Nghề chăn nuôi bò sữa đem lại thành công cho  nhiều nông dân ở Mộc Châu. Nhưng con đường làm giàu của các “tỉ phú chân đất” khá gian nan. 

Ở tuổi 57, ông Nguyễn Văn Quất hiện là chủ trang trại bò sữa lớn nhất vùng Mộc Châu với số lượng đàn lên tới 150 con, trong đó có gần 60 con cho sữa hằng ngày. Đàn bò này đem lại mỗi ngày khoảng 1.200 lít sữa với doanh thu khoảng 15 triệu đồng và mức lời 5 triệu đồng. Năm trước, đàn bò của ông lên tới 180 con, lượng sữa thu hoạch đạt gần 400 tấn. Cộng cả tiền bán sữa, bán con giống, thức ăn cho bò… ông đạt doanh thu trên 5 tỉ đồng, thu lợi trên 1,3 tỉ đồng.

“Tỉ phú” nuôi bò ở Mộc Châu - ảnh 1

Ông nguyễn Văn Quất - chủ trang trại nuôi bò sữa lớn nhất Mộc Châu.

Nhưng năm ngoái chưa phải là vụ thu hoạch tốt nhất của ông Quất. Các năm trước đó, khi các chi phí thức ăn, con giống… còn rẻ, tỉ suất lợi nhuận lên tới 40%, có năm ông thu lời tới 2 tỉ đồng. Nhưng giờ đây ông đang xoay xở với việc phát triển đàn bò. “Muốn tăng lên vài ba trăm con, thực ra không khó gì cả. Vì mỗi năm, với số bò mẹ hiện có, số lượng bê sinh ra đã vài chục con. Nhưng ở đây, diện tích đất hạn hẹp, nuôi dày đặc quá cũng không tốt. Tôi đang tính thuê đất ở vùng khác, có thể ở các tỉnh lân cận (Điện Biên, Lai Châu…) để phát triển thêm đàn bò ở đó,” ông tiết lộ.

Người đàn ông có gương mặt khắc khổ, luôn lộ vẻ đăm chiêu tính toán này, cũng đang nhắm tới những kế hoạch lớn hơn để giữ ổn định và tăng năng suất cho sữa của đàn bò. Ông mới đầu tư hơn 1 tỉ đồng xây dựng hầm ủ thức ăn mới, và 150 héc ta trồng ngô ở Thái Bình để cung cấp thức ăn, bán cho các hộ gia đình nuôi bò ở Mộc Châu…

Ông cũng đang tìm cách mở rộng diện tích nuôi bò, trồng ngô ở các vùng khác trong tỉnh Sơn La. Tất cả nhằm phát triển quy mô chuồng trại của “vua bò sữa” Mộc Châu.

Quê ở Thái Bình, ông Quất lên Mộc Châu làm công nhân xây dựng từ năm 1975 và từ năm 1990 mới làm việc cho nông trường Mộc Châu (nay là công ty cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu). Ông có sự khởi đầu không hề dễ dàng. Bắt đầu nuôi bò từ năm 2001, nhận khoán nuôi 10 con bò của công ty Giống bò sữa Mộc Châu, nhưng khi đó, do thiếu kinh nghiệm chăn nuôi, cả 10 con đều bị chết.

“Tỉ phú” nuôi bò ở Mộc Châu - ảnh 2

Số bò chết giá trị gần 100 triệu đồng lúc đó là một tài sản rất lớn. Ông vay mượn, nhận giao khoán, làm thêm mãi mới đủ bù đắp, trả nợ cho số bò ban đầu này. Nhưng thất bại đó cũng cho ông nhiều kinh nghiệm sống còn

Ông Phạm Văn Nháng, phó tổng giám đốc công ty Giống bò sữa Mộc Châu nhận xét: “Ông Quất biết tính toán, lo xa… nên những lúc khó khăn như thời tiết xấu làm ngô (một loại thức ăn thường xuyên cho bò) chết hàng loạt, giá thức ăn lên… thì ông ấy vẫn có đủ lượng thức ăn cho bò, giữ được doanh số và lợi nhuận cao.”

Ông Quất có thể được coi là người thành công nhất trong thế hệ nông dân đầu tiên lên nuôi bò sữa ở cao nguyên Mộc Châu từ những năm đầu thập kỷ 1990. Cùng thời với ông, cũng có nhiều hộ nông dân từ các vùng Thái Bình, Nam Định, Hải Dương… lên Mộc Châu lập nghiệp và có nhiều người trong số họ thành công, trở thành những “tỉ phú nuôi bò sữa” dù quy mô không lớn

Tại vùng này, còn có các hộ gia đình ông Lâm Thanh Trân sở hữu đàn bò gần 100 con; ông Phạm Văn Tế, sở hữu đàn bò 85 con… Nhưng ngoại trừ ông Quất còn ý chí mở rộng, phát triển, những “tỉ phú chân đất” khác dường như đã bằng lòng với số vốn hiện có, thậm chí còn giảm bớt lượng bò nuôi, “để nghỉ ngơi tuổi già” như lão nông Phạm Văn Tế thừa nhận.

