NĂM 2019 TRỞ THÀNH NĂM ĐÁNG NHỚ với các cổ đông của ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank). Sau 10 năm có mặt trên sàn chứng khoán, nhà băng này ghi nhận kỷ lục 14.605 tỉ đồng lợi nhuận sau thuế trong năm 2018. Mức lợi nhuận cao nhất trong lịch sử, đưa ngân hàng vượt qua ngôi sao sáng Vinamilk, trở thành nhà quán quân lợi nhuận trên thị trường chứng khoán.

Vị trí số một của Vietcombank trở nên thuyết phục hơn khi vượt qua tổng lợi nhuận cộng gộp của VietinBank và BIDV, hai ngân hàng lớn từng cạnh tranh, so kè với nhà băng này trong suốt thời gian dài trước đây. Ngân hàng bảy lần liên tiếp có tên trong danh sách “50 công ty niêm yết tốt nhất” của Forbes Việt Nam tiếp tục ghi nhận lợi nhuận hợp nhất sau thuế sáu tháng đầu năm 2019 đạt 9.068 tỉ đồng. Con số này tương đương lợi nhuận ngân hàng thực hiện trong năm 2017, gấp đôi lợi nhuận của Techcombank, ngân hàng xếp kế tiếp.

Trên sàn chứng khoán, cổ phiếu VCB vươn lên đỉnh cao nhất trong lịch sử đưa giá trị vốn hóa ngân hàng chạm mốc 13 tỉ USD vào trung tuần tháng 9.2019. Cổ phiếu nhà băng này trở thành một trong các blue-chip sinh lời tốt nhất cho giới đầu tư trong ba năm qua.

“Vietcombank chính thức khẳng định vị thế ngân hàng dẫn đầu với quy mô lợi nhuận lớn nhất và chất lượng hoạt động tốt nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Vietcombank là ngân hàng đầu tiên có lợi nhuận vượt mốc 10 ngàn tỉ đồng và tỷ lệ nợ xấu thực chất thấp nhất trong số các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn,” ông Nghiêm Xuân Thành, chủ tịch ngân hàng chia sẻ.

Nhà băng có mặt trong danh sách Global 2000 năm 2019 của Forbes vừa vạch ra kế hoạch chinh phục cột mốc lợi nhuận hai tỉ đô la Mỹ, điều chưa có trong tầm dự tính của doanh nghiệp Việt nào cho đến khi Vietcombank công bố công khai. Câu hỏi đặt ra, nhà băng này dựa vào đâu và làm cách nào đạt được mục tiêu tham vọng này?

Sau 56 năm hoạt động Vietcombank trở thành một trong những doanh nghiệp nhà nước nổi bật nhất, là một trong bốn trụ cột của hệ thống tài chính Việt Nam gồm Agribank, BIDV, VietinBank và Vietcombank. Với hơn 48 tỉ USD tài sản, cuối năm 2018, ngân hàng này xếp thứ tư trong nhóm “tứ trụ” ngân hàng quốc doanh.

Thị phần huy động và cho vay của Vietcombank đứng thứ ba, sau BIDV và VietinBank trong nhóm các ngân hàng niêm yết. Về mạng lưới, với 537 chi nhánh và phòng giao dịch, Vietcombank đứng thứ sáu trong hệ thống, chỉ bằng ½ mạng lưới của VietinBank và bằng ¼ Agribank. Dù vậy, vào trung tuần tháng 9.2019, vốn hóa của ngân hàng đứng thứ hai thị trường chứng khoán, sau Vingroup với 17 tỉ USD, gấp 3,8 VietinBank, gấp 2,2 lần BIDV.

Tại sao? “Vietcombank là ngân hàng luôn được định giá khá cao so với các ngân hàng khác tại Việt Nam do nằm ở một đẳng cấp khác hẳn,” bà Hoàng Thị Hoa, giám đốc đầu tư của Dragon Capital giải thích.

Vietcombank chưa hẳn dẫn đầu ở một số chỉ tiêu định lượng nhưng nổi bật ở chất lượng tài sản và hiệu quả kinh doanh. Sau đợt phát hành tăng vốn cho Mizuho Bank và GIC, quỹ đầu tư thuộc chính phủ Singapore, mới đây Vietcombank vươn lên dẫn đầu hệ thống về quy mô vốn chủ sở hữu. Vietcombank là một trong hai ngân hàng đầu tiên đạt chuẩn Basel II.

