MỞ ĐƯỜNG GIA NHẬP CHUỖI

Con đường gia nhập chuỗi giá trị sản xuất của các hãng điện tử toàn cầu bắt đầu bằng thay đổi tư duy, cách quản trị trong doanh nghiệp Việt Nam.

 MINH THIÊN - ẢNH: DANNY BACH

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 1

rụ sở nhà máy công ty cổ phần Công nghiệp Hỗ trợ Minh Nguyên nằm trên trục đường chính của khu Công nghệ cao (quận 9, TP.HCM) đối diện tổ hợp sản xuất điện tử và điện gia dụng hai tỉ đô la Mỹ của tập đoàn Samsung. Đi từ ngoài vào trong, nơi này không giống một nhà máy sản xuất khi không có khói bụi, hơi nóng hay tiếng ồn. Thành lập năm 2015, một năm sau khi nhà máy của Samsung thành lập, năm 2016, Minh Nguyên đưa vào vận hành nhà máy 40 triệu đô la Mỹ, cung ứng các linh kiện nhựa kỹ thuật cao cho vị hàng xóm bên kia đường. Chẳng hạn trong chiếc tivi 42 inch của Samsung sản xuất trong khu Công nghệ cao, phần nhựa đằng sau là linh kiện do Minh Nguyên sản xuất.

Đi cùng với người khổng lồ giúp Minh Nguyên tăng trưởng doanh thu gần gấp đôi trong hai năm đầu. Quan trọng hơn, giữa năm 2018, Minh Nguyên được thừa nhận là đối tác toàn cầu của Samsung, tấm giấy thông hành có giá trị toàn cầu cho phép họ đi cùng và mở nhà máy tại bất cứ quốc gia nào Samsung có cơ sở sản xuất.

Làn sóng đầu tư mạnh mẽ của các tập đoàn điện, điện tử quốc tế như Samsung, LG, Canon, Toshiba… trong vài năm qua biến Việt Nam trở thành công xưởng sản xuất hàng điện tử, viễn thông, mở ra cơ hội cho Minh Nguyên và nhiều doanh nghiệp phụ trợ ở quy mô vừa và nhỏ của Việt Nam tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Năm ngoái, Việt Nam xuất khẩu ra thế giới các sản phẩm điện thoại, điện tử, máy tính đóng mác “made in Vietnam” tổng giá trị gần 100 tỉ đô la Mỹ, theo tổng cục Thống kê. Nằm trong chiến lược mở rộng đầu tư của các tập đoàn và cam kết với chính phủ sở tại, các công ty nước ngoài này nỗ lực tăng tỉ trọng nội địa hóa từ các doanh nghiệp trong nước.

Trong tổng 100 tỉ đô la Mỹ kim ngạch xuất khẩu ngành điện, điện tử, Samsung đóng góp 60 tỉ đô la Mỹ. Sở hữu sáu nhà máy tổng vốn đầu tư hơn 17,3 tỉ đô la Mỹ, trong đó có hai nhà máy sản xuất điện thoại di động lớn nhất của Samsung đặt tại Bắc Ninh và Thái Nguyên và một nhà máy điện tử gia dụng lớn nhất Đông Nam Á đặt tại TP.HCM, tập đoàn Hàn Quốc muốn xây dựng mạng lưới các doanh nghiệp có thể cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu tại chỗ cho họ. Năm 2014, thời điểm thành lập hai nhà máy tại Bắc Ninh và TP.HCM, với tổng vốn đầu tư 8,5 tỉ đô la Mỹ, tỉ lệ nội địa hóa Samsung Việt Nam đạt 36%, theo công bố của Samsung Việt Nam. Công ty không chia sẻ cụ thể tỉ lệ số lượng các doanh nghiệp phụ trợ nước ngoài vào Việt Nam thành lập nhà máy cung ứng.

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 2

“LÀM VIỆC VỚI SAMSUNG ĐÒI HỎI RẤT KHẮT KHE. ĐẦU TIÊN LÀ ĐÒI HỎI MÌNH PHẢI CÓ TƯ DUY CHỊU THAY ĐỔI."

