Sau cuộc phiêu lưu kéo dài bốn năm của một người tị nạn, Rithy Sear trở về Campuchia và bắt đầu hành trình kinh doanh biến ông trở thành một trong những nhà tài phiệt hàng đầu và một trong những người đóng góp nhiều nhất cho đất nước.

Campuchia có thể là một nơi khó khăn, nhưng Rithy Sear không ngại thách thức. Khi thu hút các đối tác kinh doanh tiềm năng từ nước ngoài, ông lắng nghe những lo ngại của họ về quy mô nhỏ của thị trường, mua bán hàng nhập lậu tràn lan và nạn tham nhũng. Và khi họ nói xong, ông bắt đầu làm việc không mệt mỏi để định hình lại ý kiến của họ. Thế mạnh thương lượng của Sear là sự chuẩn bị và tự tin. Ông thường không gặp nhà đầu tư trong văn phòng của mình. Đó là một căn phòng tạm thời, lộn xộn ở trụ sở Phnom Penh của WorldBridge International, công ty logistics, bất động sản và đầu tư của ông. Thay vào đó, ông chọn phòng làm việc riêng trên tầng 12 của khách sạn Sofitel, nơi các ô cửa sổ cao từ trần đến sàn hướng ra The Bridge, khu phức hợp khách sạn, bán lẻ và chung cư 45 tầng do ông sở hữu sẽ được hoàn thành vào cuối năm nay. Đó là nơi ông trình bày luận cứ của mình. Công ty an ninh toàn cầu Brink được tiếp đón như vậy. Đây là khách hàng của công ty logistics của Sear, vận chuyển đồ trang sức của Tiffany & Co. đến Campuchia. Nhưng Sear nhận thấy Brink có thể tăng doanh thu tại địa phương lên gấp tám lần nếu hợp tác với WorldBridge để cung cấp nhiều dịch vụ hơn trong nước. Khi Brink đang do dự, doanh nhân cương quyết này nói ông chuẩn bị toàn lực, bay tới bất kỳ quốc gia Đông Nam Á nào mà một quản lý của Brink tình cờ ghé qua cho đến khi ký được thỏa thuận liên doanh vào tháng bảy.

Làm như đã hứa - ảnh 1

Rithy Sear tại The Peak, khu phức hợp trị giá 580 triệu đô la Mỹ của ông ở Phnom Penh, bao gồm khách sạn Shangri-La. Ảnh: Forbes.

Kể từ khi Campuchia mở cửa với thế giới bên ngoài vào những năm 1990, Sear, 48 tuổi, xây dựng doanh nghiệp bằng cách xem những gì phần còn lại của khu vực đang làm và sau đó kết nối với những công ty đa quốc gia. Ông tự coi mình là một cửa ngõ vào đất nước — một đối tác địa phương “minh bạch và rõ ràng” giúp các nhà đầu tư nước ngoài bước vào thị trường mới nổi rộng lớn trong khi thuyết phục chính phủ loại bỏ các rào cản đối với phát triển kinh tế. Các đối tác trong khu vực “tin tưởng tôi; uy tín của tôi rất quan trọng,” ông giải thích. “Tôi không bao giờ làm ăn mà để ai thất bại.” Đặc biệt, Singapore là một nguồn cảm hứng cho Sear, và tập đoàn phát triển bất động sản Oxley Holdings của nước này là đối tác lớn nhất của ông. Liên doanh Oxley Worldbridge đang xây dựng The Bridge và đã bán tất cả các căn hộ. Điều đó thuyết phục chủ tịch điều hành và giám đốc điều hành của Oxley, Ching Chiat Kwong, cam kết xây dựng thêm hai dự án nữa ở Phnom Penh. Tiếp theo là The Peak, khu phức hợp trị giá 580 triệu đô la Mỹ gồm ba tòa tháp 55 tầng có một khách sạn Shangri-La 300 phòng dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2020, và sau đó là The Palms, khu đô thị ven sông sang trọng trị giá 100 triệu đô la Mỹ. Giá nhà khởi điểm từ 350 ngàn đô la Mỹ, trong một quốc gia có tổng thu nhập bình quân đầu người chỉ cao hơn 1.000 đô la Mỹ một năm.