Trong danh sách Global 2000 năm 2019 của Forbes, Vietcombank xếp ở vị trí 1.096, thứ hạng cao nhất tới nay dẫn đầu trong ba ngân hàng Việt Nam có tên.“Vietcombank có chất lượng tài sản vượt trội. Ngân hàng có lợi thế lớn nhờ nguồn vốn giá rẻ nên tính cạnh tranh cao so với các doanh nghiệp cùng ngành,” báo cáo ngành ngân hàng của Đông Á Securities nhận xét.

VỚI THẾ MẠNH VỀ KINH DOANH NGOẠI TỆ, Vietcombank đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thanh toán quốc gia. Năm qua, doanh số thanh toán quốc tế – tài trợ thương mại của Vietcombank đạt 78,3 tỉ USD. Không kể các giao dịch liên ngân hàng, doanh số mua bán ngoại tệ của nhà băng này đạt 46,5 tỉ USD, dịch vụ chuyển tiền kiều hối đạt 2,2 tỉ USD. Các con số nổi bật trong hệ thống tài chính. 

Vietcombank: Khát vọng người dẫn đầu - ảnh 1

Ở nhiều phương diện khác, nhà băng với logo màu xanh lá cây xứng đáng là cánh chim đầu đàn. Họ là nhà phát hành thẻ số một tại Việt  Nam, dẫn đầu về số  số lượng máy POS và thứ hai về số lượng máy ATM. Tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng được các công ty chứng khoán miêu tả “ở mức lý tưởng.” “Chỉ sau hai năm tập trung xử lý nợ xấu, Vietcombank đã trở thành ngân hàng đầu tiên xử lý hết nợ xấu tại VAMC vào năm 2016. Năm 2018, tỉ lệ nợ xấu của Vietcombank giảm xuống dưới mốc 1% từ mức 1,8% năm 2015 – mức thấp nhất trong các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn,” ông Thành khẳng định.

Với uy tín và hiệu quả, Vietcombank trở thành ngân hàng nhà nước đầu tiên được thí điểm cổ phần hóa và niêm yết. Định chế tài chính này cũng là ngân hàng quốc doanh đầu tiên chào bán thành công cổ phần cho đối tác chiến lược nước ngoài.

Vào tháng 8.2019, Forbes Việt Nam công bố “50 thương hiệu dẫn đầu,” thương hiệu Vietcombank được xác định ở mức 246 triệu USD, dẫn đầu nhóm ngành tài chính, ngân hàng, bảo hiểm. Uy tín và thương hiệu giúp nhà băng này sở hữu tập khách hàng lớn bao gồm cả khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.

Năm 2018, tỉ lệ CASA (tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn/tiền gửi khách hàng) của Vietcombank đạt 30,3%, cao thứ hai toàn ngành. Nhưng Bản Việt Securities tính toán Vietcombank sở hữu 17,9% tổng tiền gửi khách hàng bằng ngoại tệ, gần gấp đôi tỷ lệ của MB Bank, ngân hàng dẫn đầu về CASA. Tiền gửi không kỳ hạn có lãi suất tượng trưng, đặc biệt loại ngoại tệ như đô la Mỹ có lãi suất 0%, nên trên lý thuyết ngân hàng có tỉ lệ CASA càng cao đồng nghĩa với việc ngân hàng có lợi thế cạnh tranh về chi phí vốn, hiệu quả kinh doanh cao hơn. “Có thể khẳng định rằng Vietcombank đang dẫn đầu trong ngành ngân hàng Việt Nam về lợi suất tiền gửi thấp,” Bản Việt đánh giá.

Tỷ lệ sinh lời ROE (lợi nhuận/vốn chủ sở hữu) của ngân hàng này năm ngoái đạt 25,49%, thuộc nhóm dẫn đầu thị trường. “Vietcombank là ngân hàng tốt nhất Việt Nam về mọi mặt, nằm trong nhóm ngân hàng nhà nước sở hữu chi phối nhưng khá cạnh tranh về mặt phát triển sản phẩm, dịch vụ khách hàng,” bà Hoa nói.

Dù vậy, Vietcombank cũng chưa phải là một ngân hàng toàn diện về mọi mặt. Hệ thống công nghệ thông tin chưa đáp ứng được nhu cầu với một vài trường hợp mất tiền của khách hàng trên tài khoản mà chưa rõ nguyên nhân.