-CHÂU BÁ LONG, CEO MINH NGUYÊN

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 3

Năm 2015, nhà đầu tư đến từ Hàn Quốc làm việc chặt chẽ với Việt Nam thúc đẩy ngành phụ trợ trong nước. “Chúng tôi hi vọng sẽ có nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng của Samsung hơn nữa,” Samsung trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam qua email. Công ty tổ chức các hội thảo công nghiệp hỗ trợ thường niên kết nối các nhà cung ứng Việt Nam tiềm năng và thực hiện các chương trình tư vấn cải tiến doanh nghiệp với sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ Hàn Quốc. Năm 2016, Minh Nguyên là một trong những doanh nghiệp tham gia đợt tư vấn cải tiến lần thứ hai của Samsung tại TP.HCM. Trong ba tháng, Samsung cử hai chuyên gia kỳ cựu về chất lượng và sản xuất đến đào tạo các lãnh đạo và nhân viên kỹ thuật trong nhà máy Minh Nguyên ở “tất cả công đoạn và thao tác,” theo lời ông Châu Bá Long, tổng giám đốc công ty Minh Nguyên. Ông Long cho biết, các chuyên gia Hàn Quốc này không chỉ quan tâm đến sản phẩm mà còn quan tâm đến môi trường làm việc, vì “môi trường làm việc càng tốt thì năng suất làm việc càng hiệu quả.” Đơn cử, họ đào tạo các nhân viên từ những việc rất nhỏ như nhặt rác trên đường đi bỏ vào đúng thùng rác theo phân loại. Sau ba tháng tư vấn, Minh Nguyên có trong tay danh sách các đầu việc cần phải cải tiến. Họ có thời gian để tạo những thay đổi trên thực tế, sau đó, Samsung quay lại kiểm tra các tiêu chí có đạt hay không trước khi xem xét đưa tên Minh Nguyên vào danh sách các nhà cung ứng.

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 4

Ông Châu Bá Long, CEO của công ty Minh Nguyên. Ảnh: Danny Bach.

Sau một năm, 2017, Minh Nguyên trở thành nhà cung ứng cấp 1 các thành phần nhựa kỹ thuật cao đầu tiên cho nhà máy Samsung tại TP.HCM. Họ sản xuất các linh kiện nhựa sau đó lắp thành các mô-đun và chuyển sang cho nhà máy của Samsung lắp ráp thành máy hút bụi, tủ lạnh, tivi… Theo Samsung, số doanh nghiệp Việt Nam đang là nhà phụ trợ cấp 1 tăng từ con số chỉ có bốn doanh nghiệp trong năm 2014 lên 35 doanh nghiệp trong năm ngoái, dự kiến đạt 42 doanh nghiệp vào năm nay. Tính tất cả nhà cung ứng cấp 2, hiện có gần 200 doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia vào chuỗi cung ứng của tập đoàn này. Trả lời phỏng vấn của Forbes Việt Nam, Samsung cho hay, thời kỳ đầu mới tới Việt Nam, các doanh nghiệp Việt chủ yếu cung cấp cho họ về bao bì và in ấn. Hiện nay, đã có doanh nghiệp tham gia vào một số lĩnh vực khác trong chuỗi cung ứng như tự động hóa thiết bị và mạch in.

Một trong những doanh nghiệp Việt Nam tham gia các công đoạn được cho là phức tạp trong chuỗi giá trị toàn cầu là công ty TNHH 4P. Nằm trong khuôn viên nhà máy của LG Việt Nam đặt tại khu công nghiệp Tràng Duệ, Hải Phòng, nhà máy 70 triệu đô la Mỹ của công ty TNHH 4P chuyên sản xuất bảng mạch in điện tử. Trong khi công xưởng 1,5 tỉ đô la Mỹ của LG sản xuất các thiết bị điện tử cung ứng cho các hãng sản xuất ô tô toàn cầu như General Motor, Renault, Honda, Huyndai, BMW… nhà máy 4P sản xuất và lắp ráp bảng mạch điện tử chính cho thiết bị âm thanh sử dụng trong ô tô. Nhà máy được trang bị hệ thống máy móc tự động hóa “theo tiêu chuẩn toàn cầu,” theo lời ông Hoàng Minh Trí, chủ tịch kiêm tổng giám đốc công ty 4P. Hàng trăm kỹ sư của họ được các chuyên gia của LG đào tạo, có kỹ năng vận hành hệ thống máy móc để không xảy ra sai sót, có thể ảnh hưởng tiến độ sản xuất của toàn bộ tổ hợp của LG. 4P là doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên được công nhận là nhà cung ứng cấp 1 của LG tại Việt Nam.

