thay đổi phong cách phục vụ mang đến sự hài lòng từ người bệnh.

5 giờ 30 phút sáng, bệnh nhân đã ngồi kín chỗ trong hành lang trước các phòng khám của bệnh viện quận Bình Thạnh, TP.HCM. Một số người bệnh đã đăng ký và chọn bác sĩ từ trước, nhân viên hướng dẫn lên khu khám bệnh một chiều, nghĩa là từ khám tới lấy máu xét nghiệm, đo điện tâm đồ, siêu âm, cấp phát thuốc đều thực hiện trong khu vực nên người bệnh không phải di chuyển nhiều. Bình Thạnh là bệnh viện cấp quận đầu tiên ở TP.HCM được áp dụng mô hình tự chủ tài chính bệnh viện toàn phần từ năm 2015.

Khi bệnh viện công tự chủ tài chính - ảnh 1

Ở TP.HCM tính đến tháng 10.2018, có 35 trên tổng số 92 bệnh viện và một trung tâm được giao tự chủ toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên và 43 bệnh viện tự chủ một phần. Trong số đó, có tám bệnh viện công lập trực thuộc sở Y tế TP.HCM được tự chủ tài chính hoàn toàn. Còn ba bệnh viện phải bao cấp. Việc giao tự chủ tài chính cho các bệnh viện ở TP.HCM giúp cho ngân sách nhà nước khỏi phải chi 1.200 tỉ đồng tiền lương trong năm 2017, theo số liệu của vụ Tài chính bộ Y tế. Quan trọng hơn, cơ chế tự chủ tài chính của nhà nước khiến bệnh viện phải thay đổi cung cách phục vụ, nâng cao chất lượng dịch vụ mà sự thay đổi quan trọng đến từ quan điểm xem người bệnh như khách hàng.

Việc trao quyền tự chủ cho các bệnh viện được chính phủ Việt Nam coi là một chính sách quan trọng và phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước, thông qua hai văn bản là nghị định ban hành năm 2002 và nghị định năm 2006 về việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập. Hệ thống bệnh viện công ở Việt Nam đang đảm nhận khoảng 90% khối lượng khám chữa bệnh. Hệ thống này đã thí điểm áp dụng cải cách bệnh viện như một số nước trên thế giới thông qua trao quyền tự chủ nhiều hơn về quản lý và tài chính cho các bệnh viện.

Đi cùng với chính sách tự chủ tài chính, những thay đổi quan trọng trong chính sách bảo hiểm y tế để nâng tỉ lệ người dân có bảo hiểm y tế qua các hình thức bắt buộc hay tự nguyện, cải thiện hoạt động khám chữa bệnh theo nguyên tắc thị trường, nghĩa là giá sát với chi phí. Sau nhiều năm thực hiện mang tính thí điểm về tự chủ một phần và tiến tới tự chủ toàn phần, số liệu thống kê của bộ Y tế cho thấy, năm 2017 có 89 đơn vị sự nghiệp y tế tự bảo đảm chi thường xuyên. Khi thực hiện tự chủ, tổng nguồn thu của bệnh viện tăng lên trong khi tỉ trọng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước cho hoạt động thường xuyên giảm.

Bệnh viện công lập có ba nguồn tài chính chủ yếu gồm: ngân sách nhà nước, thu từ quỹ bảo hiểm y tế và viện phí trực tiếp từ người bệnh. Khảo sát cụ thể giai đoạn 2005 – 2008 do ngân hàng Thế giới và bộ Y tế thực hiện ở 18 bệnh viện cho thấy, tổng nguồn thu tăng 1,8 lần. Cá biệt bệnh viện trung ương tăng gần ba lần, tuyến tỉnh tăng 2,9 lần trong khi ngân sách chi giảm tương ứng lần lượt là 2,5 và 1,3 lần. Tự chủ tài chính giúp các bệnh viện có thể mở rộng các loại hình dịch vụ khám chữa bệnh, tăng khả năng phục vụ của bệnh viện.