Với những lợi thế sẵn có tính lịch sử, sở hữu rất nhiều điểm mạnh về công nghệ, hệ thống, quản trị, đặc biệt nhân sự trung, cao cấp hầu hết đào tạo tại nước ngoài, dù Vietcombank cũng vấp phải vấn đề nợ xấu trong cuộc khủng hoảng ngân hàng giai đoạn 2009 – 2013 nhưng mau chóng vượt qua. Thậm chí ngân hàng chấp nhận trích lập dự phòng nợ xấu tỉ lệ 165% tạo đà phát triển cho giai đoạn sau này.

Kết quả năm 2018 lợi nhuận ngân hàng tăng 2,7 lần so với năm 2015. Ông Thành lý giải kết quả này đến từ nhiều yếu tố, từ việc chuyển đổi cơ cấu tăng trưởng từ tăng trưởng dựa trên quy mô sang tăng trưởng về chất lượng, bền vững và hiệu quả đến đổi mới hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản trị, điều hành chuẩn hóa lại mô hình tổ chức trụ sở chính và chi nhánh, và hoàn thiện các sản phẩm, dịch vụ. “Ngân hàng chuyển dịch vào ba trọng tâm kinh doanh là bán lẻ, dịch vụ, đầu tư – kinh doanh vốn đã tạo ra những hiệu quả có tính đột phá bước ngoặt,” ông Thành cho biết.

Vietcombank: Khát vọng người dẫn đầu - ảnh 2

Sức bật của định chế tài chính này vài năm gần đây không nằm ngoài dòng chảy của hệ thống tài chính Việt Nam. Một thay đổi tích cực so với chu kỳ bùng nổ tín dụng trước đây là nhu cầu tín dụng hiện nay đến từ cá nhân và các công ty tư nhân, trái ngược với giai đoạn trước đó rất lớn tín dụng được bơm cho ngành bất động sản và các doanh nghiệp nhà nước.

Theo thống kê của VNDirect Securities, giai đoạn 2013-2018, quy mô tín dụng thuộc nhóm doanh nghiệp nhà nước giảm bốn lần trong khi quy mô khối khách hàng cá nhân tăng gấp đôi (biểu đồ). Công ty chứng khoán này tính toán tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đạt 130%, tương đương với Thái Lan (128%) hay Malaysia (139%). Trong khi đó tỷ lệ thâm nhập của tín dụng vào hộ gia đình ở Việt Nam đạt khoảng 48% GDP, thấp hơn so với hai quốc gia trên với tỷ lệ lần lượt 78% và 82%.

Điều này đồng nghĩa với dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Năm năm qua, làn sóng chuyển dịch tín dụng sang lĩnh vực bán lẻ đã tạo bệ phóng cho nhiều nhà băng tư nhân. VPBank, ngân hàng từng sa sút sau khi thay đổi thành phần cổ đông lớn vào năm 2010, tham gia thị trường cho vay tiêu dùng cách đây năm năm với công ty con FE Credit. “Con gà đẻ trứng vàng” này đưa VPBank đứng thứ năm trong hệ thống về lợi nhuận vào năm 2018.

Một cái tên khác, Techcombank, ngân hàng có tỷ lệ dư nợ cho vay bất động sản cao, sở hữu hệ sinh thái kinh doanh gắn với nhiều tập đoàn tư nhân lớn, năm qua vượt qua BIDV và VietinBank vươn lên đứng thứ hai hệ thống về lợi nhuận. VNDirect đánh giá Vietcombank có tập khách hàng và mạng lưới rộng  có vị thế tốt hơn để nắm bắt cơ hội trong mảng cho vay bán lẻ. Trong khi công ty Chứng khoán Bản Việt đưa dự báo ngân hàng này còn nhiều dư địa phát triền với các hoạt động cho vay các mảng tiềm năng như mua nhà, cho vay mua xe ô tô…

Để xác lập vị thế hiện tại, Vietcombank trải qua hơn năm thập kỷ xây dựng, phát triển. Tiền thân của ngân hàng là sở Quản lý Ngoại hối trực thuộc ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Chính thức thành lập và đi vào hoạt động năm 1963, trong giai đoạn chiến tranh, ngân hàng đảm đương nhiệm vụ lịch sử trở thành ngân hàng thương mại đối ngoại duy nhất tại Việt Nam tiếp nhận nguồn viện trợ từ nước ngoài, hỗ trợ chi viện tài chính cho chiến trường miền Nam, đồng thời góp phần xây dựng và phát triển kinh tế miền Bắc.