Theo ông Châu Bá Long, một thành viên gia đình sản xuất bao bì nhựa Phước Thành trước khi đầu tư thành lập Minh Nguyên, để trở thành một mắt xích trong chuỗi sản xuất toàn cầu của các công ty lớn trên thế giới, yếu tố đầu tiên là tư duy của lãnh đạo công ty. “Quan trọng mình có tư duy chịu thay đổi hay không,” ông Long nói. Bên cạnh việc công ty sở hữu thiết bị hiện đại, nhân sự giỏi, sản xuất được sản phẩm chất lượng nhưng trong quá trình hợp tác “có đảm bảo giữ được chất lượng đó hay không và khi tăng sản lượng đột biến có làm được hay không” lại là một chuyện khác. Do đó, doanh nghiệp phải có tư duy thay đổi và cải tiến liên tục.

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 5

Ông Huỳnh Văn Đức, CEO của công ty Vinavit. Ảnh: Danny Bach.

Ông Huỳnh Văn Đức, CEO Vinavit, công ty Việt Nam chuyên sản xuất ốc vít, đai ốc, bù loong, thâm niên 20 năm, chia sẻ một điểm yếu của rất nhiều công ty phụ trợ Việt Nam là  “định hướng và sự cam kết”. Vì muốn làm việc với Samsung từ hai năm trước, Vinavit từng bước tự lột xác như xây dựng lại chiến lược kinh doanh, hệ thống, quy trình sản xuất ở bốn nhà máy đặt rải rác trong khu công nghiệp Lê Minh Xuân
(TP.HCM). “Phải làm theo đúng định hướng. Các tập đoàn nước ngoài không chỉ muốn nhận sản phẩm chất lượng mà còn quan tâm sản phẩm được sản xuất trong môi trường thế nào,” ông Đức chia sẻ. Thay đổi không 

chỉ ở mặt chiến lược, mà còn ở những chuyện rất nhỏ như đánh dấu màu sơn các thùng phế phẩm hay lắp hệ thống hút khói trong môi trường làm việc để bảo vệ sức khỏe của công nhân. Ông Đức tiết lộ, chỉ riêng việc thay đổi trật tự các công đoạn sản xuất cho hợp lý theo gợi ý của Samsung đã giúp họ tăng thêm 20% sản lượng. Giữa tháng 4.2019, Vinavit chờ Samsung kiểm tra lần cuối về khả năng họ có thể tham gia chuỗi cung ứng của Samsung. “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là Samsung, mà còn là các doanh nghiệp nước ngoài khác,” ông Đức nói. Vinavit muốn tăng tỉ trọng khách hàng FDI trong cơ cấu doanh thu lên 70% so với mức 50% như hiện tại. Năm ngoái công ty sản xuất ốc vít này có doanh thu tám triệu đô la Mỹ.

Samsung chia sẻ, nguyên tắc mua hàng của hãng dựa trên yếu tố đầu tiên là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, không phân biệt quốc gia. Theo đó, đối tác phải đáp ứng tốt về giá cả, năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, Samsung coi trọng yếu tố về an toàn môi trường, tuân thủ lao động. Trên thực tế, đây là điểm yếu của doanh nghiệp Việt Nam. Ông Nguyễn Minh Mẫn, CEO công ty in Minh Mẫn, đang phụ trợ ngành in nhãn mác cho Midea, Aqua, Toshiba nhận xét: “Nhận xét doanh nghiệp không làm được con ốc mang hàm nghĩa doanh nghiệp không xây dựng được quy trình sản xuất ốc vít có chất lượng đồng đều, cả triệu con như nhau.” Theo ông Mẫn, chỉ cần một linh kiện không đúng chuẩn có thể ảnh hưởng đến sự vận hành của cả dây chuyền sản xuất được tự động hóa ở mức cao.

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 6

"CÁC TẬP ĐOÀN NƯỚC NGOÀI KHÔNG CHỈ MUỐN NHẬN SẢN PHẨM CHẤT LƯỢNG MÀ CÒN QUAN TÂM SẢN PHẨM ĐƯỢC SẢN XUẤT TRONG MÔI TRƯỜNG THẾ NÀO."