Ông Lê Hoàng Quý, phó giám đốc bệnh viện quận Bình Thạnh cho biết, tách ra từ trung tâm Y tế quận hơn 10 năm nay, từ cơ sở y tế nhỏ xét về cơ sở vật chất, trang thiết bị lẫn con người, sau khi tự chủ tài chính một phần rồi tự chủ hoàn toàn từ 2015, bệnh viện đã tích lũy được nguồn vốn để đầu tư trang thiết bị, máy móc hiện đại như máy siêu âm 3D – 4D, máy MRI. Từ nguồn vốn tự tích lũy khoảng 20 tỉ đồng, bệnh viện xây dựng một tòa nhà mới bốn tầng lầu để bảo đảm năng lực khám chữa bệnh cho một trong những địa bàn đông dân cư nhất thành phố.

Nếu như trước đây, bệnh viện chỉ có 40 bàn khám thì nay số lượng này đã lên gấp đôi. Trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khám và điều trị khoảng 3.600 lượt bệnh nhân, có những ngày cao điểm lên tới 4.200 lượt bệnh. Tương tự bệnh viện Bình Thạnh, sau sáu năm thực hiện tự chủ tài chính toàn phần, bệnh viện Răng Hàm Mặt TP.HCM cũng có sự thay đổi mang tính tích cực. BS Nguyễn Đức Minh, giám đốc bệnh viện Răng Hàm Mặt TP.HCM cho biết, nhờ tích lũy nguồn quỹ sự nghiệp, bệnh viện nâng cấp, cải tạo các khoa kỹ thuật, khoa điều trị đặc biệt, khoa phục hình – bảo hiểm dịch vụ sạch đẹp và khang trang phục vụ nha khoa du lịch, tiếp đón khách nước ngoài và các Việt kiều về chữa bệnh về răng miệng và làm răng thẩm mỹ…

Bệnh viện cũng đã đầu tư xây dựng hệ thống sáu phòng mổ một chiều phòng tránh nhiễm khuẩn trong phẫu thuật… Năm 2017, bệnh viện đón 1.800 bệnh nhân người nước ngoài và Việt kiều đến khám và làm răng. Số lượt khám bệnh tại bệnh viện khoảng 93 ngàn lượt người, tăng 106% so với 2016. Bệnh nhân điều trị nội trú hơn 5.970 lượt, tăng 118% so với năm 2016. Tổng thu năm 2017 đạt hơn 227,6 tỉ đồng, tăng 131% so với 2016. Khi tổng thu tăng lên, đồng nghĩa với thu nhập của đội ngũ cán bộ bệnh viện cũng tăng. Ở bệnh viện Răng Hàm Mặt, thu nhập của bác sĩ trung bình trên 28 triệu đồng/tháng, thu nhập điều dưỡng khoảng 12 triệu đồng/tháng. Mỗi năm bệnh viện cũng dành 20 tỉ đồng cho quỹ phát triển sự nghiệp.

Đóng góp quan trọng vào sự thay đổi của chất lượng khám chữa bệnh, bên cạnh việc đầu tư trang thiết bị, nâng cấp cơ sở vật chất, thay đổi đáng ghi nhận là thái độ phục vụ của đội ngũ nhân viên từ bảo vệ, lễ tân cho tới y, bác sĩ, điều dưỡng. Khi bệnh nhân gửi xe, bước vào bệnh viện Bình Thạnh sẽ gặp ngay bảo vệ bệnh viện hỏi han, nhiệt tình chỉ dẫn. Bước vào khu hành lang cấp cứu và khám bệnh, nhân viên lễ tân sẽ nhiệt tình tiếp đón, hướng dẫn đăng ký khám, ghi sổ và chỉ đến tận phòng chờ. Ở khoa Tổng hợp kỹ thuật cao của bệnh viên Răng Hàm Mặt TP.HCM, nhân viên luôn niềm nở tươi cười, tư vấn nhiệt tình có wifi miễn phí để truy cập Internet, người bệnh, người nhà ngồi ghế sofa, có bàn làm việc và có nước uống miễn phí. Ngồi đợi người nhà trám răng tại khoa Tổng hợp Kỹ thuật cao, bệnh viện Răng Hàm Mặt TP.HCM, chị Nguyễn Mai Lan, ngụ tại quận Bình Thạnh tranh thủ bật máy tính làm việc và trao đổi với khách hàng. Sự thay đổi cung cách phục vụ không phải ngẫu nhiên có được.