Từ sự tái cơ cấu của hệ thống tài chính Việt Nam, năm 1990, Vietcombank trở thành ngân hàng thương mại quốc doanh duy nhất kinh doanh trong lĩnh vực đối ngoại, hoạt động trên thị trường tài chính quốc tế. Vietcombank ghi dấu ấn tham gia cùng cơ quan nhà nước đàm phán xử lý công nợ Việt Nam tại câu lạc bộ Paris và nợ thương mại tại câu lạc bộ London, góp phần đẩy mạnh quan hệ giao thương với quốc tế.

Nhờ vị thế và khả năng nắm bắt cơ hội, giữa thập niên 1990 Vietcombank nổi lên thành ngân hàng uy tín bậc nhất ở Việt Nam, tham gia góp vốn thành lập một số tổ chức tín dụng và cũng tái cơ cấu, hỗ trợ nhân sự và hoạt động nhiều tổ chức tín dụng yếu kém. Lỗ hổng quản lý con người có lúc ngân hàng xuất hiện không mấy tích cực trên báo chí do gắn với một số vụ án kinh tế trọng điểm cuối thập niên 1990 như Minh Phụng – Epco hay Tamexco.

Bước sang thiên niên kỷ mới, Vietcombank đầu tư, hiện đại hóa, nâng cao trình độ công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, trong đó có sự hợp tác với nhiều tên tuổi lớn mở rộng hoạt động kinh doanh: Franklin Templeton (quản lý quỹ), BNP Paribas Cardif (bảo hiểm)… 

Bước đột phá của ngân hàng diễn ra vào năm 2008 khi cổ phần hóa và sau đó một năm niêm yết trên sàn chứng khoán. Sau đó, ngân hàng chào bán thành công 15% cổ phần cho Mizuho, ngân hàng lớn của Nhật Bản, thu về 567 triệu đô la Mỹ. “Giao dịch bán cổ phần chiến lược của Vietcombank trở thành thương vụ M&A lớn nhất khu vực tại thời điểm đó, là minh chứng cho niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào tiềm năng và tương lai phát triển của thị trường tài chính Việt Nam nói chung, của Vietcombank nói riêng,” ông Thành nhớ lại.

Trả lời câu hỏi của Forbes Việt Nam về mục tiêu lợi nhuận đạt 2 tỉ USD vào năm 2025, chủ tịch 50 tuổi của Vietcombank cho biết ngân hàng chuyển dịch trọng tâm kinh doanh vào bốn trụ cột chính là bán lẻ – dịch vụ – kinh doanh vốn – ngân hàng đầu tư. “Nâng tỷ trọng thu nhập từ ngân hàng bán lẻ và dịch vụ là chủ yếu. Động lực cho tăng trưởng chính là chuyển đổi ngân hàng số, đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng, gia tăng trải nghiệm khách hàng.”

Vietcombank: Khát vọng người dẫn đầu - ảnh 3

Vietcombank sở hữu vũ khí gì để thực thi mục tiêu tham vọng? Đầu tiên phải kể đến bancassurance, sự kết hợp giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm. Hiểu đơn giản, ngân hàng sẽ trở thành đại lý phân phối các sản phẩm của một đối tác bảo hiểm cho chính khách hàng của ngân hàng. Với việc bắt tay này, các công ty bảo hiểm sẽ bán được sản phẩm tới đúng đối tượng tiềm năng – người có thu nhập và tiền nhàn rỗi gửi ngân hàng, còn ngân hàng thu được phí và hoa hồng từ các hợp đồng bảo hiểm.

Ba năm qua, bancassurance là xu hướng nổi bật, gia tăng lợi nhuận đáng kể cho các nhà băng, nổi bật như sự kết hợp VPBank và ACB hợp tác với AIA, Sacombank hợp tác với Dai-ichi Life, Techcombank và Manulife, VIB với Prudential… “Vẫn còn rất nhiều dư địa cho các ngân hàng chưa hợp tác kênh này, trong đó nổi bật có Vietcombank,” báo cáo của Đông Á Securities đánh giá và cho biết ngân hàng này tìm kiếm đối tác phân phối bảo hiểm giá trị ước tính có thể lên đến 1 tỉ USD.