Tại phòng trưng bày Oxley WorldBridge ở trung tâm Phnom Penh, Sear có vẻ thừa nhận rằng ông đã phải thuê các công ty thiết kế và xây dựng nước ngoài vì các công ty địa phương vẫn chưa thể xây dựng các tòa nhà 45 và 55 tầng. Nhưng ông nói các thiết kế là ý tưởng của riêng mình. Ông cho rằng các tòa nhà chọc trời màu bạc và vàng của The Bridge và The Peak có thể hòa mình vào các công trình cao tầng của Singapore. Về phần mình, Ching nói rằng ông rất ngạc nhiên trước dân số trẻ và nhộn nhịp của Phnom Penh. Ông nhanh chóng ký hợp đồng sau khi gặp Sear, và hiện xem Campuchia là một trong những khoản đầu tư nước ngoài có hiệu suất tốt nhất. Công trình bất động sản nguy nga thu hút rất nhiều sự chú ý, nhưng nền tảng của WorldBridge là công ty logistics, nơi Sear khởi nghiệp với dịch vụ giao hàng vào những năm 1990 và sau đó mở rộng sang dịch vụ xuất nhập khẩu và gia công. Công ty có 3.750 nhân viên, một số ở Việt Nam, Lào, Thái Lan và Myanmar, và có hơn 200 khách hàng đa quốc gia.

Sear nói ông là một tỉ phú, điều đó có thể đúng, nhưng Forbes Asia không xác minh được điều này. Tuyên bố của ông chủ yếu dựa vào giá trị của 7,5 triệu m2 đất trên khắp đất nước mà ông nói rằng ông đã mua lại hơn hai thập kỷ, nhưng lại từ chối cung cấp danh sách tài sản. Ông cũng cho biết ông sở hữu 100% công ty tư nhân WorldBridge, cùng với 50% cổ phần tại Oxley Worldbridge và 40% tại Kerry Worldbridge Logistics, liên doanh với Kerry Logistics Network của Hong Kong chuyên cung cấp dịch vụ logistics, giao nhận hàng hóa và hỗ trợ chuỗi cung ứng. Ông cho biết các công ty và liên doanh của ông tạo ra 1,3 tỉ đô la doanh thu trong năm ngoái, với mảng bất động sản chiếm 60% con số đó. Tuy nhiên, ông từ chối cung cấp con số lợi nhuận ròng và các kết quả tài chính khác.

Tham nhũng được xem là căn bệnh trầm kha ở Campuchia — quốc gia này đứng gần cuối trong số 180 quốc gia về Chỉ số nhận thức tham nhũng của tổ chức Minh bạch Quốc tế — và vấn nạn này thậm chí còn làm sôi bụng các nhà đầu tư nước ngoài nhanh hơn prahok, món cá lên men truyền thống của nước này. Ông gieo niềm tin vào khách hàng bằng cách tuân thủ đề án Thương nhân tốt nhất của chính phủ, trong đó khuyến khích việc vận chuyển hàng hóa minh bạch, nhanh chóng và không tốn kém ở biên giới. Ông là một oknha (ốc nha), tước hiệu dành cho người đã quyên tặng ít nhất 500 ngàn đô la Mỹ cho chính phủ để làm các dự án công cộng. Điều này cho phép ông tiếp cận thủ tướng Hun Sen, nhưng ông nói ông tư vấn về các vấn đề kinh doanh nhiều hơn là vận động hành lang chính sách cụ thể. Không có bằng chứng cho thấy các doanh nghiệp của Sear từng nhận được bất kỳ ưu đãi đặc biệt nào. Sear không trở nên giàu có và thành công mà không để mắt đến chuyện buôn bán. Khi nhà buôn đồ cổ người Pháp Beatrix Dayde Latham rời Campuchia và căn nhà đầy đồ cổ triều đại nhà Minh, Sear đã mua cùng tất cả đồ cổ chỉ với 2,65 triệu đô la Mỹ với lời hứa ông sẽ bảo tồn công trình xa hoa này. Nhưng ông không ở trong căn biệt thự trông như bảo tàng đó vì công trình phía nam của nó không hợp phong thủy. Ông đến thăm căn nhà chỉ để chào hỏi và gây ấn tượng với các đại sứ, hoặc câu cá từ vị trí tốt dọc theo sông Mekong.

