Chọn nước Nga là nơi làm ăn từ thời trai trẻ, ông Trần Quốc Triệu trở thành doanh nhân gốc Việt thành công nhất ở vùng Krasnodar, miền Nam nước Nga. 

Những chiếc xe hơi đắt tiền hiệu Porsche, Lexus… nối đuôi nhau xịch đỗ trước một khu trung tâm thương mại bình dân ở trung tâm thành phố Krasnodar, thủ phủ Krasnodar Krai ở vùng miền Nam nước Nga. Không đợi những anh chàng tài xế người Nga cao to chậm chạp mở cửa, một người đàn ông Việt Nam nhỏ bé, áo trắng bỏ trong quần, cách ăn bận chỉn chu của những công chức Việt, nhảy ra khỏi xe, nhanh nhẹn dẫn đoàn khách tham quan vào khu chợ bán hàng quần áo, mỹ phẩm, tạp hóa hao hao giống những khu thương mại mang tên Saigon Square ở TP.HCM.

Ngay bên cạnh khu chợ có mái vòm cũ là một công trường xây dựng đang trong quá trình làm móng. Đây là khu trung tâm thương mại mới đang được xây dựng, hứa hẹn trở thành tổng hành dinh, văn phòng cho thuê và khu trung tâm thương mại mà ông chủ là một người Việt Nam đã có quốc tịch Nga, ông Trần Quốc Triệu.

Trần Quốc Triệu: Ông chủ Việt ở vùng Krasnodar  - ảnh 1

Ông Trần Quốc Triệu tại cửa hàng bán lẻ đầu tiên mà ông sở hữu ở thành phố Krasnodar. 

“Anh Triệu là niềm tự hào của người Việt Nam ở vùng Krasnodar,” ông Nguyễn Thanh Sơn, đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Nga, giới thiệu về ông Triệu với một đoàn khách từ Việt Nam bằng ngôn ngữ của một nhà ngoại giao, rồi nhanh chóng khiến cho người được khen bớt bối rối bằng một câu đùa rất Việt Nam: “Lẽ ra anh ấy phải tên là Tỷ mới đúng.”

Dáng thấp bé, da ngăm đen, vẻ hơi lì lợm của những người có tổ chất lãnh đạo, nhìn thoáng qua ít người có thể đoán được ở tuổi 42, ông Triệu, cũng là chủ tịch hội doanh nhân người Việt ở vùng Krasnodar, đang sở hữu cơ ngơi kinh doanh đáng nể sau 20 năm chọn nước Nga làm nơi lập nghiệp.

Doanh nhân quê ở Nam Định này đang nắm trong tay một hệ thống kinh doanh thương mại khoảng 200 cửa hàng bán lẻ, một nhà máy may có quy mô hơn 1.000 công nhân, một công ty xây dựng riêng, một hệ thống các khách sạn, nhà hàng nhỏ… tất cả tập trung ở vùng Krasnodar.

Khoảng hơn 1.000 người Nga và 300 người Việt Nam đang làm việc cho ông Triệu ở đây. Những người Việt ở Nga ước tính tài sản của ông Triệu lên tới trăm triệu đô la Mỹ. Nhưng ông Triệu chối số liệu này, cho rằng mình chưa thấm tháp gì so với nhiều doanh nhân Việt Nam đã từng lập nghiệp ở Nga.

Đại sứ Nguyễn Thanh Sơn cho biết ông Triệu giúp dựng lên uy thế của người Việt ở thành phố Krasnodar, vùng đất đen trù phú nổi tiếng nằm phía Nam nước Nga, vùng đất của “Sông Đông êm đềm.” Những người Việt sang đây sinh sống làm việc đều có giấy tờ hợp pháp, nhờ có vai trò của ông Triệu.  

kể từ khi giá dầu sụt giảm, cộng thêm lệnh cấm vận mà phương Tây áp đặt cho Nga sau sự kiện Crimea và Ukraine, nền kinh tế phụ thuộc vào công nghiệp khai khoáng và dầu mỏ của Nga gặp nhiều khó khăn, đồng rúp sụt giảm giá trị. Nhưng những doanh nhân Việt Nam nhạy bén như ông Triệu lại nắm bắt được cơ hội đó. “Khó khăn của người này có thể là cơ hội của người khác,” ông Triệu nói.


“CƠ HỘI DÀNH CHO TẤT CẢ MỌI NGƯỜI, NHƯNG NGƯỜI NÀO CÓ TẦM NHÌN SÂU HƠN THÌ SẼ THÀNH CÔNG.”