- HUỲNH VĂN ĐỨC, CEO VINAVIT

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 7

Cơ hội cho ngành phụ trợ trị giá hàng chục tỉ đô la Mỹ vẫn đang nằm trong tay các công ty nước ngoài. Phần đông là các doanh nghiệp từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia đi cùng các hãng điện tử nước ngoài vào lập pháp nhân và mở nhà máy cung ứng ngay tại Việt Nam. Một trong những điển hình là công ty cổ phần Seoul Metal Việt Nam, trụ sở tại khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Công ty này tiền thân là nhà sản xuất đinh, ốc vít chính xác và các linh kiện điện tử với 100% vốn đầu tư thuộc tập đoàn Seoul Metal Tech (Hàn Quốc). Hiện 60% lượng ốc vít mà hai nhà máy lắp ráp điện thoại di động của Samsung sử dụng là do Seoul Metal cung cấp, tương đương 47% tổng tiêu thụ của cả nước. Phần còn lại do Asia Bold Vina, công ty 100% vốn Hàn Quốc, cung cấp. Ngoài ra, Seoul Metal còn làm cho LG (điện thoại di động), Brother (máy in), Olympus (camera), Sanyo, Panasonic (đồ gia dụng) tổng công suất 2,4 tỉ sản phẩm/năm, doanh thu tăng trưởng kép hằng năm gần 33% trong 5 năm qua, theo công bố của công ty.

Seoul Metal và Asia Bold Vina là hai nhà sản xuất chính trong mảng ốc vít kích thước siêu nhỏ, công nghệ cao. Họ có thể sản xuất, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đặc thù của từng khách hàng trong thời gian ngắn và hoàn toàn chủ động nguồn nguyên vật liệu đầu vào nhờ các đối tác Hàn Quốc tại Việt Nam. 

Mở đường gia nhập chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam - ảnh 8

Do đó, họ có thể cấp mẫu và cung cấp phụ trợ cho khách hàng nhanh chóng. Về mặt công nghệ, Seoul Metal sở hữu dây chuyền sản xuất hiện đại được nhập khẩu từ các nước có công nghệ sản xuất tiên tiến, với tỉ lệ tự động hóa lên đến 80%, quy trình sản xuất đầy đủ, khép kín từ khâu thu mua nguyên liệu tới đóng gói sản phẩm. Chưa kể, họ được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp do sản phẩm thuộc danh mục lĩnh vực đặc biệt ưu đãi đầu tư áp dụng cho doanh nghiệp nước ngoài.

Theo Samsung, tỉ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp nội địa gồm cả doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài, tăng từ 36% lên 59% trong giai đoạn 2014 – 2018. Một số doanh nghiệp Việt tiêu biểu trong chuỗi cung ứng như Việt Hưng, Goldsun, Minh Nguyên, Thanh Long... sau khi trở thành nhà cung cấp cho Samsung đã có những sự thay đổi rõ rệt. Ngoài doanh thu và chất lượng đời sống nhân viên gia tăng, các doanh nghiệp Việt cho rằng thắng lợi lớn nhất kể từ khi tham gia chuỗi giá trị tập đoàn này là sự hoàn thiện chính mình về công nghệ, thay đổi mô hình quản lý doanh nghiệp, chất lượng nhân sự, từ đó gia tăng năng lực cạnh tranh để tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu của các đối tác khác... Ví dụ như Minh Nguyên, dựa trên quy trình chuẩn quốc tế, đã sản xuất được cấu thành của hầm thông gió máy lạnh làm từ nhựa kỹ thuật cao đang cung ứng cho một mẫu xe ô tô sản xuất tại Việt Nam. Tham vọng của một số doanh nghiệp phụ trợ có năng lực cao hơn, là cạnh tranh trực tiếp với các nhà cung ứng nước ngoài tại các quốc gia phát triển, nơi cho họ “mức giá và lợi nhuận tốt hơn,” theo ông Lê Tuấn Anh, chủ tịch kiêm CEO công ty Cát Thái. Cung cấp cho các hãng điện tử Nhật Bản và châu Âu như Konica, Furukawa, Scheneider, Figla, Cát Thái là một trong số ít công ty phụ trợ Việt Nam được đánh giá cao trong ngành khuôn mẫu, nhựa chính xác, doanh thu 80 triệu đô la Mỹ trong năm 2018, tỉ trọng xuất khẩu 85%.

*Mở Đường Gia Nhập Chuỗi  - tựa trên tạp chí Forbes Việt Nam, số 72, tháng 05.2019.