Theo ông Minh, khi thực hiện tự chủ, lãnh đạo bệnh viện họp với tất cả nhân viên, xác định rõ nguồn thu nhập của tất cả nhân viên phụ thuộc vào số lượng người đến khám chữa bệnh, nên nhân viên phải làm việc tích cực, nhiệt tình, tận tâm. Ông Minh nói: “Phải thay đổi phong cách, thái độ phục vụ sao cho bệnh nhân hài lòng, mức độ hài lòng càng cao khách hàng đến càng nhiều.” BS Minh cho hay, bên cạnh việc thay đổi về cung cách phục vụ, bệnh viện mở thêm bốn khoa, thay cho hai khoa khám bệnh tổng quát ban đầu. Trong khoa, tất cả các dịch vụ đều khép kín, chẳng hạn người bệnh có thể nhổ răng, sửa răng, tạo hình răng, cạo vôi răng… trong cùng khoa.

Khi bệnh viện công tự chủ tài chính - ảnh 2

Các nhà lãnh đạo bệnh viện đều cho rằng, khi tự chủ hoàn toàn về tài chính, người đứng đầu cơ quan có thể phát huy hết khả năng lãnh đạo của mình. Tuy nhiên, quá trình thực hiện tự chủ, kể cả tự chủ tài chính toàn phần, vẫn có một số điểm bất hợp lý trong tuyển dụng nhân sự, mua sắm, đầu tư xây dựng. Ông Huỳnh Bảo Tuân, giảng viên khoa Quản lý công nghiệp (đại học Bách khoa TP.HCM), người có nhiều năm kinh nghiệm trong việc xây dựng kế hoạch cải tiến quản trị bệnh viện tại TP.HCM cho rằng, xét về hành lang pháp lý, việc tự chủ của các bệnh viện hiện nay không rõ ràng, tiềm ẩn một số rủi ro, nên các giám đốc bệnh viện rất thận trọng.

Theo ông Tuân, quan trọng nhất là tự chủ về mặt quản trị, nhưng mô hình hiện tại, hội đồng quản trị gồm bí thư, chủ tịch công đoàn, đoàn thể, giống như một tổ chức kiểu mặt trận. Một khi quan điểm không thông dẫn đến chính sách không rõ, và không có hành lang pháp lý khiến lãnh đạo bệnh viện chọn cách đi an toàn, tránh rủi ro về sự nghiệp chính trị. Khảo sát của bộ Y tế cũng chỉ ra, nhiều đơn vị đã tự bảo đảm được kinh phí hoạt động từ các nguồn thu, tự bảo đảm tiền lương cho người lao động nhưng do là “đơn vị sự nghiệp” nên bị hạn chế trong việc phát triển nguồn nhân lực.

Báo cáo xuất bản năm 2011 của bộ Y tế và ngân hàng Thế giới viết: “Người làm việc trong các đơn vị sự nghiệp vừa là ‘công chức’ đối với lãnh đạo, vừa là ‘viên chức’ đối với người không phải là lãnh đạo đơn vị, nên phải thực hiện việc tuyển dụng, sử dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật theo quy định của luật Công chức, luật Viên chức, rất khó khăn, trong khi bệnh viện là nơi cung ứng dịch vụ, muốn chất lượng cao thì phải có nhân lực để phục vụ người bệnh.” Trên thực tế, lãnh đạo của các bệnh viện tự chủ tài chính vẫn phải xin sở Y tế phê duyệt đề án nhân sự. Theo ông Tuân, bệnh viện công hiện nay muốn tự chủ tài chính thì phải làm rõ động lực lợi ích của bác sĩ.

Hiện nay, cơ chế không cho hội đồng quản trị thành viên kiêm giám đốc bệnh viện. Giám đốc bệnh viện vừa phải báo cáo cho sở Y tế, vừa phải giải trình, báo cáo với hội đồng thành viên giám sát. Thứ hai, là công chức, nên tương lai giám đốc phụ thuộc vào nhiệm kỳ bổ nhiệm, vì thế không tránh khỏi cách làm an toàn, hơn là tìm cách đột phá, dễ gặp rủi ro. Một hạn chế khác là khoảng cách, năng lực khám chữa bệnh giữa bệnh viện tuyến trung ương và tuyến dưới có khuynh hướng tăng lên sau khi thực hiện tự chủ tài chính. Việc huy động các nguồn lực để đầu tư phát triển y tế công lập thông qua liên doanh, liên kết để đầu tư trang thiết bị y tế và phát triển dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu, dễ dẫn tới tình trạng tăng chỉ định sử dụng các xét nghiệm và trang thiết bị kỹ thuật cao ở một số bệnh viện.

Theo ông Nguyễn Duy Thuận, phó viện trưởng viện Nghiên cứu Kinh tế y tế và Quản trị bệnh viện TP.HCM, các bệnh viện nhà nước hiện đang thực hiện trên 90% tổng lượng dịch vụ y tế trên cả nước, hay nói theo cách của kinh tế thị trường là khối nhà nước đang chiếm thị phần 90% thị trường dịch vụ chăm sóc sức khỏe, nên việc xem xét các yếu tố mô hình theo chủ sở hữu cũng là một yếu tố quan trọng trong đánh giá thị trường dịch vụ y tế hiện nay. Bình luận về đề xuất của một số bệnh viện công tự chủ tài chính được chuyển đổi mô hình hoạt động lên tập đoàn bệnh viện phi lợi nhuận, hoặc cổ phần hóa bệnh viện, ông Thuận cho rằng, số bệnh viện nhà nước có lợi nhuận gồm bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, bệnh viện Mắt TP.HCM, bệnh viện Từ Dũ, bệnh viện quận Bình Thạnh... Ông Thuận nói: “Các bệnh viện tự chủ tài chính nhưng chưa thể được coi là hoạt động có lợi nhuận vì nhiều yếu tố tài chính liên quan không tính được trong bảng cân đối tài chính của bệnh viện.”

Theo ông Thuận, để tiến đến mô hình bệnh viện phi lợi nhuận cần có thêm thời gian để sửa đổi, hoàn thiện quy định, hành lang pháp lý. Ông nói: “Nếu nói nhà nước là cổ đông của bệnh viện công và nhà nước quyết định không thu lợi nhuận thì điều này còn chưa có trong luật. Ngân sách nhà nước không thể tiến hành đầu tư mà không thu lợi nhuận nếu không phải là các dịch vụ xã hội tối cần thiết. Bộ Y tế cũng không phải là đơn vị có chức năng kinh doanh vốn để có thể quản lý được hiệu quả tài chính của các bệnh viện. Bộ Y tế hay ủy ban nhân dân các cấp cũng không thể ra quyết định dùng ngân sách nhà nước đề đầu tư cho bệnh viện trên cơ sở hiệu quả tài chính của việc đầu tư đó.”


"Việc chúng ta dũng cảm tuân thủ các quy tắc không phải là điều ghê gớm; nói đúng hơn là chúng ta quá nhát gan để chịu trách nhiệm.". ---- Nhà văn G.K. Chesteron

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 68 tháng 1.2019

 Số 68 tháng 1.2019

 
  • - ĐẦU TƯ VÀO ĐÂU TRONG NĂM 2019?
  • - "VUA TÔM TRỞ LẠI"
  • - GỠ NÚT THẮT NGÀNH DỆT MAY
  • - HI VỌNG CUỐI CÙNG CỦA TIỀN MÃ HÓA

Các số báo khác