Ít ông trùm lớn lên trong nghèo khổ hoặc chịu nhiều vất vả hơn Sear. Sinh ra trong một gia đình người Khmer gốc Trung Quốc ở Phnom Penh, là con thứ ba trong số năm người con, gia đình ông bị buộc phải từ bỏ căn nhà và nghề sửa xe vào năm 1975 dưới thời Khmer Đỏ. Họ vào trại lao động, nơi các gia đình bị bắt phải trồng lúa. Nghề đầu bếp trong trại của mẹ ông cho phép bà để dành được chút ít đồ ăn cho gia đình, gói gém và giấu trong các thùng chứa nước bà mang đi vào cuối ngày. Mặc cho nạn diệt chủng, tất cả mọi người trong gia đình Sear đều sống sót, nhưng khó khăn không kết thúc cùng với sự sụp đổ của chế độ vào năm 1978. Với năng khiếu ngoại ngữ, Sear lén học tiếng Anh từ nhân viên đại sứ quán Nga. Kỹ năng này được đánh giá cao khi Mỹ và Liên hiệp quốc bắt đầu đưa hàng viện trợ sang Campuchia, nên vào năm 1988, mẹ ông sắp xếp đưa ông lên tàu tị nạn đến Úc để ông có thể làm nghề phiên dịch và tìm kiếm trợ giúp. Đêm trước khi lên thuyền, một con tàu khác chở theo 300 người tị nạn bị chìm không xa Sihanoukville. Sear nhớ lại khi chiếc thuyền đánh cá chật hẹp của ông khởi hành, do chú của ông cầm lái, hàng chục thi thể vẫn dập dềnh theo sóng. Vài tuần sau, chiếc thuyền của ông cũng bị chìm khi đâm phải một rạn san hô gần Sumatra. Bám vào một tấm ván gỗ, ông trôi nổi trong ba, bốn giờ cho đến khi chính quyền Indonesia đến, cứu lên bờ và sau đó đưa 171 người tị nạn sống sót vào một làng chài ở Kalimantan. Sáu tháng ở đó vẫn ám ảnh ông và ông còn nhớ những điều kỳ diệu nhỏ bé ông tìm thấy trong cơn khó khăn, những chiếc kẹo dừa do những người truyền giáo mang đến từ Trung Quốc và đôi mắt to long lanh của nàng tiên cá mà ông thề mình đã nhìn thấy.

Cuối cùng những người tị nạn được đưa đến trại của Liên Hiệp Quốc ở quần đảo Riau, và ông làm phiên dịch cho Liên Hiệp Quốc trong ba năm trước khi được cho trở về gia đình ở Phnom Penh. Tại biệt thự ven sông của ông hiện nay, uống chai Acqua Panna do Auskhmer Import & Export nhập khẩu từ Ý, ông nhìn lại hành trình tị nạn của mình và chỉ ra cách sống sót trên biển: Trộn một phần kem đánh răng với hai phần nước biển và đợi nửa giờ cho muối lắng xuống ở đáy. Thứ nước này sẽ làm lỏng ruột, sau khi nguồn nước ngọt trên thuyền bị rò rỉ hết, nhưng như vậy còn tốt hơn không có gì, ông kể. Sau cuộc bầu cử đầu tiên của đất nước dưới thời chuyển giao quyền lực ở Campuchia vào năm 1992, Sear tận dụng quan hệ ở Liên Hiệp Quốc để thực hiện giao hàng cho các đại sứ quán và các cơ quan viện trợ. Ông và các đối tác không có xe tải, vì vậy họ chi ra 200 đô la trong 800 đến 1.000 đô la giá cước để thuê một chiếc xe. Đôi khi họ phải né tên lửa và pháo bắn bất ngờ. Khi Circle Freight International rút khỏi Campuchia vào năm 1993, ông kể, tài sản họ để lại cho ông là một cái bàn, hai máy đánh chữ và bảng cân đối tài chính trống trơn. Song ông có thể sử dụng các mối quan hệ của nó để xây dựng doanh nghiệp cho mình. Nhờ công việc giao thực phẩm đưa ông đến biên giới Thái Lan, ông hình thành tình bạn với thư ký chủ tịch của CTI Logistics của Thái Lan, người sau này dẫn ông đến một đối tác tương lai: Kledchai Benjaathonsirikul của Kerry Express (Thái Lan).

Làm như đã hứa - ảnh 2

Lợi nhuận của Sear tăng lên, nhưng ông không tin vào các ngân hàng địa phương, vì thế ông đặt lợi nhuận trong đất liền. Ông bắt đầu mua đất dọc theo Russian Federation Boulevard của Phnom Penh, kết nối thành phố với sân bay, vì ông đã thấy các công trình mọc lên giữa các thành phố Đông Nam Á và sân bay của họ. Đất đai trong khu vực xung đột có giá rẻ, chỉ 10 cent một mét vuông, vì vậy ông đã mua một hoặc hai héc ta mỗi tháng. “Tôi nghĩ khi Liên Hiệp Quốc đã chi hai tỉ đô la Mỹ để làm cho đất nước này yên bình, họ sẽ không để Campuchia quay trở lại cuộc nội chiến nghiêm trọng một lần nữa,” ông nói. Sear có thể sử dụng quỹ đất có giá trị của ông ở Phnom Penh và sáu tỉnh để lôi kéo một số đối tác nước ngoài vào liên doanh. Hai dự án Oxbridge Worldbridge đầu tiên đang mọc lên trên mảnh đất cao giá tại quận kinh doanh mới nổi của Phnom Penh, khu phố Tonle Bassac. Liên doanh Therry Kerry đang phát triển một khu kinh tế đặc biệt trên đất của Sear dọc theo quốc lộ 2 và đang sử dụng ưu đãi về thuế để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tới lĩnh vực sản xuất. Tháng này ông sẽ mở cửa SME Eco Park, nơi WorldBridge cung cấp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa không gian và dịch vụ để xây dựng doanh nghiệp.