Mặt khác, một số ước tính cho thấy chi phí huy động vốn của Vietcombank chỉ khoảng 3,5- 4% khi tỉ lệ CASA cao bậc nhất hệ thống. Từ lợi thế về thương hiệu, khách hàng và mạng lưới giúp nhà băng này trong tương lai gần có thể bán chéo các sản phẩm. Chẳng hạn, khách hàng vay mua nhà được chào mời mua nội thất, thiết bị điện gia dụng; người mua ô tô được tiếp cận mời mua bảo hiểm xe cơ giới;  mua vé máy bay trực tuyến bằng thẻ tín dụng được chào mời đặt phòng khách sạn, mua bảo hiểm du lịch…

Tại Việt Nam thị trường này vẫn ở giai đoạn sơ khai, sản phẩm chưa đa dạng, tỷ lệ thâm nhập tín dụng vào hộ gia đình hiện ở mức 8%, con số này ở nhóm ASEAN5 (năm nước ASEAN phát triển) là 34,6%, ở Trung Quốc là 21%. Tại đại hội cổ đông mới đây, trước câu hỏi của nhà đầu tư ban lãnh đạo Vietcombank để ngỏ khả năng tham gia mảng tài chính tiêu dùng trong thời gian tới.

Một hướng phát triển rất quan trọng của hệ thống tài chính hiện nay là ngân hàng số. Sự tiến bộ của công nghệ thúc đẩy sự phát triển của các hình thức thanh toán và sản phẩm tài chính dựa trên thiết bị di động và kết nối Internet. Một số thống kê cho thấy một người bình thường có thể chỉ tới điểm giao dịch của ngân hàng vài lần trong năm nhưng mỗi này có thể kiểm tra tin nhắn, vào mạng xã hội...  vài chục lần qua thiết bị cầm tay.

Sự thay đổi thói quen kéo theo sự thay đổi sản phẩm tài chính, dễ quan sát nhất với thiết bị di động có thể thực hiện nhiều dịch vụ thao tác thanh toán, chuyển khoản, quét mã QR... thay vì phải tới ngân hàng hoặc sử dụng thẻ nhựa vật lý. Lãnh đạo Vietcombank cho biết “hướng đến mục tiêu trở thành ngân hàng đứng đầu về chuyển đổi số.”

Ngân hàng này đã và đang mở rộng hợp tác với các công ty fintech để nghiên cứu và đưa ra thị trường các tiện ích thanh toán mới: “Trong thời gian ngắn tới đây Vietcombank cũng sẽ cho ra đời sản phẩm hệ sinh thái trên thiết bị di động (Mobile Ecosystem) và hi vọng sẽ mang đến nhiều sự trải nghiệm mới đa dạng cho khách hàng, sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị, mô hình kinh doanh nhằm số hóa ngân hàng.”

Tại lễ kỷ niệm 55 năm thành lập Vietcombank, thống đốc ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng, thay mặt chính phủ và ngân hàng Nhà nước nêu định hướng phát triển một số ngân hàng thương mại trụ cột của Việt Nam, trong đó có Vietcombank, trở thành ngân hàng ngang tầm và đủ sức cạnh tranh với các ngân hàng lớn trong khu vực.

Với nền tảng đã có và các bước chuẩn bị, ông Thành khẳng định: “Với nền tảng quan trọng đạt được trong hơn 50 năm và những kết quả đột phá mạnh mẽ trong hoạt động những năm gần đây, chiến lược phát triển của Vietcombank tiếp tục đặt ra những khát vọng mới, chinh phục mục tiêu thách thức hơn, trong đó có mục tiêu lợi nhuận đạt 2 tỉ USD vào năm 2025.”


VỐN HÓA VIETCOMBANK SO VỚI CÁC NGÂN HÀNG LỚN TRONG KHU VỰC

    

Vietcombank: Khát vọng người dẫn đầu - ảnh 4
(*) Bản in theo tạp chí Forbes Việt Nam số 77, tháng 10.2019
 Đọc thêm>>> 

Ngân hàng số - từ đổi mới đến cách mạng
Ngân hàng thời công nghệ
Các nhà phát triển fintech Việt Nam lại kêu trở ngại về rào cản pháp lý
Trí tuệ nhân tạo sẽ tác động mạnh tới ngành dịch vụ tài chính
BIDV dự kiến thu về gần tỉ đô từ cổ đông ngoại