Các cửa hàng của ông Triệu nhắm vào nhu cầu của tầng lớp tiêu dùng bình dân nhất tại Nga: nhu cầu mua sắm các mặt hàng giá rẻ của người Nga, thời gian qua không giảm mà còn tăng lên. Ông Triệu nói: “Bây giờ ở đây đang có cơ hội cho mình phát triển hơn. Thị trường đang tốt cho mình. Cơ hội là dành cho tất cả mọi người, nhưng người nào có tầm nhìn sâu hơn thì sẽ thành công.”

Ông Triệu thuộc thế hệ doanh nhân thứ hai lập nghiệp tại Nga. Thế hệ đầu chủ yếu là những người đi học trong những thập niên cuối 1980, đầu 1990, đa số họ kinh doanh buôn bán, tích lũy vốn và một số đã trở về Việt Nam phát triển mạnh doanh nghiệp, xây dựng những doanh nghiệp hàng đầu trong nước.

Ông Triệu sinh năm 1973 trong một gia đình có tới bảy anh em ở vùng nông thôn Nam Định, thuộc thế hệ sau, những người sang Nga để tìm kế sinh nhai, chứ không phải đi học. Trước khi đặt chân tới nước Nga, ông Triệu, đã có được sự hỗ trợ của các anh trai, những người đã sang Nga làm việc và lập nghiệp trước đó.

Ở Việt Nam có xe máy lượn phố, đi hát karaoke, khi đặt chân tới Nga, chàng thanh niên 22 tuổi, từng theo học tại đại học Kinh tế, bị sốc, vì nước Nga không phải là thiên đường như hình dung của mình.

“Nhìn mọi người như là cửu vạn cho nước Nga, tóc tai bù xù, trời mùa đông lạnh ăn mặc trùm kín, nhìn sợ lắm. Mình thương mọi người. Cứ tưởng ở Nga là sung sướng lắm. Sang đây mới thấy khổ và quyết tâm làm. Quyết tâm cày để giúp mình và đó cũng là cách để giúp mọi người,” ngồi trong khuôn viên khách sạn của mình trên đất Nga sau một bữa sáng với thực đơn là phở gà, ông Triệu kể lại.

“Cày” không phải là đi làm nông nghiệp, thế mạnh của vùng Krasnodar. “Cày” ở đây là buôn bán đủ thứ mặt hàng, từ nhỏ đến lớn, giống như đa số người Việt chọn Nga làm nơi mưu sinh. Triệu bắt đầu bằng những mặt hàng nhỏ như bật lửa, đồng hồ, máy tính, hàng mỹ phẩm rẻ tiền, tới áo da.

Chàng trai trẻ sang tận Trung Quốc mua hàng, hoặc lên “Mat” (cách người Việt gọi Moscow), đánh hàng về bán. Toàn bộ vùng Krasnodar Krai về mua hàng của Triệu: các cửa hàng bán lẻ của người Nga khắp vùng lấy hàng. Triệu mô tả thời gian đó là thời gian rất vất vả, “làm ngày làm đêm.” Thường có mặt ở chợ từ 4h sáng, trong suốt 5 năm đầu tiên, hằng năm Triệu chỉ nghỉ đúng một ngày là ngày 1 Tết Dương lịch.

Ông không có cả thời gian về Việt Nam. Để nói được tiếng Nga, suốt một năm đầu ông vừa làm vừa học tiếng, đến mức “ngồi trong toa let cũng cầm cuốn sách học.” Với quyết tâm và sức chịu đựng như vậy, Triệu cứ tích lũy dần. Từ hai bàn tay trắng, ông mở mang kinh doanh. Không chỉ tích lũy được vốn, trong thời gian ngắn uy tín của Triệu ở vùng vượt trội. “Mình phát triển lên được là nhờ uy tín,” Triệu nói.

Không chỉ quyết tâm làm, Triệu còn không bỏ lỡ một cơ hội nào. “Có 10 cơ hội cũng phải tận dụng 10 cơ hội.” Sau hai năm, ông bắt đầu tích lũy đủ vốn để mở mang việc kinh doanh. Lúc đầu thuê cửa hàng, rồi chọn mua những địa điểm đẹp, xây cửa hàng. Giờ đây ông Triệu sở hữu mặt bằng vài chục cửa hàng bên cạnh các mặt bằng đi thuê.