Và Worldbridge Homes của ông đang nhảy vào thị trường nhà ở giá rẻ, bán 2.457 căn nhà với giá từ 25 ngàn đô la Mỹ trong một dự án dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2020. Ngay cả với danh hiệu Nhà giao dịch tốt nhất và danh hiệu oknha của ông, bộ máy quan liêu vẫn có thể cản đường Sear. Khi các doanh nhân Campuchia đổ xô vào thương mại điện tử vào năm 2015, Worldbridge Commerce đã phát hành nền tảng mua sắm trực tuyến My All In One Mall. Trong một quan hệ đối tác với Kerry Express, Sear đã bơm 17 triệu đô la Mỹ vào Bưu điện Campuchia, doanh nghiệp của nhà nước để cải thiện việc giao hàng, hi vọng điều này sẽ giúp công việc kinh doanh mới của mình. WorldBridge đã dừng nền tảng này cho đến khi chính phủ ban hành luật về thương mại điện tử, trong đó xác định cách đánh thuế các đơn đặt hàng nhỏ của cá nhân. Nếu Sear chán nản với phản ứng chậm chạp của chính phủ đối với thương mại điện tử và các sáng kiến đổi mới khác, ông sẽ cho qua.

Nhìn về tương lai, ông đang kỳ vọng vào các sinh viên đại học giỏi công nghệ đang làm việc cho dịch vụ gia công quy trình doanh nghiệp (Business Process Outsourcing) của mình, hoặc cậu con trai 21 tuổi của ông, người điều hành một cửa hàng trực tuyến bán hàng nhập khẩu của cha. (Sear cũng có một con gái 17 tuổi hiện đang học ngành du lịch và quản lý khách sạn.) Hưng phấn trước cơn sốt đầu tư mạo hiểm ở Đông Nam Á, Sear lập ra quỹ riêng Ooctane vào tháng bảy. Ông chưa quyết định phương hướng hoạt động cho quỹ, ngoài việc hỗ trợ các ý tưởng giai đoạn đầu, mặc dù ông đã đề cập đến ưu tiên đầu tư vào fintech. Nhưng ông cam kết đầu tư năm triệu đô la Mỹ và sẽ không lấy cổ phần trong các công ty khởi nghiệp cho đến khi họ chứng minh được tính khả thi, và ông đã kêu gọi được thêm 45 triệu đô la Mỹ từ bảy nhà đầu tư khác. Giáo dục và đào tạo kỹ thuật ở Campuchia có thể không bằng các nước láng giềng , nhưng Sear nói ông mong muốn thúc đẩy bất kỳ người trẻ nào có ý tưởng lớn. Ông đưa ra lập luận tương tự đối với các doanh nhân đặt câu hỏi liệu một mạng lưới logistics tiên tiến có thể đẩy nhanh sự phát triển của thị trường nhỏ như Campuchia hay không. “Nếu chúng tôi dẫn các công ty đi qua Campuchia, từ Việt Nam đến Thái Lan và từ Thái Lan đến Việt Nam, chúng tôi sẽ có gì? Tạo việc làm,” ông giải thích. “Campuchia nằm giữa hai nước lớn hơn, vì vậy chúng tôi phải biết cách thu lời từ họ.”

"Lời khuyên là cái ta muốn có khi ta đã biết câu trả lời mà ta không muốn nghe.". ---- Erica Jong (Tiểu thuyết gia)

Vietnam Airlines Ho Chi Minh di Van Don

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 66 tháng 11.2018

 Số 66 tháng 11.2018

THÀNH PHỐ THÔNG MINH

TỪ CAO ỐC XANH, GIAO THÔNG THÔNG MINH

ĐẾN ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG

*DANH SÁCH FORBES 400 * HỘI NGHỊ PHỤ NỮ FORBES VIETNAM

Các số báo khác