Trường đại học Fulbright, theo mô hình đại học phi lợi nhuận được sự ủng hộ của cả hai chính phủ Việt Nam và Mỹ, đang đứng trước thách thức đầu tiên.

Fulbright gây dựng niềm tin  - ảnh 1

Phó trợ lý tổng thống Mỹ, bà Caroline Atkinson nói về G20 ở chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, tiền thân của Đại học Fulbright.  

Bà Đàm Bích Thủy, người đã có nhiều năm phát triển ngân hàng ANZ Việt Nam, hiện nay là thành viên hội đồng Tín thác Sáng kiến Giáo dục Việt Nam (The Trust for University Innovation in Vietnam - TUIV), tổ chức phi lợi nhuận được thành lập để hỗ trợ sự phát triển của trường đại học Fulbright, chia sẻ với Forbes Việt Nam những thông tin ban đầu về trường đại học phi lợi nhuận đầu tiên được sự ủng hộ của hai chính phủ Việt Nam và Mỹ. 

Forbes Việt Nam: Trường đại học Fulbright được giới thiệu là trường đại học tư thục phi lợi nhuận hình thành trên cơ sở ban đầu là chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright hiện nay, và được vận hành theo một cơ chế tài chính đặc biệt với sự hỗ trợ của TUIV. Xin bà cho biết các nguồn tài chính ban đầu của quỹ đến từ đâu?

ĐÀM BÍCH THỦY: Nguồn tài chính ban đầu dành cho đại học Fulbright sẽ đến từ các khoản tài trợ của Chính phủ, từ các doanh nghiệp Việt Nam và nước ngoài và từ các cá nhân trong và ngoài nước. 

Forbes Việt Nam: Về lâu dài, để đảm bảo cho trường phát triển bền vững, tỉ lệ nguồn tài chính đến từ đóng góp thiện nguyện (endowment) và từ các nguồn thu học phí cần phải như thế nào?

ĐÀM BÍCH THỦY:  Nếu theo đúng các mô hình của các đại học đỉnh cao (apex university) ở Mỹ, thì các khoản thu từ học phí cũng thường chỉ chi trả được tối đa 50% chi phí hoạt động của trường. Phần còn lại thường dựa vào các nguồn đóng góp thiện nguyện (endowment). Tất nhiên chúng ta cần hiểu rõ rằng trong khuôn khổ của một trường đại học tổng hợp (university), mức độ và tỉ lệ thu học phí của các chuyên ngành là khác nhau.

Thí dụ các chuyên ngành về kinh doanh, tài chính, luật… thường có tỉ lệ sinh viên phải nộp học phí cao hơn so với những chuyên ngành như khoa học xã hội (social studies), hành chính công (public adminstration). Và cũng tùy thuộc vào quy mô của quỹ thiện nguyện, số lượng học bổng được cấp hằng năm cho các sinh viên nghèo cũng sẽ khác nhau. 

Forbes Việt Nam: Trong cuộc tranh luận về các mô hình đầu tư vào giáo dục đại học đang diễn ra tại Việt Nam hiện nay, có nhiều ý kiến tỏ ra nghi ngờ khả năng phát triển bền vững của mô hình phi lợi nhuận như trường đại học Fulbright. Nhìn ở góc độ kinh doanh, các ý kiến đó cho rằng lý do lớn nhất là trường hoạt động dựa vào nguồn đóng góp từ thiện của những nhà hảo tâm, trong khi hoạt động thiện nguyện chưa phát triển ở Việt Nam. Là người có kinh nghiệm làm việc trong khu vực kinh tế tư nhân, bà nhận định thế nào về điều này?

Fulbright gây dựng niềm tin  - ảnh 2

ĐÀM BÍCH THỦY: Nếu chúng ta nói rằng giới doanh nhân Việt Nam chưa thật nhiệt tình với các hoạt động thiện nguyện thì có lẽ là không hoàn toàn chính xác. Rất nhiều doanh nhân, bằng nhiều cách khác nhau dành rất nhiều thời gian, tâm trí và tiền bạc cho các hoạt động này. Tuy nhiên, nếu nói rằng họ chưa thật mặn mà lắm với các hoạt động thiện nguyện cho giáo dục thì có lẽ điều đó đúng.

Điều này cũng dễ lý giải vì từ trước đến nay ở Việt Nam chỉ tồn tại hai khái niệm: trường công – hoàn toàn dựa vào ngân sách nhà nước và gẩn đây là trường tư, hoạt động vì lợi nhuận, có cổ đông góp vốn, chia lãi. Khái niệm trường đại học phi lợi nhuận (nhưng không phải là dựa vào ngân sách nhà nước, không thu học phí đối với toàn bộ sinh viên) sẽ vẫn là một khái niệm cần có thời gian để xã hội và giới doanh nhân thử thách, tìm hiểu.