Trần Quốc Triệu: Ông chủ Việt ở vùng Krasnodar  - ảnh 2

  Krasnodar, quê hương thứ hai của ông Triệu, là vùng đất nổi tiếng màu mỡ của Nga. 

Năm 2010, ông mở nhà máy may để cung cấp hàng hóa (chủ yếu là quần áo, giày dép) thương hiệu của mình cho hệ thống cửa hàng của chính mình, tạo ra một mô hình kinh doanh chủ động. Khi có nhu cầu xây dựng, mở mang nhà xưởng, khách sạn, nhà hàng… ông quyết định lập công ty xây dựng, đưa người Việt Nam sang làm vì người Việt Nam chịu khó, chăm chỉ và hiệu quả hơn hẳn so với nhân lực người Nga.

Đầu tiên ông đưa một số người Việt Nam sang, sau đó họ lại đưa anh em, bà con, hàng xóm qua… khiến cho cộng đồng người Việt làm việc cho Triệu ở Krasnodar lớn mạnh hẳn lên. “Nga lộn xộn nên đòi hỏi muốn làm ăn thực sự phải có đầu tư sâu, dài hạn. Ví dụ giấy tờ tùy thân của mọi người phải chuẩn, giấy phép kinh doanh đầy đủ, nộp thuế theo pháp luật. Có đội ngũ luật sư nghiên cứu mọi góc cạnh về luật pháp,” ông Triệu chia sẻ.

Năm 2003, ông Triệu cưới vợ là một cô gái người Nga gốc Việt, nên sau này ông cũng nhập tịch, mang hộ chiếu Nga. Ông miêu tả mối quan hệ với chính quyền của ông là “tuyệt vời” vì “mình hỗ trợ họ, đóng góp thuế má, xây dựng làm đẹp cho họ. Mình biết quan hệ ngoại giao, sống biết điều nên chẳng bao giờ gặp khó khăn.”

Nước Nga, cũng như Việt Nam, là nền kinh tế đang thay đổi. Doanh nghiệp lập chiến lược, nhưng thực tế có thể không diễn ra như dự tính. Trước đó, ông Triệu dự định đầu năm 2015 về Việt Nam nhập hàng đưa sang Nga, nhưng cuộc khủng hoảng ở Nga khiến mọi kế hoạch của ông thay đổi. “Nếu mình về VN hoặc ra nước ngoài đặt hàng là chết ngay vì hàng hóa đắt gấp đôi.”

Thay vì nhập hàng hóa bên ngoài, ông nhập vải về tự sản xuất để cung cấp cho thị trường nội địa. Việc kinh doanh ở Nga tốt, năm 2001 đã có lúc ông Triệu đầu tư về Việt Nam, bỏ ra hai triệu đô la Mỹ “tiền tươi”, mở hãng taxi Triệu Quốc Đạt tại Hà Nội. Nhưng hãng taxi không thành công. Ông nhớ lại: “Thấy Việt Nam mình khó khăn quá. Thậm chí cái xe của mình đã cũ người ta còn đổi cái lốp cũ hơn chỉ để lấy 15 nghìn đồng.”Hãng taxi hiện giờ vẫn do một người anh quản lý, “chạy làng nhàng”.

Không chùn bước, năm 2007, ông Triệu lại tiếp tục đầu tư tại Việt Nam với việc mở công ty Công nghệ Việt Nga chuyên máy nạp tiền điện thoại tự động, một công nghệ phổ biến ở Nga. Thời gian này tháng nào ông cũng bay về Việt Nam. Nhưng dự án đầu tư này cũng không thành công. Ông Triệu miêu tả việc kinh doanh ở Việt Nam là “sóng gió.”

Ông muốn về Việt Nam đầu tư nhưng cũng không muốn bỏ bê công việc kinh doanh tại Nga, nơi không chỉ ông, mà cả đại gia đình ông và nhiều người Việt Nam đang trông cậy vào. Nhưng nước Nga vẫn còn nhiều cơ hội, và ông đang cố gắng tận dụng hết cơ hội phát triển ở đây, tạo một cơ sở ổn định trước khi quay về Việt Nam đầu tư. “Việt Nam vẫn là niềm mơ ước của mình,” ông chủ Việt ở vùng Krasnodar nói.

(*) Tạp chí Forbes Việt Nam số 27, tháng 8.2015

Đọc thêm >>>
Johnathan Hạnh Nguyễn: “Ông trùm” hàng hiệu
Ông chủ tập đoàn Việt Úc nâng tầm con tôm Việt
Chủ tịch TMA Solutions: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn