Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 1
Năm 2019, Nadfoods đầu tư công nghệ 4.0 vào hệ thống quản trị điều hành và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và chuỗi giá trị nông nghiệp.
Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 2
Các dây chuyền công nghệ hiện đại trong nhà máy 1.780 tỉ đồng của Lavifoods tại Tây Ninh.
Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 3
Các dây chuyền công nghệ hiện đại trong nhà máy 1.780 tỉ đồng của Lavifoods tại Tây Ninh.
Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 4
Các dây chuyền công nghệ hiện đại trong nhà máy 1.780 tỉ đồng của Lavifoods tại Tây Ninh.
Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 5
Các dây chuyền công nghệ hiện đại trong nhà máy 1.780 tỉ đồng của Lavifoods tại Tây Ninh.
Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 6

 

Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 7

uối tháng 2.2019, các chính khách tham dự hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên tổ chức tại Hà Nội được tiếp đãi một loại nước ép trái cây tự nhiên có tên We Love. Sản phẩm này do một công ty trong nước sản xuất, không có chất bảo quản, không đường và chất tạo màu. Để có mặt ở sự kiện đặc biệt này, We Love phải vượt qua các tiêu chuẩn khắt khe về sản phẩm. Ông Phạm Ngô Quốc Thắng, chủ tịch kiêm CEO công ty cổ phần Lavifood chia sẻ, họ đưa We Love vào hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên nhằm giới thiệu một sản phẩm nông nghiệp thú vị của Việt Nam đến với thế giới.

We Love được sản xuất trong nhà máy chế biến công suất 60 ngàn tấn thành phẩm mỗi năm do Lavifood đầu tư 1.780 tỉ đồng. Đây là nhà máy chế biến sâu dành cho rau củ quả, trái cây thuộc tốp hiện đại nhất Việt Nam hiện nay. Kim ngạch xuất khẩu rau củ quả, trái cây của Việt Nam trong năm 2018 đạt trên bốn tỉ đô la Mỹ, có mặt tại 60 quốc gia, chiếm 1% thị phần thị trường trái cây thế giới, theo bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam. Tuy nhiên, phần lớn rau củ quả xuất khẩu hiện nay chưa có công nghệ bảo quản tốt. Nếu có bảo quản, chế biến, ước tính tỉ lệ đủ tiêu chuẩn xuất khẩu có thể lên đến 70 - 80% và có thể giữ được lâu hơn, trong khi chất lượng vẫn đảm bảo.

“Nông sản Việt Nam là lĩnh vực có thế mạnh, nhưng bao năm qua vẫn đang tìm lối ra, vẫn không tránh khỏi sự loay hoay được mùa mất giá, được giá mất mùa,” thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu như vậy tại buổi khánh thành nhà máy chế biến trái cây của Lavifood hồi tháng 1.2019. Khoảng 150 nhà máy chế biến rau củ quả hiện nay có khả năng chế biến khoảng một triệu tấn, chiếm 3,8% sản lượng rau củ quả, theo thống kê của bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Bài toán nông nghiệp nhiều năm của Việt Nam loay hoay quanh câu chuyện con gà và quả trứng. Ông Thắng chia sẻ: “Mô hình lý thuyết là trồng cây, hái trái rồi đưa về nơi chế biến. Có vùng trồng rồi mới làm nhà máy. Do nhu cầu thực tiễn công ty chấp nhận làm nhà máy rồi mới trồng.” Vì sao Lavifood lại làm ngược như vậy?

Ông Thắng lý giải, trong quá khứ từng có một số công ty ký hợp đồng với nông dân, nhưng khi thu hoạch công ty không mua hoặc mua với giá rẻ, nên nông dân bị lỗ. Để nông dân tin, theo ông Thắng, phải xây nhà máy “cho họ nhìn thấy, mời họ vào”, sau đó “vùng trồng mới đi theo sau”. Ông Thắng kết luận: “Có nhà máy bài bản nghĩa là chúng ta sẽ ở đó cùng với nông dân 50 năm”.

Nhà máy của Lavifood thuộc loại đầu tiên ở Việt Nam đạt chuẩn Lead Silver của Mỹ, tiêu chuẩn về việc sử dụng và tận dụng hiệu quả nước, năng lượng và giảm phát khí thải. Các dây chuyền sản xuất bên trong nhà máy thuộc loại tiên tiến như công nghệ chần trụng rau củ của Hoa Kỳ tạo ra sản phẩm sử dụng ngay lập tức mà không cần qua chế biến, dây chuyền làm lạnh nhanh trái cây chưa tới 100 giây của Hoa Kỳ, công nghệ xử lý trái cây tươi VHT của Nhật Bản sử dụng nhiệt hơi nước để xử lý rau củ quả, trái cây bằng cách thay đổi nhiệt độ đột ngột diệt nhanh các loại ấu trùng không cần dùng hóa chất... Theo ông Thắng, 20% sản phẩm của nhà máy là rau củ quả, trái cây tươi sơ chế, 20% sản phẩm đông lạnh, 5% sản phẩm sấy, sản phẩm cô đặc 20% và còn lại 35% nước ép trái cây. We Love là một trong những sản phẩm nước ép trái cây được sản xuất trên dây chuyền đóng chai sử dụng công nghệ HPP (high pressure processing) của hãng Avure, Hoa Kỳ, công nghệ lần đầu có mặt tại Việt Nam và là nhà máy thứ tư trên thế giới, giúp tiêu diệt hoàn toàn vi sinh bằng áp suất nước mà không làm mất đi các chất vitamin, hương vị và kết cấu của sản phẩm, theo ông Đinh Hùng Dũng, phó tổng giám đốc Lavifood.

Mặt hàng rau củ quả có đặc thù dễ bị hư hỏng. Nhìn thấy cơ hội có thể gia tăng giá trị cho trái cây Việt Nam, một số doanh nghiệp như Lavifood, Đồng Giao, Nafoods… gần đây đã đẩy mạnh đầu tư vào mảng chế biến và tạo ra các sản phẩm thuần Việt. Tuy vậy, số lượng nhà máy chế biến hiện có là một con số còn rất khiêm tốn so với tiềm năng và việc đầu tư nhà máy chỉ tối đa hiệu quả khi đi kèm nó là việc cải thiện các mắt xích khác trong chuỗi giá trị trái cây.

Xuất khẩu nông sản: Thiết lập mắt xích mới - ảnh 8

 

Việc đầu tư nhà máy chế biến công nghệ hiện đại nhất đồng thời giúp Lavifood giải quyết bài toán thị trường, tiếp cận những khách hàng lớn có hợp đồng dài hơi: “Thị trường mới quyết định trồng loại cây nào”. Theo tiết lộ của ông Thắng, ban đầu, Lavifood dự kiến đầu tư 700 tỉ đồng mở rộng nhà máy đông lạnh trái cây đầu tiên. Tuy nhiên, nhà máy mới đội vốn đầu tư lên gấp 2,5 lần. Nguyên nhân bởi công ty quyết định thay đổi hoàn toàn công nghệ chế biến mới nhất. Lý do, theo ông Thắng, muốn bán sản phẩm cho khách hàng quốc tế “công nghệ phải ngang bằng với họ.” Những công nghệ mới này ngân hàng chỉ cho vay 60%, tỉ lệ thấp so với các dự án nhà máy khác có thể đến 70 - 80%.

Tương tự Lavifood, một số doanh nghiệp gần đây chủ động đẩy mạnh mắt xích chế biến trong chuỗi giá trị trái cây như công ty cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao ở Ninh Bình, công ty cổ phần Nafoods ở Nghệ An. Năm ngoái, Đồng Giao, công ty hơn 64 năm kinh nghiệm trong ngành và có thế mạnh xuất khẩu nông sản đi Nhật Bản, khởi công dự án nhà máy chế biến rau quả tại tỉnh Gia Lai công suất 30 ngàn tấn/năm gồm nước quả cô đặc, rau quả đông lạnh và đồ hộp. Đồng Giao đã sản xuất gần 4.000 héc ta chanh dây và chuối theo mô hình cánh đồng mẫu lớn tại Gia Lai, ngoài 4.000 héc ta công ty đang quản lý tại Ninh Bình. Doanh thu năm 2018 của Đồng Giao đạt 1.900 tỉ đồng, trong đó 77,8% là xuất khẩu.

