Lợi nhuận của doanh nghiệp độc quyền kinh doanh nguồn tài nguyên khí PV Gas tăng gấp ba sau bốn năm cổ phần hóa, đưa giá trị công ty vượt 10 tỉ đô la Mỹ.

Năm 2010, khi PV Gas phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO), nhiều quỹ đầu tư tên tuổi đã quay lưng. Một phần, đợt đấu giá diễn ra vào thời điểm thị trường chứng khoán không mấy thuận lợi. Một phần, nhà nước bán nhỏ giọt 5% cổ phần, không tạo sự hào hứng từ các nhà đầu tư tổ chức. Ít người tin rằng các nhà đầu tư ngược dòng thắng lớn.

Thế nhưng sau ba năm, ông Trầm Bê, phó chủ tịch thường trực ngân hàng Phương Nam, nhà đầu tư lớn nhất tham gia đợt IPO, chốt lời thu về gấp đôi số vốn bỏ ra ban đầu. Còn quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam Vietfund hiện vẫn còn nắm giữ cổ phiếu, hài lòng với khoản đầu tư tăng lên gấp bốn lần, chưa tính cổ tức tiền mặt nhận về hằng năm.

PV Gas, doanh nghiệp 10 tỉ đô  - ảnh 1

Tổng giám đốc Đỗ Khang Ninh ví doanh nghiệp do ông điều hành như công ty lái taxi, hưởng cước vận chuyển là chính. 

Với 65.600 tỉ đồng doanh thu và 12.600 tỉ đồng lợi nhuận sau thuế năm 2013, sau bốn năm chuyển đổi mô hình, doanh thu PV Gas tăng gấp rưỡi, còn lợi nhuận tăng gấp ba. Cổ phiếu mang mã GAS của PV Gas liên tục phá đỉnh sau khi niêm yết. “Khi mình thành công ty cổ phần có thêm hội đồng quản trị. Trước giờ chỉ có ban tổng giám đốc, giờ có cấp cao hơn, có phân cấp, có sự giám sát chặt chẽ, hiệu quả hơn,” ông Đỗ Khang Ninh, tổng giám đốc PV Gas nói trong buổi trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam.

Ngoài cán bộ phụ trách báo chí, ông Ninh triệu tập thêm ba cộng sự tham gia buổi phỏng vấn. Tới phòng họp với xấp tài liệu dày trên tay, họ khá kiệm lời, hầu như chỉ bổ sung thông tin theo câu hỏi từ cấp trên.

Hiện tại, PV Gas là nhà quán quân trên thị trường chứng khoán xét trên nhiều phương diện. Vốn điều lệ 18.950 tỉ đồng, PV Gas quản lý tổng tài sản hơn 50.000 tỉ đồng. Công ty có trong tay hơn 20.000 tỉ đồng tiền mặt vào cuối quý 2.2014. Giữa tháng 9.2014 giá trị vốn hóa của PV Gas trên 10 tỉ USD, chiếm 20% tổng giá trị vốn hóa cả hai sàn chứng khoán, gấp đôi doanh nghiệp đứng kế tiếp là Vinamilk.

Sở hữu hai nhà máy xử lý khí và quản lý, vận hành hệ thống đường ống dẫn khí có độ dài xấp xỉ khoảng cách Hà Nội - TP.HCM, hoạt động chính của PV Gas là thu gom, vận chuyển, chế biến, dự trữ và phân phối sản phẩm khí. Mảng kinh doanh khí thiên nhiên và khí hóa lỏng (LPG) đóng góp 90% trong doanh thu 3 tỉ USD hằng năm của công ty. Bốn năm sau khi IPO, nhà nước nắm giữ gần 97% vốn điều lệ tại công ty khí. Là công ty cổ phần “xanh vỏ đỏ lòng,” hội đồng quản trị PV Gas gồm năm người, đều đại diện vốn cho tập đoàn Dầu khí, không có thành viên độc lập.

Kể từ khi niêm yết, nhà đầu tư ngoại, đa phần là nhà đầu tư tổ chức không ngừng mua ròng cổ phiếu PV Gas. Cổ đông bên ngoài với 3% cổ phần có thể tác động đến PV Gas không? “Đại hội cổ đông người ta cũng đã hỏi nhiều. Tôi đã báo cáo cái này lên tập đoàn. Tập đoàn đang hỏi ý kiến của bộ Tài chính. Bộ Tài chính chưa trả lời. Vì vậy, tập đoàn chưa triển khai,” ông Ninh giải thích. Lãnh đạo PV Gas lo ngại sau này cổ đông bên ngoài chiếm tỉ lệ rất nhỏ nhưng khi có đại diện trong hội đồng quản trị có thể quyết định những vấn đề lớn. Hiện tại, những vấn đề liên quan đến tập đoàn, đại diện không được bỏ phiếu.

PV Gas cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều ngành kinh tế quan trọng. 10 nhà máy nhiệt điện ở khu công nghiệp Phú Mỹ, Nhơn Trạch, Cà Mau, tổng công suất 6.000 MW là khách hàng ruột của công ty. Cứ 100 MW điện thương phẩm sản xuất tại Việt Nam thì 40 MW từ nguồn khí do PV Gas cung cấp. Công ty cung ứng toàn bộ nguyên liệu khí đầu vào cho nhà máy Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau nên 100 kg phân ure tiêu thụ ở thị trường nội địa thì có tới 70 kg sản xuất từ nguồn khí do PV Gas cung cấp.

Là công ty duy nhất kinh doanh nguồn tài nguyên khí nhưng PV Gas tránh nhắc đến từ “độc quyền.” Ông Ninh giải thích: “Công ty khí như công ty lái taxi, hưởng cước vận chuyển là chính. Nguồn khí vào càng nhiều thì mình hưởng phí vận chuyển càng tăng. Độc quyền gì đâu?”

“Một trong các lý do chúng tôi không tham gia IPO là Nhà nước chỉ bán đấu giá chút ít cổ phần,” ông Hoàng Kiên, giám đốc quản lý danh mục đầu tư của tập đoàn Dragon Capital nói.

Các nhà máy điện - đạm hiện tiêu thụ 95% sản lượng khí vận chuyển của PV Gas. Giá bán giao động từ 4-8 USD/MMBTU. Tuy có lộ trình tăng giá nhưng mức này có khoảng cách khá xa so với giá 15-18 USD/MMBTU trên thị trường quốc tế. Mức giá bán đa dạng tùy thuộc vào hợp đồng nguồn cung từ các mỏ, hợp đồng với từng người mua theo sự điều tiết của Chính phủ gắn với các mục tiêu kinh tế từng ngành, từng thời kỳ. Phản đối thông tin báo chí bình luận PV Gas được hưởng lợi khi giá khí tăng và rủi ro suy giảm lợi nhuận khi giá khí giảm, ông Ninh nói: “Giá bán tăng, doanh thu tăng, cái ấy nộp hết về nhà nước. Chính phủ chi phối hết đầu vào, sản lượng đầu ra. Sản lượng bán cho ông nào, giá bao nhiêu, Chính phủ quyết hết.”

Nhờ giá cổ phiếu GAS tăng mạnh, nhà nước có thể thu về 1-2 tỉ USD nếu bán bớt 10-20% cổ phần PV Gas cho nhà đầu tư chiến lược thay vì vài trăm triệu đô la Mỹ cách đây vài năm. Nhưng giới phân tích đánh giá khó có nhà đầu tư nào chịu rót khoản tiền lớn như vậy vào doanh nghiệp mà nhà nước kiểm soát mọi hoạt động. Ông Ninh phủ nhận: “Ít hay nhiều cổ phần ngồi trong hội đồng quản trị cũng có tiếng nói. Nhiều nhà đầu tư đã tìm đến công ty, chúng tôi chào đón nhưng nói Chính phủ chưa có chủ trương. Các ông phải làm việc với cấp trên.”


“MẶC DÙ CÒN BỊ CHI PHỐI BỞI NHIỀU YẾU TỐ KHÁC NHƯNG Ở GÓC ĐỘ DOANH NGHIỆP, CÁC CÔNG TY NGÀNH DẦU KHÍ TIẾP CẬN VỚI TRÌNH ĐỘ THẾ GIỚI.” - Hoàng Kiên, Giám đốc quản lý Danh mục đầu tư của Dragon Capital.  

Cụm từ “xin ý kiến tập đoàn Dầu khí”, “Chính phủ chỉ đạo,” được nhắc nhiều lần trong buổi trả lời phỏng vấn. Vậy việc cổ phần hóa PV Gas mang tính hình thức? Ông Ninh không đồng tình và nói: “Cổ phần hóa giúp việc quản trị PV Gas tốt hơn, chuẩn hơn.” Theo lời kể, trở thành công ty cổ phần, PV Gas chịu sự giám sát chặt chẽ từ cổ đông. Báo cáo tài chính hơi sai lệch chút là ra đại hội cổ đông ý kiến ngay, vì vậy PV Gas “phải làm rất chuẩn, kể cả đã có sự giám sát trong đại hội, người ta vẫn chất vấn rất nhiều.”

Môi trường làm việc cũng thay đổi. Trước đây, mỗi năm công ty vẫn dừng khoảng 10 ngày để bảo dưỡng, kiểm tra sửa chữa đường ống dẫn khí nhưng hiện nay có lúc chỉ mất 6 - 7 ngày. “Đường ống Nam Côn Sơn mỗi ngày vận chuyển 22 triệu m3 khí. Vận hành sớm một ngày tiết kiệm được bao nhiêu tiền,” ông Ninh nói. Sau cổ phần hóa mức thu nhập trung bình của nhân viên công ty tăng từ 19,7 triệu đồng/tháng lên 27,9 triệu đồng/ tháng trong năm 2011.

Với mức đóng góp trung bình khoảng 20% tổng giá trị quốc nội (GDP) và 25% ngân sách, dầu khí là ngành quan trọng bậc nhất đối với nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Ngành dầu khí Việt Nam có tên trên bản đồ thế giới khi liên doanh Việt - Xô phát hiện ra dòng dầu công nghiệp tại mỏ Bạch Hổ năm 1984. Ba năm trước đó, dòng khí tự nhiên đầu tiên đã được khai thác công nghiệp tại Thái Bình.

Mãi đến năm 1990, PV Gas mới ra đời và hiện trở thành một trong ba thành viên đóng góp doanh thu lớn nhất cho tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petro Việt Nam), xếp sau tổng công ty Thăm dò và Khai thác dầu khí (PVEP) và tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil). Hoạt động của Petro Việt Nam bao gồm ba mảng thượng, trung và hạ nguồn. Hoạt động thượng nguồn do PVEP và các liên doanh với TNK - BP, ExxonMobil, Gazprom… hằng năm đóng góp khoảng 50% thu nhập cho Petro Việt Nam. Với hệ thống dẫn khí từ ba mỏ Bạch Hổ, Nam Côn Sơn và Malay - Thổ Chu chạy vào đất liền và qua các công ty con như PV Gas South, PV Gas North, PV Gas D, PV Gas hoạt động kinh doanh trung và hạ nguồn.

Năm 2013, doanh thu của Petro Việt Nam đạt 36,3 tỉ USD, tương đương 20,6% GDP Việt Nam. PV Gas mang lại 10% doanh thu và 25% lợi nhuận của tập đoàn. Là thành viên chủ chốt của Petro Việt Nam, hoạt động của PV Gas gắn với các cột mốc đáng nhớ của ngành dầu khí. Năm 1986, dòng dầu đầu tiên được khai thác từ mỏ Bạch Hổ - Cửu Long, tới năm 1995 dòng khí đầu tiên mới được PV Gas đưa vào bờ cung cấp cho khu vực Đông Nam Bộ. Bảy năm sau, dòng khí từ mỏ Nam Côn Sơn tiếp tục được đưa vào bờ và hiện nay chiếm 2/3 sản lượng khí cung cấp hằng năm của PV Gas.

Năm 2007, PV Gas tiếp tục đưa dòng khí đầu tiên từ mỏ Malay - Thổ Chu qua đường ống dẫn khí PM3-46- Cái Đước vào khu vực Tây Nam Bộ, nâng tổng công suất cung ứng lên 11 tỉ m3 khí mỗi năm. “Kinh doanh trong một lĩnh vực có hàng rào gia nhập cao, vấn đề lớn nhất của các doanh nghiệp như PV Gas là vận hành đảm bảo kỹ thuật, không để xảy ra sự cố,” ông Đinh Quang Hoàn, phó tổng giám đốc công ty chứng khoán Bản Việt, đơn vị tư vấn cổ phần hóa và niêm yết cho PV Gas nói.

PV Gas, doanh nghiệp 10 tỉ đô  - ảnh 2

Vốn hóa thị trường lên tới 10 tỉ USD, PV Gas đang là công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thị trường. 