Mô hình chăn nuôi bò sữa theo kiểu hộ gia đình ở Mộc Châu bắt đầu đi lên từ những năm 1990-1991, khi công ty Giống bò sữa Mộc Châu gặp khó khăn với cách chăn nuôi thời bao cấp không hiệu quả, nên phải mạnh tay giao khoán đàn bò cho một số công nhân chăn nuôi. Cũng giống như chương trình khoán 10 sau này, việc giao khoán bò cho các cá nhân, công ty chỉ phụ trách cung ứng thức ăn, thu mua sữa… nhanh chóng có kết quả tốt.

Khi xuất hiện nhu cầu uống sữa tươi, giá sữa trên thị trường bắt đầu lên cao từ những năm cuối thập kỷ 1990, việc chăn nuôi có lãi, nhiều hộ nông dân đã lao vào nuôi bò sữa, việc giao khoán được thúc đẩy mạnh hơn. Hiện, ngoài 400 hộ được công ty Giống bò sữa Mộc Châu giao khoán, đã có trên 100 hộ khác ở Mộc Châu tuy không được nhận giao khoán cũng đầu tư, mua bò sữa giống, nuôi và bán sữa cho công ty này. Nhiều người trong số “họ còn bỏ tiền đi Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Pháp… học tập kinh nghiệm, mô hình chăn nuôi ở nước ngoài về áp dụng.

Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vang, chủ tịch hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam cho biết, các nghiên cứu từ trước đến nay của bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy, ở Việt Nam, ngoài Đà Lạt, Mộc Châu là một nơi phù hợp nhất cho việc chăn nuôi bò sữa. “Đây là nơi có khí hậu mát mẻ, giảm được các chi phí chống nóng. Ở đây, mô hình hộ nuôi kết hợp với công ty thu mua sữa, đồng thời cung cấp giống, dịch vụ thú y, thức ăn chăn nuôi một cách tập trung, theo tôi là rất phù hợp,” ông Nguyễn Đăng Vang nhận xét.

Tuy nhiên, hạn chế của việc phát triển chăn nuôi bò sữa ở Mộc Châu là diện tích khá hạn hẹp. Và đấy cũng là vấn đề mà những người nông dân muốn phát triển đàn bò hơn nữa phải đối mặt. Theo số liệu của công ty Giống bò sữa Mộc Châu thì toàn khu vực Mộc Châu hiện cũng chỉ mới có 1.000 ha dành cho chăn nuôi bò sữa và số lượng đàn bò mới đạt khoảng 14.500 con. Với diện tích này, cũng khó có sự bùng nổ để cạnh tranh với các vùng chăn nuôi bò sữa quy mô công nghiệp của các công ty lớn như Vinamilk, TH True MILK.

“Tỉ phú” nuôi bò ở Mộc Châu - ảnh 3

 Ông Lâm Thanh Trân mỗi năm thu khoảng 3 tỉ đồng từ tiền bán sữa và bán bê. 

Để thoát khỏi hạn chế đó, công ty Giống bò sữa Mộc Châu đã lập dự án để mở rộng vùng nuôi bò sữa Sơn La lên tới 17 ngàn héc ta với mục tiêu nâng số lượng đàn bò sữa nuôi lên 35 ngàn con vào năm 2020. Gần đây, ở Mộc Châu cũng đã xuất hiện những nhà đầu tư mới, trẻ tuổi, trong đó có cả những sinh viên các trường đại học, về quê đầu tư làm ăn lớn bằng cách mua trang trại, ghép đàn, tăng quy mô chăn nuôi lên nhanh như Phan Doãn Hiệp, Bùi Quang Việt…

Ông Nguyễn Đăng Vang cho rằng, xu hướng ghép trại, mở rộng diện tích chăn nuôi sang các vùng lân cận, ngoài Mộc Châu này là hướng đi đúng, hứa hẹn tạo ra những tỉ phú trẻ mới, giàu có hơn. “Chỉ có thể ghép đàn, tăng đàn, mở rộng diện tích thì việc đầu tư máy móc, hệ thống vắt sữa, cho ăn tự động… mới có lãi, ít nhất với đàn từ 250-300 con trở lên”, chuyên gia này nói. 

(*) Tựa theo bản in: "Tỉ phú" ở Mộc Châu (tạp chí Forbes Việt Nam số 12, tháng 5.2014)

Đọc thêm >>>
CEO Ngô Văn Tụ: Người đưa VinaSoy đi lên từ bờ vực
Ecofarm phát triển dựa vào nông dân
Người trồng hoa ở Đà Lạt Hasfarm: Hoa từ trái tim Việt
CEO Trương Thị Lệ Khanh: “Nữ hoàng” cá tra
CEO Unifarm Mai Hữu Tín: Làm nông công nghệ cao
Chủ tịch SSI Nguyễn Duy Hưng: Nhà đầu tư khôn ngoan
Thái Dương nuôi heo thời công nghệ