Tôi nghĩ đến nay cũng không phải quá khó khăn vì trong giới doanh nhân có rất nhiều người có con cái hoặc anh chị em đã và đang trải nghiệm hình thức giáo dục này ở Mỹ. Tôi tin rằng họ hiểu, nhưng vấn đề chính là liệu họ có được thuyết phục rằng các nguyên tắc về quản trị sẽ được tuân thủ theo đúng tinh thần của một đại học phi lợi nhuận hay không. 


HỖ TRỢ BAN ĐẦU Trong thời kỳ đầu hoạt động, đại học Fulbright sẽ nhận được khoản tài trợ ban đầu khoảng 20-25 triệu USD từ chính phủ Mỹ, thực chất là khoản nợ cũ trước 1975 mà chính phủ Việt Nam đang trả hằng năm cho Mỹ. Khoản tài trợ này đang chờ Quốc hội Mỹ thông qua, sẽ là nguồn vốn ban đầu cho đại học Fulbright.


Forbes Việt Nam: Các nhà hảo tâm có đóng góp lớn cho trường sẽ đóng vai trò như thế nào, và có ảnh hưởng như thế nào tới hoạt động của trường? Ví dụ như một doanh nhân Việt Nam quyết định hiến tài sản trị giá khoảng 10 triệu USD cho trường, thì ông ấy được gì?

ĐÀM BÍCH THỦY:  Các nhà hảo tâm sẽ đóng một vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của trường thông qua những đóng góp tài chính để trường có thể thực hiện được sứ mệnh của mình. Họ có thể tham gia hội đồng tín thác, tham gia hội đồng trường để cùng hoạch định hướng phát triển của trường cũng như giám sát hệ thống quản trị. Họ cũng là những tác nhân xúc tác trong việc kêu gọi các nhà hảo tâm khác tiếp tục đóng góp cho nguồn tài chính của trường, khi bản thân họ đã được chứng kiến những đồng tiền của mình được sử dụng thế nào.

Đối với việc ghi nhận đóng góp của các nhà hảo tâm, có nhiều hình thức họ có thể chọn lựa, thí dụ như tham gia vào hội đồng trường, hội đồng cố vấn, những khoản học bổng mang tên họ, những phòng học, thư viện mang tên họ hoặc gia đình họ, những khoản tài trợ nghiên cứu hoặc một biên chế giảng dạy. (academic chair). Cũng có những nhà hảo tâm chọn một cách lặng lẽ hơn: tên của họ được ghi trên một tấm biển đặt trang trọng trong khuôn viên nhà trường.

Forbes Việt Nam: TUIV sẽ có vai trò như thế nào đối với hoạt động của trường?

ĐÀM BÍCH THỦY: Hội đồng này được thành lập theo điều luật 501 (c) 3 của Mỹ, dành cho những tổ chức phi lợi nhuận. Hội đồng sẽ đóng vai trò huy động tài chính và giám sát việc thực hiện các nguyên tắc quản trị của trường. Trong thời gian đầu, TUIV cũng đóng vai trò tìm kiếm nhân sự cho trường, nhưng một khi đại học Fulbright đi vào hoạt động thì nhiệm vụ này cũng sẽ được chuyển dần cho hội đồng trường và TUIV quay trở lại vai trò giám sát. 

Forbes Việt Nam: Theo quan điểm  của bà, thách thức lớn nhất của đại học Fulbright trong giai đoạn đầu là gì?

ĐÀM BÍCH THỦY: Theo tôi, khó khăn lớn nhất của đại học Fulbright trong giai đoạn đầu là gây dựng niềm tin. Tôi biết có nhiều băn khoăn, nghi ngờ về mô hình này, nhưng tôi nghĩ một khi mọi người tin rằng trường được xây dựng theo những chuẩn mực và nguyên tắc nghiêm túc, sẽ có rất nhiều doanh nhân sẵn sàng ký cheque. 

(*) Tạp chí Forbes Việt Nam số 16, tháng 9.2014

Đọc thêm >>>
[Infographics] Bức tranh giáo dục VN: Chi bao nhiêu, học gì, học ở đâu
Quỹ Navis mua lại công ty giáo dục của gia đình ông Đặng Văn Thành
Thách thức đổi mới giáo dục
Giáo dục khai phóng lót đường đến tương lai giáo dục 4.0
Vingroup đầu tư vào giáo dục đại học
Giáo dục STEAM cung cấp những kỹ năng sáng tạo cho tương lai