Trong buổi trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam, lãnh đạo PV Gas nhắc đến sự cố tràn dầu trên vịnh Mexico như một bài học lớn về an toàn. PV Gas đã gặp sự cố kỹ thuật nhưng đều trong tầm kiểm soát, trong đó có cả yếu tố may mắn. Năm 2009, đường ống Nam Côn Sơn gặp rò rỉ tại khu vực chuyển tải Long Hải (Bà Rịa - Vũng Tàu). Mang phụ tùng ra thay thế, bộ phận kỹ thuật mới phát hiện dự phòng sai chủng loại. Đặt hàng ở Singapore mất một tháng. “Một tháng dừng, mỗi ngày mất 20 triệu m3, chắc mình đi tù. Ông Đinh La Thăng gọi điện liên tục hỏi: ‘Ông Ninh ơi thế nào rồi?’” tổng giám đốc PV Gas kể tìm được linh kiện thay thế tạm ở chợ trời Sài Gòn sau hai ngày giảm áp đường ống. “Thế mới kinh. Rất là may!” ông Ninh thốt lên.

“Mặc dù còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhưng ở góc độ doanh nghiệp, các công ty ngành dầu khí tiếp cận với trình độ thế giới,” ông Hoàng Kiên, người có thời gian công tác tại Petro Việt Nam trước khi đầu quân cho Dragon Capital nhận xét.

Một thách thức khác của một công ty kỹ thuật như PV Gas là con người. Năm 1998 nhà máy Dinh Cố đi vào hoạt động. PV Gas dự kiến thuê tư vấn nước ngoài trong 5 năm nhưng sau một năm, kỹ sư PV Gas đã làm chủ công nghệ dù những ngày đầu rất áp lực: “Ngày xưa nhà máy mới đưa vào vận hành, buổi đêm nghe chuông điện thoại là chạy. Lúc nào cũng giật mình thon thót, có vấn đề rồi! Khí nó nổ một phát thì thôi, tan tành mây khói không còn gì nữa.”

Sinh năm 1960 tại Hưng Yên, ông Ninh tốt nghiệp thạc sĩ thiết kế đường ống và kho chứa dầu khí tại Liên Xô, trước khi công tác trong ngành dầu khí từ năm 1984. Giống như đa số cán bộ lâu năm tại Petro Việt Nam, lãnh đạo PV Gas giữ niềm tự hào về ngành khi nói: “Báo chí viết tập đoàn Dầu khí có gì đâu, chỉ ra ngoài biển ‘múc’ dầu về mà ăn. Thử ra ngoài giàn mà xem. Để có một giọt dầu cường độ lao động vất vả như thế nào? Đâu cứ đào lên là có?”

Theo thống kê của BP vào năm 2013, trữ lượng dầu mỏ của Việt Nam chiếm 0,3% tổng số trên toàn thế giới, tiềm năng chủ yếu ở bảy bể: Cửu Long, Côn Sơn, Sông Hồng, Malay - Thổ Chu, Phú Khánh, Hoàng Sa và Trường Sa. Năm trong số đó gần bờ đang hoạt động. Hai bể Hoàng Sa và Trường Sa đang được điều tra thăm dò và đánh giá trữ lượng. Riêng khí đốt tự nhiên tại Việt Nam hiện đang được khai thác từ 20 mỏ trong ba lưu vực như Cửu Long, Nam Côn Sơn và Malay - Thổ Chu có trữ lượng khai thác ổn định trong một thập niên tới.

Một trong các nguồn cung mới hứa hẹn với PV Gas là mỏ Cá Voi Xanh có quy mô và tiềm năng ở miền Trung, mới được phát hiện. Đánh giá dự án là một bước tiến mới của Petro Việt Nam, ước lượng việc triển khai mất khoảng 10 năm, ông Ninh nói: “Nguồn khí không phải là vô tận, đến một lúc nào đó sẽ hết. Công ty khí phát triển như thế nào đó là bài toán cần tính ngay từ bây giờ.” 

(*) Tạp chí Forbes Việt Nam số 17, tháng 10.2014

Đọc thêm >>>

Forbes Việt Nam công bố 40 thương hiệu công ty giá trị nhất VN 2018

Nhà nước sẽ thoái bớt vốn PV GAS trong năm 2019

Tập đoàn xăng dầu Việt Nam có chủ tịch mới