NĂM 2018, NAFOODS KHÁNH THÀNH tổ hợp sản xuất và chế biến hoa quả xuất khẩu mới công suất 7.000 tấn sản phẩm nước ép cô đặc/năm và hai tấn sản phẩm rau củ quả đông lạnh/giờ tại Long An. Không chỉ tập trung đầu tư vào nhà máy, Nafoods mà còn chú trọng đến việc nghiên cứu cây giống sạch bệnh, chất lượng cao cùng các sản phẩm vật tư nông nghiệp chuyên biệt cho từng loại cây. Nafoods đang theo đuổi chiến lược bao tiêu vùng nguyên liệu, cam kết thu mua toàn bộ sản lượng với một mức giá cố định. Năm ngoái, công ty ký kết các thỏa thuận hợp tác với các lãnh đạo địa phương phát triển thêm 60 ngàn hecta vùng nguyên liệu hữu cơ: dừa organic tại tỉnh Bến Tre, thanh long tại Bình Thuận, cây ăn quả tại Nghệ An, Tây Ninh. Sắp tới, do nhu cầu thị trường tăng, đến hết quý 1.2019, công ty sẽ tiếp tục ký thêm 10 ngàn héc ta thanh long đỏ và chanh chua tại Long An và 10 ngàn héc ta cây ăn quả tại Lâm Đồng.

Báo cáo của cục Trồng trọt, thuộc bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sản lượng của 150 nhà máy chế biến trên cả nước chiếm 3,8% nguồn nguyên liệu, nhưng nhiều nhà máy hoạt động cầm chừng. Công suất thực tế của 71 nhà máy chế biến ở miền Nam chỉ đạt khoảng 50% công suất thiết kế. Lý do là thiếu nguyên liệu, mặc dù việc giải cứu và đổ bỏ trái cây diễn ra thường xuyên. Nguyên nhân đến từ việc chưa gặp nhau giữa nông dân, doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, chủ tịch công ty Nafoodschia sẻ: “Để cung cấp các sản phẩm tự nhiên, an toàn, thân thiện môi trường, doanh nghiệp cần phải đặt trong vị thế đồng hành, hỗ trợ người nông dân, đặc biệt trong việc đạt được các chứng chỉ, tiêu chuẩn quốc tế cho từng vùng trồng, từ đó đảm bảo đưa nông sản Việt Nam đến được những thị trường khó tính nhất”.

Công ty Lavifood đang bao tiêu 3.500 héc ta vùng trồng tại hai tỉnh Tây Ninh và Long An. Ông Thắng tính toán, nhà máy mới có thể nâng giá trị nông sản từ giá trị trung bình trên mỗi mét vuông đất tăng gần 14 lần từ 0,26 đô la Mỹ/m2 lên 3,6 đô la Mỹ/m2. Ngoài ra, khi bao tiêu số lượng lớn, Lavifood có thể đàm phán mua giá gốc giống, phân bón… cung cấp cho nông dân, giúp tiết kiệm khoảng 10 - 15% chi phí.

Năm 2018, xuất khẩu rau củ quả Việt Nam đã vượt qua xuất khẩu lúa gạo, mặt hàng lương thực truyền thống. Đây là một phần kết quả từ chương trình tái cơ cấu nông nghiệp sang mặt hàng nông sản có giá trị kinh tế cao hơn. Ông Thắng tin rằng, sự kết hợp giữa công nghệ chế biến hiện đại của thế giới và rau củ quả, trái cây đặc sản của Việt Nam sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các công ty Việt Nam tiếp cận thị trường tiêu dùng trên thế giới. Cách thức của Lavifood cũng như hầu hết công ty khác hiện tại là thiết lập mắt xích chế biến rau củ quả để bước đầu gia công cho những tên tuổi thực phẩm thế giới với chất lượng tốt và giá thành thấp. Sau đó, họ phát triển sản phẩm thương hiệu riêng. “Ban đầu chúng ta tuân thủ, đáp ứng nhu cầu khách hàng. Sau này, chúng ta cung ứng sản phẩm. Đó là tư duy mới," ông Thắng nhìn nhận.

*Tựa theo bản in: Thiết lập mắt xích mới, tạp chí Forbes Việt Nam số 71 tháng 04.2019.

 Đọc thêm >>>
Chanh Việt: Đi cùng nhà khoa học

Toàn cảnh thị trường: Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam lớn hay nhỏ?

Phan Minh Thông: Tìm lối đi riêng cho cà phê
Làm khác trong nông nghiệp
CEO Ngô Văn Tụ: Người đưa VinaSoy đi lên từ bờ vực
Người trồng hoa ở Đà Lạt Hasfarm: Hoa từ trái tim Việt
CEO Trương Thị Lệ Khanh: “Nữ hoàng” cá tra
Chủ tịch SSI Nguyễn Duy Hưng: Nhà đầu tư khôn ngoan